ءساۋىر ايىندا جۇبايىم ەكەۋمىز تاشكەنت قالاسىنا باردىق. نەگىزگى ماقساتىمىز – حالقىمىزدىڭ كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اعارتۋشى, ەۋروپالىق ءبىلىم العان العاشقى قازاق دارىگەرلەرىنىڭ بىرەگەيى, تاريحشى عالىم سانجار اسفەندياروۆتىڭ جيەنى سوفيا تەمىربايقىزىمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋ ەدى.
سوفيا اپاي تاشكەنت شاھارىنىڭ شەتىندەگى مىرزا ۇلىقبەك اۋدانىنا قاراستى مۋمينوۆ كوشەسىندەگى 6/7 ۇيدە, ەكى بولمەلى پاتەردە جالعىز تۇرادى ەكەن. ءبىزدى جىلى قارسى الدى. ءۇي ءىشى, جيھازدارى, كيگەن كيىمى جۇپىنى ەكەن. قارسىلىق بىلدىرگەنىمىزگە قاراماي, تەز-تەز شاي ازىرلەپ, وزبەك ۇلتتىق تاعامدارىن ۇسىنىپ, داستارقان جايدى.
ءبىز اپايعا ءوزى, تەگى, ءومىرى جانە ەڭبەك جولى, ۇرپاعى تۋرالى ايتىپ بەرۋدى ءوتىنىپ, اڭگىمەسىن تىڭدادىق. سوفيا اپاي ءجۇزى جارقىن, بيازى, جۇقالتاڭ دەنەلى, ورتا بويلى, كۇمىستەي اق قويۋ شاشتى, مادەنيەتتى, مەيىرىمدى, ءبىلىمپاز, داۋىسىن كوتەرمەي سويلەيتىن جان ەكەن. ورىس, اعىلشىن, وزبەك تىلدەرىن جاقسى مەڭگەرگەن, قازاقشا تۇسىنگەنىمەن سويلەمەيدى ەكەن. ارداقتى ادامنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن كورىپ, الدىمىزدا «اسىلدىڭ سىنىعى, تۇلپاردىڭ تۇياعى» وتىرعانىن سەزدىك, تۇلعانىڭ بولمىسىنا, مىنەز-قۇلقىنا ءتانتى بولدىق. حالقىمىزدىڭ «تەكتىدەن تەكتى تۋادى, تەكتىلىك تۇقىم قۋادى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى راس ەكەن-اۋ!
تاريحتان بىلەتىنىمىز جانە سوفيا اپاي راستاعانداي, سانجار سەيىتجاپار ۇلى مەن جۇبايى رابيعا سەرالىقىزىنىڭ ەكى قىزى بولعان. ولار ءاليا (ليۋتسيا) جانە ادىلەت (ادوليات). سانجار كسرو-داعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولىپ, 1938 جىلعى 25 اقپاندا الماتىدا اتىلدى. رابيعا «حالىق جاۋىنىڭ ايەلى» تاڭباسىمەن 1938 جىلى الجير لاگەرىنە قامالىپ, 1943 جىلى بوساپ شىقتى. سوفيا تەمىربايقىزى ناعاشى اتاسى سانجاردى شەكسىز قۇرمەتتەيتىنىن, ونى قازاق حالقىنىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى دەپ سانايتىنىن اتاپ ءوتتى.
سوفيانىڭ اناسى ادىلەت اكە-شەشەسى تۇتقىندالعاننان كەيىن ماسكەۋدە تۇراتىن اپاسى ءاليانىڭ قامقورلىعىندا بولادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا تاشكەنتكە قونىس اۋدارىپ, سول جاقتا ۋنيۆەرسيتەت بىتىرەدى. كەيىن ينجەنەر تەمىرباي عۇبايدۋللينمەن وتباسىن قۇرىپ, لاگەردەن ورالعان اناسى رابيعانى قولىنا الادى. 1944 جىلى تاشكەنتتە قىزدارى سوفيا دۇنيەگە كەلدى.
سوفيا 1966 جىلى تاشكەنت مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, وزبەك عىلىم اكادەمياسىنىڭ ميكروبيولوگيا جانە زوولوگيا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا قىزمەت ىستەدى. وسى ەكى سالادا جانكەشتى ەڭبەك ەتىپ, كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋدىڭ جەتەكشىسى بولدى. جۇزگە جاقىن ماقالانىڭ اۆتورى اتاندى. سوفيانىڭ ەرى ماحامبەت سۇلتانوۆ تا تاشكەنت ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىردى. بەلگىلى فيزيولوگ, بيولوگ عالىم, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. وزبەك عىلىم اكادەمياسىنىڭ زوولوگيا ينستيتۋتىندا قاراپايىم زەرتتەۋشىدەن زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى لاۋازىمىنا كوتەرىلگەن ەكەن.
سوفيا مەن ماحامبەتتىڭ جالعىز قىزى ءاليا سۇلتانوۆا 1969 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. قازاقستاندىق مەنەدجمەنت, ەكونوميكا جانە بولجاۋ ينستيتۋتىن (كيمەپ) ءبىتىرىپتى. الماتىداعى «ەۋروپا پليۋس» PR راديوسىندا مەنەدجەر بولدى. ولەگ ەسىمدى ورىس جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعىپ, وتباسىمەن اقش-قا كوشىپتى. ول جەردەن وزىنە ىڭعايلى جۇمىس تابا الماعاننان كەيىن, كيپرگە قونىس اۋدارىپ, قازىر سول ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ءاليانىڭ 1993 جىلى دۇنيەگە كەلگەن بابۋر سۇلتانوۆ ەسىمدى ۇلى – IT ينجەنەرى. قازىر اقش-تىڭ فيلادەلفيا شتاتىندا تۇرادى.
جالپى, سانجار اسفەندياروۆ اۋلەتىنىڭ تاريحى – ۇلت زيالىلارى تاعدىرىنىڭ ءبىر بولشەگى. سوندىقتان مۇنى قۇنتتاپ زەرتتەي ءبىلۋىمىز كەرەك.
ءاليحان دوساحانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور