قازاق رۋحانياتىنىڭ وزەگىندە عاسىرلار بويى ۇلتتىڭ جادىن ساقتاپ كەلگەن قوس قۇدىرەت بار: ءبىرى – ءسوز ونەرى بولسا, ەكىنشىسى – كۇي ونەرى. كۇي – حالىقتىڭ جازىلماعان شەجىرەسى, ۋاقىت پەن كەڭىستىكتى جالعاعان ءۇن. سول قاسيەتتى ءۇن بۇگىنگى تەاتر ساحناسىندا جاڭا سيپاتقا يە بولىپ, كوركەمدىك بولمىستىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ كەلەدى. وسى ءۇردىستىڭ جارقىن ۇلگىسىنىڭ ءبىرى – قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ حالىق اسپاپتار ءانسامبلى.
جاقىندا اتالعان ونەر ۇجىمى ءوزىنىڭ بەس جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. شىعارماشىلىق كەڭىستىكتە بۇل – ۋاقىت تۇتاس ءبىر مەكتەپتىڭ قالىپتاسۋىنا, كوركەمدىك ۇستانىمنىڭ ورنىعۋىنا, كاسىبي ءداستۇردىڭ بەكۋىنە جەتكىلىكتى كەزەڭ. وسى جىلدار ىشىندە انسامبل ۇلتتىق مۋزىكانى ناسيحاتتاۋشى عانا ەمەس, تەاتر كەڭىستىگىندەگى مۋزىكالىق مادەنيەتتىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرعان ۇجىم رەتىندە تانىلدى.
كەز كەلگەن ونەر ۇجىمىنىڭ تاعدىرى ونى دۇنيەگە اكەلگەن تۇلعانىڭ بولمىسىمەن ساباقتاسىپ جاتادى. قاللەكي تەاترى قۇرامىنداعى حالىق اسپاپتار ءانسامبلىنىڭ تاريحى دا ونىڭ نەگىزىن قالاۋشى, تالانتتى ديريجەر, بىلىكتى پەداگوگ, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى مارالجان مىرزاقۇلوۆانىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. سوڭعى دەمى ۇزىلگەنشە ۇلتتىق مۋزىكاعا بار عۇمىرىن ارناعان مارالجان قازبەكقىزى 2021 جىلى تەاتر جانىنان حالىق اسپاپتار ءانسامبلىن قۇرۋ باستاماسىن كوتەردى. بۇل جاڭا ۇجىمنىڭ قۇرىلۋى عانا ەمەس, ءداستۇرلى مۋزىكانى تەاترلىق كەڭىستىكپەن توعىستىرعان, ساحناداعى درامالىق ارەكەت پەن مۋزىكالىق ويدىڭ ءبىرتۇتاس كوركەم الەمىن قالىپتاستىرعان تىڭ شىعارماشىلىق الاڭنىڭ دۇنيەگە كەلۋى بولاتىن. ونەر يەسى ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىن جاساقتاپ قانا قويعان جوق, ونىڭ ەستەتيكالىق باعدارىن, ورىنداۋشىلىق مەكتەبىن, كوركەمدىك باعىتىن ايقىنداپ بەردى.
بۇگىندە سول يگى جولدى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, ديريجەر بەرىك سارىباي جالعاستىرىپ كەلەدى. 2025 جىلدان باستاپ ۇجىمعا جەتەكشىلىك ەتكەن جاس مۋزىكانت انسامبل شىعارماشىلىعىنا جاڭا تىنىس اكەلدى. ونىڭ ىزدەنىستەرىنەن ءداستۇر مەن زاماناۋي مۋزىكالىق ويلاۋدىڭ تابيعي ۇيلەسىمى بايقالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە انسامبل رەپەرتۋارى جاڭارىپ, ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ كوركەمدىك مۇمكىندىگىن كەڭىنەن تانىتاتىن تىڭ جوبالار دۇنيەگە كەلە باستادى.
ۇجىم العاشقى قادامىنان-اق حالىقارالىق ونەر كەڭىستىگىندە ءوز ورنىن ايقىنداي ءبىلدى. «Asia Folk – 2021» حالىقارالىق فەستيۆالىندەگى باس جۇلدە مەن ءى دارەجەلى ديپلوم, فرانتسيادا وتكەن «Nouvelles Étoiles» بايقاۋىنداعى جەڭىس – قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتىق مادەنيەتىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالۋىنىڭ كورىنىسى بولدى. دەگەنمەن, ءانسامبلدىڭ باستى جەتىستىگى ماراپاتتار سانىمەن ولشەنبەيدى. ونىڭ نەگىزگى ميسسياسى – تەاتر ونەرىندەگى مۋزىكانىڭ ءرولىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ. بۇل تۇرعىدان العاندا قىرعىزستاندا وتكەن «ART Ordo – 2023» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى ەرەكشە اتالادى. تەاتر ساحنالاعان «بايان سۇلۋ – قوزى كورپەش» مۋزىكالىق دراماسىنىڭ ءتورت ساعاتقا سوزىلعان قويىلىمىن انسامبل تولىقتاي جاندى مۋزىكامەن سۇيەمەلدەدى. مۇندا مۋزىكا جاي عانا فون قىزمەتىن اتقارعان جوق. ول دراماتۋرگيالىق ارەكەتتىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسىنا اينالدى. كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى پسيحولوگياسىن اشىپ, ساحنالىق تارتىستىڭ ەموتسيالىق قۋاتىن كۇشەيتتى. ناتيجەسىندە, قويىلىم فەستيۆالدىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندى.
اتالعان تاجىريبە ءانسامبلدىڭ تەاترلىق ۇدەرىستەگى ورنىن ايقىن كورسەتتى. بۇگىندە ۇجىم ەركىن جۋاسبەكتىڭ «ۇيلەنۋ», مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ايمان – شولپان» كومەديالارى مەن «كەشكى...7» سپەكتاكل-كونتسەرتىنىڭ مۋزىكالىق الەمىن قالىپتاستىرىپ, ساحناداعى وقيعا مەن مۋزىكالىق دراماتۋرگيا اراسىنداعى التىن كوپىر قىزمەتىن قاتار اتقارىپ كەلەدى.
ۇجىم قۇرامىنداعى مۋزىكانتتار دا – ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ تابيعاتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن كاسىبي ورىنداۋشىلار. دومبىرا, قوبىز, جەتىگەن, سىبىزعى, سازسىرناي, شاڭقوبىز, داۋىلپاز, شىڭكىلدەك سىندى كونە اسپاپتاردىڭ ۇندىك مۇمكىندىكتەرى ولاردىڭ ورىنداۋىندا جاڭا بوياۋلارعا يە بولادى. ەڭ باستىسى, انسامبل ءداستۇردى قايتالاۋمەن شەكتەلمەيدى. ولار ۇلتتىق مۇرانى بۇگىنگى تىڭدارماننىڭ قابىلداۋ ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەپ, زاماناۋي كوركەمدىك كەڭىستىككە ەنگىزىپ كەلەدى. وسى ۇستانىم «Jas Time – جاڭا باعىت», «قوش كەلدىڭ, جاڭا جىل», «جىبەك جولىنداعى ۇندەستىك: دوستىق كوپىرى», «كوكتەم سازى» سەكىلدى كونتسەرتتىك باعدارلامالاردان انىق كورىندى. ايتۋلى جوبالار ۇلتتىق مۋزىكانى جاڭا اۋديتورياعا جاقىنداتىپ, قازاق اسپاپتىق ونەرىنىڭ ۋاقىتپەن بىرگە دامىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەدى.
ءانسامبلدىڭ بەسجىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان كونتسەرت تە وسى شىعارماشىلىق جولدىڭ كوركەم قورىتىندىسى ىسپەتتى ءوتتى. كەش شىمىلدىعى ج.تەمىرعاليەۆتىڭ «باقتىبايدىڭ اۋەنىمەن» اشىلدى. «ناز» مەملەكەتتىك بي تەاترىنىڭ بيشىلەرى قاتىسقان قويىلىمدىق كومپوزيتسيا كورەرمەندى بىردەن قازاقى مۋزىكالىق كەڭىستىككە جەتەلەدى. ودان كەيىن ورىندالعان م.بەردىعۇلوۆتىڭ «شاحريستانى» مەن قۇرمانعازىنىڭ «سارانجاپ» كۇيى ءانسامبلدىڭ ورىنداۋشىلىق قۋاتىن ايشىقتاي ءتۇستى. اكتەر قاسىمحان بۇعىباي شىرقاعان كەنەننىڭ «كوكشولاعى» حالىقتىق انشىلىك ءداستۇردىڭ ومىرشەڭدىگىن سەزىندىرسە, قوبىزشى ايدا ابەنوۆانىڭ ورىنداۋىنداعى نۇربولات ساحىنىڭ «اققان جۇلدىزى» كەشتىڭ ليريكالىق تىنىسىن تەرەڭدەتە ءتۇستى.
مەرەيتويلىق باعدارلاماداعى ەرەكشە ساتتەردىڭ ءبىرى الەمدىك مۋزىكا جاۋھارلارىنىڭ ۇلتتىق اسپاپتار ۇنىندە جاڭعىرۋى بولدى. تيمۋر ابدىكەەۆ ورىنداعان استور پياتستسوللانىڭ «Oblivion» شىعارماسى قازاق اسپاپتارىنىڭ مۇمكىندىگى قانداي كەڭ ەكەنىن دالەلدەدى. سونداي-اق ءياننيدىڭ «داۋىلى», ريشار گاليانونىڭ «Tango pour Claude» تۋىندىسى, د.بەككەردىڭ «سالامانكا» روك-بولەروسى كورەرمەندى ۇلتتىق مۋزىكادان جاھاندىق مۋزىكا كەڭىستىگىنە جەتەلەگەندەي اسەر قالدىردى. ال كونتسەرت سوڭىندا ورىندالعان تولەگەن شوكەنوۆتىڭ «عاسىرلار اۋەنى» شىعارماسى كەشتىڭ يدەيالىق تۇيىنىنە اينالدى.
بۇگىندە قاللەكي تەاترىنىڭ حالىق اسپاپتار ءانسامبلى –كونتسەرتتىك ۇجىم عانا ەمەس, ۇلتتىق جادىنى جاڭعىرتۋشى مادەني ينستيتۋت, ساحنا مەن كۇيدى توعىستىرعان شىعارماشىلىق زەرتحانا, ءداستۇر مەن بولاشاقتى جالعاعان التىن كوپىر. ولاردىڭ ءاربىر ورىنداۋىندا قازاق دالاسىنىڭ ءۇنى, اتا-بابا مۇراسى, عاسىرلاردان جەتكەن كۇي مادەنيەتىنىڭ تەرەڭ فيلوسوفياسى بار.