امەريكالىقتار اسا قۇرمەت تۇتاتىن پرەزيدەنتتىڭ ءبىرى اۆراام لينكولننىڭ ءبىر كەزدە: «دەموكراتيا – حالىققا ارناۋ ارقىلى حالىقتى باسقارۋ» دەگەنى قاناتتى سوزگە اينالدى.
وسى ءبىر بەلگىلى ءتامسىلدىڭ ءوڭىن ءسال اينالدىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋى شىن مانىندە حالىققا جولدانعان حالىق تۋرالى جانە حالىققا ارنالعان باعدارلاما ەكەندىگىمەن قۇندى دەر ەدىم.
ەلباسىنىڭ ۇندەۋى – 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيانىڭ, ۇلت جوسپارىنىڭ, ەلدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىنىڭ جالعاسىنداي جۇيەلى دە ناقتى قۇجات. ونىڭ مازمۇنى حالىقتىڭ كوكەيىندەگى وزەكتى جايتتارعا كلاسسيكالىق «كەرى بايلانىس» فورماتىندا بەرىلگەن سىندارلى ءارى تولىمدى جاۋاپ بولىپ سانالادى.
بۇكىل قۇجاتتىڭ ءون بويىندا سىمداي تارتىلىپ, ۇيلەسىمدى تۇردە بايلانىستىرىپ جاتقان باستى باسىمدىق – قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ءوسىرۋ.
كەڭ ساياسي-ەكونوميكالىق اينالىمعا تۇڭعىش رەت «قولما-قول اقشاسىز ەكونوميكا» ۇعىمىن ەنگىزە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ باستى فاكتورى رەتىندە جالاقىنى وسىرۋگە باسا نازار اۋدارادى. ول ءۇشىن 1,3 ملن. ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن 1,5 ەسە – 28-دەن 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق حالىقتىڭ كوكەيتەستى ماسەلەسىنە اينالعان تاعى ءبىر تۇيتكىلدى نازاردان تىس قالدىرماعان. اڭگىمە تۇرعىنۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنداعى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندە. بۇل تۇستا دا پرەزيدەنت ۇتىمدى ويلايتىن ناعىز نارىقشى كەيپىندە كورىنە ءبىلدى. ول ەشقاشان دا بوس سوزگە ءۇيىر بولىپ, ساياساتتاعى ءارتۇرلى ايعايشىلاردىڭ ايتاعىنا ەرگەن ەمەس. «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن عانا – ساياسات» دەگەن ايگىلى ۇستانىمى بۇل قۇجاتتا دا ايقىن اڭدالادى. سوندىقتان قازىرگى ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى بولىپ سانالاتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, تابىستى بولعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
ءبىزدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق تۇرعىداعى تىلدىك قورىمىزعا پرەزيدەنت قوسقان تاعى ءبىر ۇعىم – «قاراپايىم نارسەلەر ەكونوميكاسى». تالاي وتباسى وتاندىق ەكونوميكانىڭ كوپشىلىك تۇتىناتىن تاۋارلارمەن حالىقتىڭ قاراپايىم سۇرانىسىن دا وتەۋگە قابىلەتسىزدىگى تۋرالى داستارحان باسىندا ۇنەمى تالقىلاپ جاتاتىنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ از مازىرىمىزدە شەكارانىڭ سىرتىنان كەلگەن ازىق-ت ۇلىك كوپ, جۇرتتىڭ ءبىرازى ءتىپتى تەك شەتەلدىك كيىم كيەدى دەۋگە بولادى. ەندى ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارمەن تولتىرۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلىپ وتىر. ول ءۇشىن الداعى 3 جىل بويى قوسىمشا تاعى 500 ملرد. تەڭگە بولىنەتىن بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى – ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ ءداستۇرلى دىڭگەگىنىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى تاياۋداعى 3 جىلدا جىلىنا 100 ملرد. تەڭگەدەن كەم ەمەس قاراجات ءبولىپ, ونى جاپپاي زاماناۋي اگروتەحنولوگيا اكەلىپ ەنگىزۋگە جۇمساۋدى تاپسىردى.
اۋىلعا قاتىستى, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىن قامتيتىن بۇل قادامدار جان-جاقتى تالداۋعا, ء ىستىڭ ءمان-جايىن تەرەڭ ۇعىنۋعا, الدىن الا ستراتەگيالىق بايىپتاۋعا نەگىزدەلگەن جانە ءاردايىم ءبىر-بىرىمەن بەكەم بايلانىسىپ, ساباقتاسىپ جاتىر. ايتىڭىزشى, پرەزيدەنتىمىز سياقتى بۇكىل قازاقستاندى ۇزىنىنان كولدەنەڭىنە دەيىن تۇگەل ارالاپ شىققان ادام ەلدە كوپ دەپ ويلايسىز با؟!
ايرىقشا ايتا كەتكىم كەلەتىنى, مەملەكەت باسشىسى «بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن» دامىتۋ كونتەكسىندە ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ كوش باستاۋشىسى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ۇكىمەتپەن بىرگە بالامالى ەنەرگەتيكا, جاساندى ينتەللەكت, بلوكچەين جانە ت.ب. جونىندەگى ارناۋلى جوبالار تۋرالى ازىرلەۋ, وزگە دە باعىتتار بويىنشا, ءسىرا, العاش رەت تاپسىرما بەرىپ وتىر-اۋ. بۇل جاھاندىق ۇردىستەر اياسىندا دامىپ جاتقان عىلىم مەن پراكتيكانىڭ بەرىك سينتەزىنە نەگىزدەلگەن ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ زاماناۋي سيپاتىن تاعى دا ايقىن كورسەتەدى.
جولداۋدىڭ ميسسياسى باستى بايلىعىمىز – ادامدى دامىتۋعا كەلىپ سايادى. ونىڭ تاربيەسى, ءبىلىمى, قالىپتاسۋى – نەگىزىنەن مۇعالىمدەردىڭ يىعىنداعى جۇك. پەداگوگ تۇلعاسى قول جەتپەستەي بيىك كورىنىپ, بارشا قۇرمەت تۇتقان كەزدەر قازاقستان قوعامىنىڭ ەسىندە. پرەزيدەنتتىڭ تاعى ءبىر تاپسىرماسى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ – حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تاپ باسىپ ءبىلۋ, ابدەن تاپتاۋرىن بولعان تاقىرىپقا بەرىلگەن ايقىن جاۋاپ. بۇل مىندەت – ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان «رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇدەرىستەرىنىڭ ماڭىزدى قىرىنىڭ ءبىرى.
جولداۋدا جوعارى ءبىلىم بەرۋگە (نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلگىسىمەن وڭىرلىك جاڭا جوعارى وقۋ ورىندارىن اشۋ), دەنساۋلىق ساقتاۋعا (تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن جانە قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتىن قۇرۋ), ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا («7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا باستاپقى جارنانى ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ), قاۋىپسىزدىككە («ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى «جول كارتاسىن جاساۋ») جانە ت.ب. سالالارعا قاتىستى وزگە دە دا ماڭىزدى شەشىمدەر بار.
الايدا, مەن تومەندەگىدەي نەگىزگى بىرەر جايتقا عانا توقتالىپ وتكىم كەلەدى:
ءبىرىنشى. قۇقىق ۇستەمدىگى. پرەزيدەنت مۇنى رەفورمالاردىڭ تابىستى بولۋىنىڭ باستى فاكتورى رەتىندە اتادى.
ەكىنشى. رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ماڭىزدى ءرولى. مەمقىزمەتشىلەر ءۇشىن ەڭ باستى مىندەت – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ.
ءۇشىنشى. ۇلتتىق جاڭعىرۋ ءوفيسىن قۇرۋ. ول رەفورمالار مەن نەگىزگى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ, باعا بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا جولداۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ رۋحاني وزەگى قىزمەتىن اتقاراتىن ءبىر ءماندى جايتتى ايتا كەتكىم كەلەدى. ول – ءار قازاقستاندىقتىڭ رەفورمالار ۇدەرىسىمەن سينەرگياسى. سونىڭ اياسىندا – جاستار مەن وتباسىلارعا كەشەندى قولداۋ كورسەتۋ. كەلەر جىلدىڭ جاستار جىلى بولىپ جاريالانۋى – بولاشاققا دەگەن بۇگىننەن باستاۋ الاتىن كوزقاراس!
قازاقتا: «تىرشىلىك تۇتقاسى – تۇرمىس» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ەندەشە بار كۇش-جىگەرىمىزدى, ءبىلىم-بىلىگىمىز بەن تاجىريبەمىزدى بارشانىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىنا جۇمسايىق!
گۇلشارا ابدىقالىقوۆا,
قر مەملەكەتتىك حاتشىسى