ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى: قازاقستاندىق گاز وپەراتورى وزىقتار رەيتينگىسىنەن ويىپ ورىن الدى

اگەنتتىك جازعانداي, تمد ەلدەرىنىڭ گاز نارىعى الۋان ءتۇرلى دامىپ كەلەدى. كەيبىر ەلدەردە بۇل سالادا سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىك باي­قالادى. ياعني, كوگىلدىر وتىننىڭ الەمدىك ەكونوميكاداعى ءرولى ارتقان سايىن گاز ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ, وڭدەۋ جانە ساتۋمەن اينالىساتىن كومپانيالاردىڭ دا ۇلەس سالماعى ارتا تۇسۋدە.

وسى ورايدا Neftegaz.RU اگەنتتىگى  تمد-داعى ءىرى گاز تاسىمالداۋشى كوم­پا­نيا­لاردىڭ رەيتينگىسىن ۇسىنىپ وتىر. ماقالادا جازىلعانداي, ساراپتاما كومپانيالاردىڭ نارىقتاعى دامۋ سەرپىنىنە, گاز تاسىمالداۋ جەلىلەرىنىڭ (گتج) جانە قىزمەت كورسەتىلەتىن ماگيس­ترال­دىق قۇبىرلاردىڭ جاعدايىنا, تاسىمالدانعان تابيعي گاز كولەمىنە جانە كومپانيانىڭ ايماقتىق جانە الەمدىك گاز نارىعىنا تيگىزەر اسەرىنە نەگىزدەلگەن. رەيتينگكە 9 كومپانيا ەنگىزىلگەن. ءبىز اتقارعان قىزمەتىن ساراپتاي وتىرىپ, اگەنتتىك تاڭداعان ۇزدىك 3 كومپانيا تۋرالى جازۋدى ءجون دەپ تاپتىق.

1. «گازپروم» (رەسەي)

«گازپروم» – گاز كەن ورىندارى­نا گەو­لوگيالىق بارلاۋ جۇرگىزۋ, ءون­دىرۋ, تا­سى­مالداۋ, ساقتاۋ, وڭدەۋ جانە وت­كىزۋ, گازدى موتور وتىنى, تاعى باس­قا تۇ­رىن­دە وتكىزۋمەن اينالىساتىن رەسەي­لىك الپاۋىت ەنەرگەتيكالىق كومپانيا. كومپانيا تابيعي گاز قورى, ونى ءون­دىرۋ جانە حالىقارالىق نارىققا شى­عارۋ بويىنشا الەمدىك كوشباسشى. «گاز­پرومنىڭ» يەلىگىندەگى گازبەن جاب­دىقت­اۋ جەلىلەرى اۋقىمى جانە تەحني­كا­لىق تۇرعىدان جابدىقتالۋى جاعىنان الەمدەگى ەڭ ءىرى جۇيە. ودان بولەك, «گازپرومنىڭ» قارجىلىق احۋالى دا مىقتى – كومپانيانىڭ 2017 جىلعى پاي­داسى 7%-كە ءوسىپ, 6,546 ترلن رۋبلگە جەتتى. كومپانيانىڭ گاز تاسىمالداۋ با­عى­تىنداعى الەۋەتتى جوبالارى رەتىن­دە بۇگىندە «بوۆانەنكوۆو-ۋحتا – 2»; «سەۆەر­نىي پوتوك – 2»; «سيلا سيبيري»; «تۋرەتس­كي پوتوك» جانە «ۋحتا – تورجوك - 2» جوبالارىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. 2017 جىل – «گازپروم» تاريحىندا ەڭ كوپ كولەمدە گاز تاسىمالدانعان جىل بولدى. ونىڭ جىلدىق كولەمى 194,4 ملرد م3 قۇرادى. 

2. «قازترانسگاز» (قازاقستان)

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق گاز وپەراتورى – دامۋ سەرپىنى بويىن­شا تمد ەلدەرى ىشىندە ەڭ جوعارى كور­سەتكىشكە قول جەتكىزدى. ساراپ­شى­لاردىڭ پىكىرىنشە, 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا كومپانيانىڭ قارجىلىق كورسەتكىشتەرى 88%-كە ءوستى.

كومپانيا تاۋارلىق گازدى ماگيسترال­دىق جانە تاراتۋشى جەلىلەر ارقىلى تاسىمالدايدى, گازدىڭ حالىقارالىق ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتىپ, ەكسپورتقا شىعارادى, ىشكى نارىقتى تولىقتاي گازبەن قامتاماسىز ەتەدى. كومپانيا ەنشى­سىندەگى گاز تاسىمالداۋ جەلىلەرى – ور­تا­لىق ازياداعى ەڭ ءىرىسى (40 مىڭ كم استام گاز تاراتۋ جەلىلەرى, 19 مىڭ كم اس­تام ماگيسترالدىق قۇبىرلار), ىشكى نا­رىقتى گازبەن جابدىقتايتىن جەلى­لەر دە «قازترانسگازعا» تيەسىلى. سوڭ­عى جىلدارى «قازترانسگاز» دا, جال­پى, قازاقستان­نىڭ بۇكىل گاز سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇل كوگىل­دىر وتىننىڭ ىشكى نارىقتا تۇتىنۋ كورسەت­كىش­تەرىنىڭ ارتۋى, قىتايعا ەكسپورت جانە وزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى.

2017 جىلى «قازترانسگاز» گاز تاسىمالداۋدى 12,7 ملرد م3 كوبەيتىپ, جالپى كورسەتكىشتى 100,9 ملرد م3 جەتكىزدى. «قازاقستان جاڭا ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارىن, زاماناۋي كومپرەسسورلىق ستانسالار, گاز ايدايتىن قۋاتتى قوندىر­عىلاردى سالۋ جانە باسقا دا وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, «قازاقستان-قىتاي» تاسىمالداۋ ءدالىزىن ىسكە قوسىپ, ءوزىنىڭ تاسىمالداۋ الەۋەتىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانا بىلگەنىن مويىنداۋ كەرەك» دەپ اتاپ وتەدى ساراپشىلار. 

3. SOCAR (ازەربايجان)

ەل اۋماعىنداعى (قۇرلىق پەن تەڭىزدە) مۇنايگاز كەن ورىندارىن ىزدەۋ, بارلاۋ جانە ءوندىرۋ, سونداي-اق مۇناي, گاز جانە گاز كوندەنساتىن شىعاراتىن, وڭدەۋ­مەن اينالىساتىن جانە تاسىمالدايتىن ازەربايجاننىڭ مەملەكەتتىك كومپانيا­سى. SOCAR گازدى 4 ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى ارقىلى گرۋزيا مەن تۇركياعا (شاح-دەنيز كەن ورنى) جانە يران مەن رەسەيگە تاسىمالدايدى. قولدانىستاعى گاز تاسىمالداۋ جەلىلەرى مەن ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارىنىڭ احۋالى وتە جوعارى دەڭگەيدە. ودان بولەك كومپانيا جاڭا باعىتتاردى يگەرۋ ءۇشىن قۇرىلىس جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزۋدە: مەملەكەت ءۇشىن الەۋەتى جوعارى دەپ ترانسانادولى گاز قۇبىرى (TANAP), ترانسادرياتيكا گاز قۇبىرى (تار) جانە  AGRI گاز قۇبىرىن بىرىكتىرگەن TAP-TANAP گتج سانالادى. دەگەنمەن ءازىربايجان ىشكى نارىقتاعى گاز تاپشىلىعىنا بايلانىستى يمپورت كولەمىن ارتتىرۋعا ءماجبۇر.  

اتالعان كومپانيالاردان وزگە, Neftegaz.RU اگەنتتىگى جاريالاعان رەيتينگتە تمد-نىڭ وزگە دە گاز كومپانيالارى ورنالاسقان: 

4. گازپروم ترانسگاز بەلارۋس (بەلارۋس رەسپۋبليكاسى)

5.تۇرىكمەنگاز (تۇرىكمەنستان)

6. ۋزترانسگاز (وزبەكستان)

7. گازپروم قىرعىزستان (قىرعىز رەسپۋبليكاسى)

8. گازپروم ارمەنيا (ارمەنيا)

9. مولدوۆاگاز (مولدوۆا رەسپۋب­ليكاسى)

ارنۇر اسقار,

«ەگەمەن قازاقستان»