ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, دراماتۋرگ, كينوستسەناريست, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى Əكىم تارازيدىڭ 85 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان «تارازي تاعىلىمى» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ اياسىندا «اكىم تارازي – كينودراماتۋرگ. «تۇلپاردىڭ ءىزى»: ستسەناريدەن فيلمگە دەيىن» (اۆتورى: كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاقستان كينەماتوگرافيستەر وداعىنىڭ مۇشەسى ءنازيرا راحمانقىزى مۇقىشەۆا) جانە «جازۋشى جانى. اكىم تارازي پروزاسىنداعى ۇلت بولمىسى»» (اۆتورى: اقىن, جۋرناليست, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى ۇلاربەك نۇرعالىم) اتى كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورىپ وتىرعان كىتاپتار تارازيتانۋدىڭ العاشقى قارلىعاشتارى بولىپ ەسەپتەلەدى.
شەت ەلدەن كەلگەن جازۋشىلار مەن عالىمدار, ەلىمىزدەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىسقان شىعارماشىلىق كەزدەسۋدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى جۇرگىزدى.
«اكىم تارازي – كينودراماتۋرگ. «تۇلپاردىڭ ءىزى»: ستسەناريدەن فيلمگە دەيىن» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگى اكىم ءتارازيدىڭ كينوداعى شىعارماشىلىعىنا, سونىڭ ىشىندە قازاق كينوسىنىڭ كورنەكتى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – جازۋشىنىڭ ستسەناريى بويىنشا 1964 جىلى تۇسىرىلگەن «تۇلپاردىڭ ءىزى» فيلمىنە (رەجيسسەرى: ءماجيت بەگالين) ارنالىپ وتىر. ءفيلمنىڭ نەگىزگى دىڭگەگى – ستسەناري. كينوتۋىندىنىڭ بولاشاق تاعدىرىن دا شەشەتىن سول ستسەناري. كىتاپ اۆتورى وسى رەتتە ەڭ الدىمەن ءفيلمنىڭ ادەبي ستسەناريىنە اسا كوڭىل بولگەن. اۆتور ادەبي ستسەناريدىڭ ءوزى فيلمگە بارار جولدا وزگەردى مە, جوق پا, ونى قالاي قابىلداعانىنا, قانداي پىكىرلەردىڭ بولعانىنا, ت.ب. نازار اۋدارعان.
اتالمىش ەڭبەكتە اكىم ءتارازيدىڭ جوعارى ستسەنارلىق كۋرستا (1962) ديپلومدىق جۇمىسى رەتىندە جازعان «جازيرادان» باستاپ, «جانارىمدا – شولپان جۇلدىز» (تۇپنۇسقادا «ۆيجۋ ۆەنەرۋ» دەپ اتالادى), «جازيرا» (ازداعان وزگەرىستەر ەنگەن «جانارىمدا – شولپان جۇلدىز» ستسەناريىنىڭ ەكىنشى نۇسقاسى) جانە وندىرىسكە جىبەرىلگەن سوڭعى نۇسقاسى – «تۇلپار» ادەبي ستسەناريلەرى مەن رەجيسسەرلىك ستسەناري, ءفيلمدى ءتۇسىرۋ جانە ونى ەكرانعا قابىلداۋ كەزەڭدەرى قاراستىرىلعان. وعان قوسا ادەبي ستسەناريدىڭ بارلىق نۇسقاسى مەن رەجيسسەرلىك ستسەناري, فيلم بويىنشا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ستسەنارلىق ءبولىمى مەن كوركەمدىك كەڭەسىندە وتكەن تالقىلاۋ جۇمىستارى قامتىلعان.
«جالپى دەرەكتى قۇجاتتارعا, ارحيۆ ماتەريالدارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ناقتى ءبىر ءفيلمنىڭ ستسەناريىنەن باستاپ, وندىرىسكە جىبەرىلۋى, ءتۇسىرىلۋى, ەكرانعا شىعۋى سياقتى كەزەڭدەر قامتىلعان ەڭبەك بۇعان دەيىن بىزدە بولعان جوق. بۇل – سونداي فورماتتاعى العاشقى كىتاپ قوي. مۇنداي يدەيا وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن كەلگەن ەدى. كىتاپتى شىعارۋدىڭ ءساتى ەندى كەلدى. اماندىق بولسا, ءالى الدا وسىنداي زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن قانشاما فيلمدەر بار. ءبىز كوبىنە دايىن ءفيلمنىڭ ءوزىن كورىپ, سوعان باعا بەرىپ, تالداۋ جاساپ ءجۇرمىز عوي. ال ونىڭ ومىرگە قالاي كەلگەنىنەن بەيحابارمىز», دەيدى نازيرا راحمانقىزى.
ال, «جازۋشى جانى. اكىم تارازي پروزاسىنداعى ۇلتتىق بولمىس» اتتى زەرتتەۋ كىتاپقا اكىم تارازيدىڭ «تاسجارعان», «قورقاۋ جۇلدىز» روماندارى مەن 5-6 پوۆەست, اڭگىمەلەرىن تالداعان ماقالالار ەنىپ وتىر.
بۇل كىتاپتىڭ جازىلۋ جايىندا اۆتور: «اكىم تارازيدىڭ شىعارماشىلىعى بويىنشا جازىلعان بۇل زەرتتەۋ ەڭبەك ۇلتىمىزدىڭ بولمىسى جايىنا ءۇڭىلۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ ەدى. ۇلت بولمىسىنىڭ وزگەرىسى ارينە ۇلكەن پروتسەسس. ونى تەك قانا تاريحي فاكتىلەر ارقىلى اشىپ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇل كۇردەلى ءۇردىستىڭ قۇپياسىنا تەرەڭىرەك بويلاۋعا ادەبيەتتىڭ, سونىڭ ىشىندە ادام جانىنىڭ تەرەڭ قالتارىستارىن شىنايى وبرازدار ارقىلى اشا بىلەتىن پروزانىڭ ورىنى ايرىقشا ەكەندىگىن وسى شىعارمالاردى وقۋ بارىسىندا ءتىپتى دە انىق ءتۇسىندىم. سوندىقتان دا اكىم تارازي پروزاسىن تاڭدادىم» دەيدى. بۇل ەڭبەكتە اۆتور اسا كۇردەلى قوعامدىق جۇيەمەن كۇرەسكە تۇسكەن ادام تابيعاتىن, ۇلت بولمىسىن تەرەڭ ءتۇيسىنىپ, ايشىقتى سومداعان جازۋشى-دراماتۋرگ اكىم تارازي پروزاسىنداعى كەيىپكەرلەر بەيەسىن ماقال-ماتەلدەرىمىزدە ايتىلاتىن قازاق بولمىسىمەن سالىستىرا زەرتتەيدى.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»