بۇگىندە تانىمال تۇلعالار جايلى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە كوپ. مۇنداي دۇنيەلەر وسى ۋاقىتقا دەيىن ايتىلىپ كەلگەن, بۇدان كەيىن دە ايتىلا بەرمەك. ال حالقىمىزدىڭ كورنەكتى ونەر ادامدارىنىڭ شىعارماشىلىعى جايلى دا ءجيى ءسوز بولادى. تۇتاس حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان تانىمال شىعارمانىڭ دۇنيەگە كەلۋ تاريحى كىمدى دە بولسىن قىزىقتىرماي قويماسى اقيقات. ماسەلەن, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ حالىق اراسىنا كەڭ تاراعان بارلىق اندەرىنىڭ وزىندىك تاعدىرى مەن تاريحى بار. اتاقتى كومپوزيتور جايلى تالاي ەستەلىكتەر جازىلدى. كوزكورگەن, ونىمەن سىيلاس بولعان ازاماتتار ەستە قالعان ەستەلىگىمەن ءبولىستى.
تاريحي تۇلعا ءۇشىن قازاقتىڭ ءاربىر جەرى ءوزىنىڭ قۇتتى مەكەنى. دەي تۇرعانمەن, ءشامشى قالداياقوۆ ءۇشىن اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ وزىندىك ورنى بار. «دۇنگەن قىزى» دەپ تالاي تىڭدارماننىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان كومپوزيتوردىڭ كەزىندە «دۋنگانوۆكا» دەپ اتالاتىن اۋىلدا ءۇي سالىپ, ءبىراز ۋاقىت تۇرعانىن ەل بىلەدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭىندە دە جامبىل قالاسىندا بولعانى تاعى شىندىق. جۋىردا بىزگە جامبىل اۋدانىنان بايباتىر مىحاەۆ دەگەن ازامات حابارلاسىپ, ءشامشىنىڭ ءبىر ءانى تۋرالى ءوزى كۋا بولعان اڭگىمەنى ايتتى. 1974 جىلى جامبىل قالاسىنا ءشامشى قالداياقوۆ كەلىپ, جامبىل پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا كومپوزيتورمەن كەزدەسۋ وتەدى. بۇل جەرگە جەرگىلىكتى تىڭدارماندارمەن قاتار, سول كەزدەگى جامبىلدىق ونەرپازدار تۇگەلدەي قاتىسادى.
– سول كەزدەسۋدە مەن دە بولدىم. ءوزىم ونەر ادامى بولماسام دا ونەر ادامدارىن جاقسى سىيلايمىن. ءبىر كۇنى سول كەزدەگى «الاتاۋ» تريوسىنىڭ مۇشەسى التىنبەك ورازبەكوۆ قالاعا ءشامشى اعامىزدىڭ كەلگەنىن ايتتى. التىنبەك ەكەۋمىز جامبىل تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىندا بىرگە وقيتىن ەدىك. ءارى ەكەۋمىز دە جامبىل اۋدانىنىڭ كۋيبىشەۆ سوۆحوزىنان بولعاندىقتان, ۇنەمى بىرگە جۇرەمىز. ءسويتىپ كەزدەسۋگە باردىق. سونىمەن قاتار, كەزدەسۋگە «الاتاۋ» تريوسىنىڭ مۇشەسى, كەيىننەن اتاقتى ونەر ادامى بولعان التىنبەك قورازباەۆ تا بارىپ, شامشىمەن قاتار وتىردى. ءبىرىن-ءبىرى جاقسى تانيدى ەكەن. كەزدەسۋ بارىسىندا حالىقتىڭ سۇراعىنا وراي ءشامشى قالداياقوۆ «قايىقتا» ءانىنىڭ تاريحىن ءوز اۋزىمەن اڭگىمەلەپ بەردى. ال كەيىننەن ەلدىڭ ايتىپ جۇرگەن ء«شامشى ءبىر قىزبەن بىرگە قايىققا ءمىنىپ قىدىرىپتى. ونى جاقسى كورگەن سوڭ ءان شىعارىپتى» دەگەن ءسوزدىڭ ءبارىن قاتە دەپ بىلەمىن. جانە كەيىننەن تۇسىرىلگەن ء«شامشى» فيلمىندەگى بۇل انگە قاتىستى دەرەكتەر دە قيسىنسىز. سونداي-اق سول كەزدەسۋدە شاكەڭ ءومىرى قايىققا مىنبەگەنىن ايتقان, – دەيدى بايباتىر مىحاەۆ.
الماتى قالاسىنداعى م.گوركي ساياباعىندا كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ پەن اقىن نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆ سەرۋەندەپ جۇرەدى. الاتاۋدىڭ سالقىن اۋاسىن كوكىرەك كەرە جۇتىپ, جۇپار يىسىنە ەلتيدى. ونەر توڭىرەگىندە ءوزارا سۇحبات قۇرادى. سوندا ءشامشى قايىققا ءمىنىپ الىپ, ارى-بەرى سۋ بەتىندە ءجۇزىپ جۇرگەن كوركەم قىزداردىڭ سۇلۋلىعىنا سۇيسىنەدى. قازاق قىزدارىنىڭ كوركەمدىگىنە تامسانادى. بۇل كورىنىس ونەر ادامىنىڭ قيالىنا قانات ءبىتىرىپ, شابىتىن شالقىتىپ, كوكىرەگىنە كوركەم ساز ۇيالاتادى. جانىندا وتىرعان نۇرسۇلتان اقىنعا جاقسى ءبىر ءان تۋىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ, ءاننىڭ ءماتىنىن جازىپ بەرۋىن سۇرايدى. كومپوزيتوردىڭ كوڭىلىنە ەرەكشە اسەر ەتكەن سول ءبىر كورىنىستەن ايگىلى «قايىقتا» ءانى دۇنيەگە كەلەدى. وسى ءبىر وقيعانى ءشامشى قالداياقوۆ ءوز اۋزىمەن جامبىل قالاسىنداعى كەزدەسۋ كەزىندە ايتىپ بەرگەن ەكەن. جانە سول كۇنى ءشامشىنىڭ سابىرحان اسانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «مويىنقۇمدا» ءانى تۇڭعىش رەت جامبىل قالاسىندا شىرقالىپ, قالىڭ قازاققا جول تارتادى.
شىنىندا دا ءومىر اعىپ جاتقان وزەن سياقتى. ءبىر ارناعا سىيمايدى, ءبىر سوقپاقپەن جۇرمەيدى. بىراق ۋاقىتتىڭ داۋىلى دا, جاۋىنى دا اسەر ەتە قويمايتىن الىپ تالانتتاردىڭ تابيعي تۋىندىلارى حالىقتىڭ جۇرەگىندە ماڭگىلىككە قالا بەرەدى. قازاق توپىراعىن ساعىنىش بولىپ تەربەتىپ تۇرادى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى