پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىق ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ قاراعاندى وبلىسىندا جۇمىس ساپارىمەن بولىپ قايتتى. ۆيتسە-پرەمەر ءوڭىردىڭ بىرقاتار اگروونەركاسىپ كەشەندەرىن ارالاپ, ودان كەيىن جەرگىلىكتى اگراريلەرمەن سالاداعى وزگەرىستەردى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلعان كەزدەسۋ وتكىزدى.
– ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىق كەشەنىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن قايتا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن كەم دەگەندە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋدى تاپسىردى. بۇل وتە ماڭىزدى مىندەتتەمە جانە ولاردى ەسكى تاسىلدەرمەن شەشە المايسىڭ. ءبىز تاسىلدەردى قايتا قاراستىردىق, جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلدادىق جانە ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتىك. قاراعاندى وبلىسىنا ءبىز وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن كورىپ ءۇشىن كەلدىك, – دەدى ءو.شوكەەۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى مارگارين ونىمدەرىن شەت ەلگە ەكسپورتتايتىن «Eurasian Foods» اق زاۋىتىندا جانە «قۇرما» اگروفيرماسى» جشس قۇس فابريكاسىندا بولىپ, كاسىپورىنداردىڭ جۇمىس ىرعاعىمەن تانىستى. قۇس فابريكاسىندا ۆيتسە-پرەمەرگە تاۋىق قيىنان جىلۋ جانە ەلەكتر قۋاتىن الاتىن بيوگازدىق قۇرىلعى كورسەتىلدى.
«قۇرما» اگروفيرماسى» جشس-ءىنىڭ بيوگاز ستانساسى بيىل ىسكە قوسىلعان. بۇل جوباعا ينۆەستيتسيا ەسەبىندە 573 ملن تەڭگە سالىنعان بولاتىن. اتالعان ستانسا شۆەيتساريا, اۋستريا جانە گەرمانيا ەلدەرىنەن اكەلىنگەن وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. مۇندا تاۋىق تەزەگى بيوگازعا اينالدىرىلىپ, ول ەلەكتر, جىلۋ ەنەرگياسى جانە بيوتىڭايتقىشتار وندىرۋدە پايدالانىلادى.
– ءبىز قازىردىڭ وزىندە «KEGOC» اق مەن ەسەپتەۋ-قارجىلىق ورتالىعىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتا باستادىق. قۇس فابريكاسى ءۇشىن ەنەرگيانى ءوز قاجەتتىلىكتەرىمىزگە پايدالانعان گورى, وسىلاي ساتقان ءتيىمدى. جاسىل تاريف بويىنشا ساتامىز – ءبىر كۆت/ساع 32 تەڭگەدەن. ءۇش ايدا 500 مىڭ كۆت/ساع ءوندىرىپ, ساتتىق, – دەيدى بيوگاز ستانساسىنىڭ باستىعى سۇلتان قاسپاقوۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ءبىر كيلوۆات ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ءۇشىن شامامەن 100 كگ تاۋىق قيى جۇمسالادى ەكەن. كاسىپورىن تاۋلىگىنە 150 توننا قۇس تەزەگىن قايتا وڭدەيدى دە, بيوگازدان شامامەن 14 مىڭ كۆت/ساع ەلەكتر قۋاتىن وندىرەدى. سالىستىرار بولساق, قۇس فابريكاسى ءبىر ايدا 350 كۆت/ساع ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنادى. كاسىپورىن بيوگاز ستانساسىنا جۇمساعان قاراجاتتى 4-5 جىلدا اقتاپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇدان كەيىن ءو.شوكەەۆ شەت ەلدەرگە ەت ەكسپورتتايتىن «جاكە» شارۋا قوجالىعىنىڭ بورداقىلاۋ الاڭىنا ات باسىن تىرەدى. جوبالىق قۇنى 1,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بۇل نىساننىڭ قۋاتى ءبىر مەزگىلدە 3 مىڭنان استام وگىزشە بورداقىلاۋعا جەتەدى. شارۋا قوجالىعى جاس مالدى رەسەيدەن ساتىپ اكەلەدى دە, فەرمەرلەرگە بورداقىلاۋعا بەرەدى. ال قازاننىڭ 1-ءشى جۇلدىزىنان باستاپ فەرمەرلەر وگىزشەلەردى قايتا تاپسىرادى دا, ول مال ەكسپورتقا شىعارىلادى. قازىرگى تاڭدا «جاكە» شارۋاشىلىعى وزبەكستاندىق ەكى كومپانيامەن كەلىسىمشارت جاساسقان. ءبىرىنشى توپتامادا ساتىلاتىن مال باسى ءبىر مىڭنان استى. شارۋاشىلىق بيىل سىرتقى نارىققا 15 مىڭ توننا سيىر ەتىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ومىرزاق شوكەەۆ قاراعاندىلىق جوبا كەلەشەگىنىڭ زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول فەرمەرلەردى وسىنداي ءىرى الاڭقايلار جانىنداعى «زاكىرلىك» كووپەراتيۆتەرگە بىرىگۋگە شاقىردى.
–بىزگە تاۋارلىق مال قاجەت. ول ءۇشىن ءبىز 4% ۇستەمەمەن 15 جىلعا دەيىن نەسيە بەرەمىز. سونان سوڭ بارلىق تەحنولوگيانى تىركەپ جازىپ بەرەمىز: قانشا جەر قاجەت ەكەنىن, قانداي تراكتور, قانداي تەحنيكا كەرەك ەكەنىن. ال دا ترافارەتپەن جۇمىس ىستەي بەر, –دەدى كاسىپكەرلەرگە اۋىل شارۋاشىلىق ءمينيسترى.
ومىرزاق شوكەەۆكە كورسەتىلگەن كەلەسى نىسان «ەۆرازيا ينۆەست لتد» فيرماسىنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان زاۋىتى بولدى. بۇل جەردە ۆيتسە-پرەمەرگە بيە ساۋ اپپاراتتارى, جىلقىلارعا ارنالعان قورالار جانە زەرتحانالار تانىستىرىلدى.
جاقىن ارادا قاراعاندىداعى كونۆەيەرىنەن بىردە ءبىر ۇشاق شىعارىلماعان اتىشۋلى اۆيازاۋىتتىڭ بوس تۇرعان عيماراتىندا قۇرعاق بيە ءسۇتىن وندىرەتىن تسەح ورنالاسپاقشى ەكەن. قازىر «ەۆرازيا ينۆەست لتد» فيرماسىنا تيەسىلى قۇرعاق بيە ءسۇتىن وندىرەتىن زاۋىت وساكاروۆ اۋدانىنداعى جانسارى اۋىلىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان. وندا 700 بيە ساۋىلىپ, ءسۇتى وڭدەلەدى. دايىن ۇنتاق فارماتسەۆتيكا مەن بالالار تاعامىن شىعارۋ ىسىندە قولدانىلادى. ءونىم رەسەي مەن قىتايعا ەكسپورتتالادى.
– ءبىزدىڭ قازىرگى زاۋىت شالعايدا ورنالاسقاندىقتان, كوپتەگەن قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىرمىز: ەلەكتر قۋاتى كەيدە ءوشىپ قالادى, قىسقى ۋاقىتتا ءونىمدى جەتكىزۋ قيىنعا سوعادى, بىلىكتى مامانداردى جۇمىلدىرۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. ءبىز وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ىزدەدىك. ءسويتىپ قاراعاندىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان بۇرىڭعى «كازاۆياسپەكتر» زاۋىتىنىڭ عيماراتىن ساتىپ الدىق. وندا ءسۇتتى ۇنتاققا اينالدىرۋعا ارنالعان قۇرىلعىلاردى ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مال باسىن 1500-گە دەيىن كوبەيتىپ, بيە ساۋاتىن بولامىز. بۇدان بولەك, تۇرعىنداردان ماۋسىم كەزىندە 2 ملن ليتر ءسۇت ساتىپ الىپ, دايىن ءونىم كولەمىن 200 تونناعا دەيىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. الايدا ول ءۇشىن بىزگە 3 ملرد 80 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاجەت, –دەدى ۆيتسە-مينيسترگە جىلقى زاۋىتىنىڭ باسقارۋشىسى بايان ەلشين. ومىرزاق شوكەەۆ بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتىپ, ۋادە بەردى.
ال «الفارۋح» جشس كوتەرمە-ۇلەستىرۋ لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ سالىنىپ جاتقان عيماراتىن ارالاپ كورگەن ومىرزاق شوكەەۆ بىتۋگە تاياۋ قالعان ىسكە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. وبلىس اكىمدىگىندە ايماقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىق سالاسى قىزمەتكەرلەرىمەن بولعان كەزدەسۋ بارىسىندا ۆيتسە-پرەمەر اتالعان ورتالىق قۇرىلىسىنان العان اسەرىن بىلايشا ساباقتادى:
– بۇل ەلىمىزدەگى تۇڭعىش كوتەرمە-ۇلەستىرۋ لوگيستيكالىق ورتالىعى. جانە بۇل تۇبەگەيلى جاڭا پرينتسيپ بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن نىسان: قويما دا ەمەس, بيرجا نەمەسە بازار دا ەمەس. مۇنداي ورتالىقتاردى بارلىق وبلىستاردا قۇرۋ كەرەك بولاتىن. بىراق العاشقى بولىپ قاراعاندىلىقتار ىسكە قوسقالى جاتىر. ءبىز بۇل جوبانى بارىنشا قولدايتىن بولامىز, – دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
سونداي-اق, ومىرزاق شوكەەۆ مۇنداي نىساننىڭ تۇرعىندار ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جانە وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزاتىنىن اتاپ ءوتتى.
جالپى قاراعاندىداعى كوتەرمە-ۇلەستىرۋ لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى 2018 جىلدىڭ سوڭىنا تامان قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. قۇنى 10 ملرد تەڭگەدەن استاتىن جوبا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تاراپىنان مىقتى قولداۋ كورۋدە.
كەزدەسۋ بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ومىرگە ەنگەن جاڭالىقتار, سونىمەن قاتار ءتۇيىنى تارقاتىلماعان كەيبىر ماسەلەلەر دە ەگجەي-تەگجەيلى ءسوز بولدى. سونان سوڭ ۆيتسە-پرەمەر جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ماسەلەن جەرگىلىكتى اگراريلەر ەلىمىزدە توپىراقتىڭ تەرەڭ ساراپتاماسىن جاسايتىن زەرتحانالاردىڭ جوقتىعىن, زەرتتەلۋى ءتيىس ۇلگىلەردى ەۋروپاعا تاسىمالداۋعا تۋرا كەلەتىنىن قىنجىلا ايتتى.
– بۇل ورىندى سۇراق, – دەپ كەلىستى ومىرزاق شوكەەۆ. – مۇنىمەن اينالىساتىن بولامىز. ايتسا ايتقانداي, قازىر جولداۋدا قويىلعان تاپسىرمالارعا ساي, عىلىمعا قاراجات ءبولىنىپ جاتىر.
كەزدەسۋ بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر سۋبسيديالاۋعا, ءداندى-داقىلدارعا باعانىڭ بەلگىلەنۋىنە, ارزانداتىلعان ديزەلدىك وتىندى جانە مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى بولۋگە قاتىستى سۇراقتارىن قويىپ, ولارعا جان-جاقتى جاۋاپ الدى.
ومىرزاق شوكەەۆ «جاكە» شارۋا قوجالىعىن ۇلگى قىلا وتىرىپ, قاراعاندىلىقتاردى «زاكىرلىك» كووپەراتسيالاردى دامىتۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار ول اگرارلىق قولحاتتار جانە بىرىڭعاي اگرارلىق سالىق قۇرۋ يدەياسى تۋرالى دا ءوزىنىڭ وي-پىكىرىن ءبىلدىردى.
كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ ۆيتسە-پرەمەر – اۋىل شارۋاشىلىق ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆكە بۇكپەسىز جانە پايدالى اڭگىمەسى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى