بالىق شارۋاشىلىعى تۋرالى باعدارلاما كەرەك

بۇل جەرلەردە بالىق ءوسىرۋ مەن بالىق اۋلاۋدى قارقىندى دامىتۋعا قولايلى جاعدايلار بار. كەڭەس وداعى تۇسىندا رەسپۋبليكادا ارنايى بالىق شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قۇرىلىپ, جۇيەلى مەملەكەتتىك ساياسات قالىپتاسقان بولاتىن. بالىق اۋلاۋ مەن بالىق ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمى كەي جىلدارى 111 مىڭ توننادان استى. مىڭداعان ادامدار وسى سالادا تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ, تابىستى ەڭبەك ەتتى.

قازىر بالىق شارۋاشى­لى­عىنىڭ وسى مۇمكىندىگى تولىق پايدالانىلماۋدا. وتكەن عا­سىردىڭ 90-شى جىلدارىنان باستاپ ەكونوميكانىڭ جە­تەك­شى سالاسى بولعان بالىق شا­رۋا­شىلىعىنا جەتە كوڭىل بولىنبەگەندىكتەن قۇلدىراۋعا ۇشىرادى جانە ءالى دە وسى جاعدايدان شىعا الماۋدا. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى بالىق دۇ­نيەسىن قورعاۋ, ءوسىمىن مولاي­تۋ جانە پايدالانۋ جونىن­دەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى بەل­گى­لەيتىن باعدارلامانىڭ بولماۋى دەپ ەسەپتەيمىز. بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2004-2006 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى سالانىڭ قالىپ­تاسۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە قوزعاۋ سالعانىمەن, جالعا­سىن تاپپادى. 2007-2015 جىل­دار­عا جوسپارلانعان بالىق شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ تۇجى­رىمداماسى دا تولىق ىسكە اس­پاي, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن مەر­زىمىنەن بۇرىن كۇشى جويىلدى.

بالىق شارۋاشىلىعىن مەم­­لەكەتتىك باسقارۋ فۋنكتسيا­لارىن جۇزەگە اسىرۋدا تۇراق­تى­لىق جوق. وسى سالاعا جاۋاپ­تى مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە 2003 جىلى قۇرىلعان بالىق شا­رۋاشىلىعى كوميتەتى بىرنەشە رەت ءبىر مينيسترلىكتەن ەكىنشى مينيسترلىككە اۋىس­تىرىلدى, قايتا-قايتا قۇرى­لىمدىق وزگەرىستەرگە ۇشىرادى, سوڭىندا مۇلدەم تاراتىلىپ جىبەرىلدى. تاجىريبەلى, ءبىلىمدى ماماندار كورپۋسى جوعالدى. سالاعا كەرەك مامانداردى دايىندايتىن مامانداندىرىلعان ارناۋلى وقۋ ورىندارى جابىلىپ قالدى. وسىنىڭ سەبەبىنەن وزىندىك ەرەكشەلىگى كوپ بالىق سالاسىنا قاجەت ماماندار جەتىسپەيدى.

نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اك­تىلەردى دايىنداۋ مەن قا­بىل­داۋعا بايلانىستى دا ءتۇيىندى ماسەلەلەر بار. بالىقتاردى پايدالانۋ ورىندارى مەن مەرزىمدەرىن بەلگىلەۋ كەزىندە سۋ ايدىندارىنىڭ جانە ولار ورنالاسقان جەرلەردىڭ تابيعي ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلمەيدى. بۇل بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىن باسسەيندىك پرينتسيپپەن توپتاستىرۋ كەزىندە سۋ بولىنىستەرى بولەك وزەندەردى بىرگە قوسۋعا سەبەپ بولۋدا. رەسەي فەدەراتسياسىمەن شەكارالاس قيعاش وزەنى – ەدىل وزەنىنىڭ سالاسى. بىراق ونى جايىق – كاسپي باسسەينىنە قوسقان. ەكى وزەننىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسەپكە الماۋ نەگىزسىز شەكتەۋلەر مەن بالىق اۋلاۋشىلار ءۇشىن قولايسىز جاعداي تۋعىزىپ وتىر.

قولدانىستاعى زاڭناما­عا سايكەس بالىقتى الىپ قويۋ ءلي­­­­­ميتى اعىمداعى جىلدىڭ 15 اق­پا­­نىنان كەلەسى جىل­دىڭ 15 اق­پا­نىنا دەيىنگى كە­زەڭگە, ءبىر جىل­عا بەرىلەدى. لي­­ميت جىل سايىن­ قارالىپ بە­كىتىلەتىندىكتەن بالىق بيز­نەسىندەگى كاسىپكەرلەر ۇزاق مەر­زىمدى جوسپار قۇرىپ, ينۆەس­تيتسيا سالۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. سونىمەن بىرگە ۋاقىتتىڭ تى­عىزدىعىنان ليميت ءبولۋ تۋرالى نورماتيۆتىك اكت كوپ جاعدايدا مەرزىمىنەن كەشىگىپ شىعادى. بۇل بالىقشىلاردىڭ كوكتەمگى ماۋسىمدا ءبىر ايعا دەيىن مەرزىمدەرىن جوعالتىپ, زيانعا ۇشىراتادى, ليميت تە تولىق يگەرىلمەيدى.

بالىق قورىن قورعاۋ پار­مەندى جانە ءتيىمدى ءىس-شارالار كەشەنىن قاجەت ەتەدى. بالىق ءوسىمىن مولايتۋ, پايدالانۋ, زاڭسىز بالىق اۋلاۋدىڭ الدىن الۋ, سۋ وبەكتىلەرىن, با­لىق شارۋاشىلىق مەليوراتسيا­لاۋ جۇمىستارىن تولىق قار­جىلاندىرۋ قاجەت.

سوڭعى جىلدارى كىشى ارال تەڭىزىنىڭ قالپىنا كەلۋىنە بايلانىستى بالىق شارۋاشىلىعى جاقسى قارقىنمەن دامۋدا. بىراق كوكارال سۋ توسپاسىنىڭ بالىق وتكىزبەيتىن قۇرىلعى مەن بالىق ورلەيتىن جولدارىنىڭ بولماۋى جىل سايىن بىرنەشە مىڭ توننا بالىقتىڭ قىرىلۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋدا.

وسىعان قاتىستى ۇكىمەتكە بىرقاتار ۇسىنىس جاساپ وتىرمىز. اتاپ ايتار بولساق, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, با­لىقتىڭ تۇرلەرىن ساقتاپ كو­بەيتۋ جانە بالىق قورىن ۇتىم­دى پايدالانۋدى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى سالالىق باعدارلاما قابىلداۋ كەرەك. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – بالىق شارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى دەربەس ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان قۇرۋ. بالىق شارۋاشىلىعىنا قاتىستى نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق بازانى جەتىلدىرۋ دە كو­كەيكەستى. سونىمەن قاتار, با­لىق وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا, بالىق وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ دە نازاردان تىس قالماسا ەكەن دەگەن تىلەك بار. 

سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ, 

سەنات دەپۋتاتى