بىردە…
جازۋشىلار وداعىنىڭ شۇعىل تاپسىرماسىمەن قادىر مىرزاليەۆ جانە ازات سۇلەەۆ ەكەۋى عابيدەن اقساقالدى ىزدەپ قارعالىداعى قاسيەتتى قۇتتىحاناسىنا بارسا, اعامىز اۋلا ىشىندە قوي جەتەكتەپ ءجۇر ەكەن. اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ بولعاننان كەيىن:
– جاقسى كەلدىڭدەر عوي ءتىپتى. قوي سويا بىلەسىڭدەر مە وزدەرىڭ؟ – دەيدى عابەڭ.
– بىلگەندە قانداي! – دەيدى ازات بىلەگىن سىبانىپ.
سونىمەن قۋىرداققا تويىپ, شايعا قانىپ, تاپسىرمالارىن ورىنداپ, ەكەۋى جازۋشىلار وداعىنا ورالادى. ارادا ءبىر جىلداي ۋاقىت وتەدى, «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ رەداكتسيالىق القاسىندا كەزدەسىپ قالعان عابەڭ قادىرعا:
– نەگە حابارلاسپايسىڭ؟ وسى سەندەر اعايىندى ساعىنبايسىڭدار عوي دەيمىن! – دەيدى رەنجي سويلەپ.
– ساعىنعاندا قانداي, عابە؟! ساعىنامىز! تەك مازاڭىزدى الۋدان قايمىعامىز. ايتپەسە, قوي جەتەكتەگەن اعامىز تۇگىل, اعامىز جەتەكتەگەن قويدىڭ ءوزىن اڭساپ ءجۇرمىز! – دەيدى قادىر وتكەن جىلعى دارحان داستارقاندى ەسكە ءتۇسىرىپ.
– ءا-ءا, قۋ بالا, مۇنىڭا ەندى سەنەم! – دەيدى عابەڭنىڭ وڭىنە جىلۋ جۇگىرىپ. – ول قويدى مەن ءوزىم دە اڭساپ ءجۇرمىن بۇگىندە!
* * *
– پالەنشەكەڭ سوڭعى كەزدە ايتپاستى ايتاتىن بولىپتى. ءسىرا, الجىعان-اۋ دەيمىن! – دەيدى ءبىر تويدا ءابدىلدا اقساقال ءوزىنىڭ ەسكى ءبىر دوسى, قۇرداسى حاقىندا.
– ابەكە, ءسىز قاتەلەسەسىز! – دەيدى اقىن اعاسىن قۇلاق قويىپ تىڭداپ وتىرعان قادىر مىرزاليەۆ. – ول كىسىنىڭ الجۋى تىپتەن مۇمكىن ەمەس!
– نەگە مۇمكىن ەمەس؟
– الجۋ ءۇشىن ادامدا الدىمەن اقىل بولۋ كەرەك قوي. سول تاۋسىلعان كەزدە عانا ادام الجي باستايدى. ال ءسىزدىڭ قۇرداسىڭىزدا, كوڭىلىڭىزگە كەلمەسىن, سول اقىل و باستا بولىپ جارىتپاعان-اۋ, ءسىرا!..
* * *
ماسكەۋدە كەڭەس جازۋشىلارىنىڭ كەزەكتى ءبىر سەزى ءوتىپ جاتسا كەرەك. ەرتەڭگى ماجىلىسكە باراردا بۋفەتتە تاماق ءىشىپ وتىرىپ, قاليجان بەكحوجين:
– تۇنىمەن قاقساپ اۋىرىپ شىققان سوڭ, تاڭ اتپاي ءدارىگەرگە بارىپ ەدىم, ەكى ءتىسىمدى جۇلىپ تاستادى. جۇلعانىمەن قويماي, ارقايسىسىنا ءۇش سومنان اقشا الدى! – دەيدى.
– قا-ا-اپ! – دەيدى سوندا قادىر مىرزاليەۆ. – ازۋلى اقىنىمىزدىڭ ءار ءتىسىن التىنعا بالاپ, بەكەرگە الدانىپ كەلىپپىز-اۋ! مۇنداي ارزان ەكەنىن بىلگەندە, ءوزىمىز-اق قاعىپ تاستايتىن ەدىك قوي!
______________________
مەن جازامىن تاقپاق…
مەن جازامىن تاقپاق,
اكىمدەردى ماقتاپ,
ءبىر جاعىمدا – داعدارىس,
ءبىر جاعىمدا – جانباعىس.
داعدارىستا قاڭق ەتەم,
جانباعىستا ساڭق ەتەم,
اكىمدەردى سىناسام,
كوپ ۇزاماي جالپ ەتەم.
ونى جاقسى بىلەمىن,
تورەلەردىڭ الدىندا,
جالباڭدايمىن, كۇلەمىن.
تاعى جازدىم تاقپاق,
اكىمدەردى جاقتاپ,
شەنەۋنىككە سوقتىقپاي,
ءجۇرمىن جاندى ساقتاپ.
ءبىر جاعىمدا – نارىعىڭ,
ءبىر جاعىمدا – حالقىم,
نارىعىڭا بىلق ەتەم,
حالقىما كۇڭك ەتەم.
ونى جاقسى بىلەمىن,
ەل الدىندا قالقايىپ,
كىسى بولىپ جۇرەمىن.
* * *
جاساسىن داعدارىس!
ياپىر-اي,
مىنا داعدارىستىڭ كەلگەنى,
ءبىر ەسەپتەن جاقسى بولدى,
مەشىتتەن قۋىلعان مولدالار –
مازار جاعالاعان باقسى بولدى.
پارامەن ۇستالعان سوتىڭىز –
بۇگىن كاسىپكەر.
پروكۋرورىڭ – اكىم,
اكىمىڭ جوعارىلاپ ءوسىپ كەتتى.
مانساپتان كۇدەر ۇزگەندەر
ءبىر تۇندە شەتەل اسىپ,
سامولەتپەن كوشىپ كەتتى.
راحات!
كىلەڭ توقتى-تورىم,
باقىلداعان تەكەلەر قالدىق.
ەلدىڭ قازىناسىن ءوز الدىمىزعا
جەكەلەپ الدىق.
ەندىگى ويىمىز –
ەل تۇسىنبەيتىن قوعام قۇرساق
دەيمىز.
بۇگىن – مىنانىڭ,
ەرتەڭ – انانىڭ اۋىزىن
جاقسىلاپ تۇرىپ ۇرساق دەيمىز.
“ۇلتىم” دەپ ۇلىعانداردىڭ
ەزۋىن جىرىپ جىبەرەمىز.
تىزگىنگە تالاسپاڭىز,
ايتپەسە,
ءسىزدى دە ۇرىپ جىبەرەمىز!
قانات ەسكەندىر.
الماتى.
__________________
ءماتىنى مايىسقان ماتەلدەر
ەنەگە تۋعان كۇن,
كەلىنگە دە تۋادى.
* * *
باستىقتى التىنمەن اپتاساڭ دا,
جىرىمداپ جەۋىن قويمايدى.
* * *
ماي-دان قورىققان,
ماشينە مىنبەس.
* * *
سۇراماعان باسشىعا –
پارا بەرمەيدى.
* * *
ەكى باستىقتىڭ قۇيرىعى –
ءبىر كرەسلوعا سىيمايدى.
* * *
ۋ ىشكەن ءبىر ولەدى,
اراق ىشكەن مىڭ ولەدى.
* * *
ماي-دان قۇتىلساڭ –
الدىڭنان كەدەن شىعادى.
* * *
تاق – وتتان دا ىستىق.
* * *
ەكى تەنتەك تالاسسا –
پوليتسياعا «جەم» تۇسەر.
* * *
دەپۋتات داۋىس جيناردا شىنىعادى,
ءماجىلىس وتىرىسىندا تىنىعادى.
* * *
پاراقورعا بالەقور جولىعادى.
ەرماحان شايحى ۇلى. الماتى.________________________
«جامانعا ءسال جال بىتسە…»
پايداسىن بىلگەن اقىل-اي,
تۇلپار مىنگەن ماقۇل-اي.
"دجيپ" ءمىنىپ جارلىعا,
جولاماي كەتتى جاقىباي.
"جامانعا ءسال جال بىتسە,
جانىنا تورسىق بايلاتپاس".
دەگەن قايران قازاقتىڭ,
اينالايىن, ناقىلى-اي!
* * *
«عاشىقتىق»
بولدى انىنە شەت ەلدىڭ بالا عاشىق,
انىنە دە, سانىنە سانا عاشىق...
قالماساق جارار ەدى جۇرداي بولىپ,
قازاقىلىق عۇرىپتان قارا باسىپ.
شەت ەلدىڭ "شىرىگىنە"بالا عاشىق,
ساناعا كەتتى ءبارى ارالاسىپ...
جان-دۇنيەسىن جارالاپ كەتپەسە ەكەن,
جازىلمايتىن جۇقپالى "جارا" باسىپ!
قازىبەك اشىربەك ۇلى.
قىزىلوردا.
___________________
اقىر-تاقىر اقىل
اپاق-ساپاقتا ۇيگە جەتىپ كەلگەن ىنىسىنە قيلىباي: – ءوڭىڭ ءورت سوندىرگەندەي, جايشىلىق پا؟! – دەپ جاتىر. – قايدان ءجاي بولسىن, باياعى كەلىنىڭىزبەن بارىپ-كەلىپ... ايتپاعانىمىز جوق, اجىراسىپ تىناتىن شىعارمىز, – دەپ, ۇيدە اعاسىنان باسقا پەندە جوق ەكەنىن بايقاپ: – جەڭگەم قايدا؟ – دەپ قالدى. – جەڭگەڭنىڭ بارىنان جوعى! قولىنا تيىن-تەبەن ءتيدى ءبىتتى, تۇگەسىلمەي تىنىشتالمايدى. بازار ارالاپ كەتكەن! – دەپ كىدىرىپ: – نە بوپ قالىپ ەدى؟ – دەپ ىنىسىنە ساۋال تاستادى. – ۇرىس-كەرىس, ايعاي-شۋ تۇبىمىزگە جەتتى. ءوزىڭىز سەكىلدى اشۋ-ىزامدى ىركىمەي اعىل-تەگىل اعىتامىن كەپ... ول دا وسال ەمەس, ەسە جىبەرمەيدى – اق يت كىرگىزىپ, كوك يت شىعارادى... وسى ءسىز دە ءسويتەسىز, بىراق بىلق ەتەر – «كەتەم دە كەتەم!» دەگەن جەڭگەمدى كورمەپپىن. – تارتپاساڭ تۋماعىر... انا العاشقى جەڭگەڭمەن شات-ءشالەكەيىمىز تۋرا سەنىكىندەي بولعان... ە, ول كەزدە اقىل ايتار اقىلمان بولماي اجىراسىپ تىندىق ەمەس پە... – قازىر شە؟! قازىر دە ايعاي-شۋلارىڭىز بار. مەن بىلەتىن اعامنىڭ ارىنى باسىلعان ەمەس. سول باياعى بىلاپىت ءسوز, سول باياعى بوعاۋىزدى قارداي بوراتاسىز كەپ...؟ – ال تىڭدا! ماسەلە ايتا بىلۋدە... اشۋلىسىڭ دەلىك. ايتار ءسوزىڭ اششى-تۇششى, توبەدەن ءتۇسەردەي دورەكى... «اۋىزعا كەلگەن تۇكىرىك – قايتا جۇتسا ماكۇرىك» دەي مە, توقتاپ قالما, ىركىمە, ايتىپ قال... تەك, مىناۋ ەستە بولسىن: وسى مەزەت ەزۋىڭ ىرجيىپ, كوزىڭ ك ۇلىمدەپ, بەت-ءپىشىنىڭ بەيپىلدىكتەن جۇرداي بولىپ, ءۇنىڭ ۇلبىرەپ شىقسىن... رەتىن كەلتىرىپ, ايعايىڭ اسپانداپ تۇرسا دا, ارا-اراسىندا «جانىم, ايىم» دەگەن تىركەستى كىرىستىر دە وتىر. اسىرەسە, ءسوز اياعىن ءسۇمىرەيتە, ايتار اششى-تۇششى بىتكەن جەردەن ءمۇلايىمسىپ ءمۇدىرىپ قال. بۇل – ورتادا ەشكىم بولماي ەكەۋارا عانا جەكپە-جەكتەگى ايعاي-ءسۇرەڭ. ال ارادا كولدەنەڭ كوك اتتىلى بولعانداعى ۇرىس-كەرىس ءتاسىلى باسقاشا, – دەپ اقىر-تاقىر اقىلىن ءسال كىدىرتىپ, ىنىسىنە, – سوڭعى ىرىڭ-جىرىڭ نەدەن شىقتى؟ – دەدى. – دۇكەن-مۇكەن دەپ كەتكەن. ءبىر ءىنىم كەلىپ, ارى وتىردىق, بەرى وتىردىق... توستىرىپ شىدام بىتكەندە كەلىپ تۇر... ايدا كەپ اقىردىم كەپ... ول دا ىركىلمەدى... ءىنىم كەتتى بەزىپ... ايتار تاۋسىلىپ, وسىندا كەلىپ وتىرعانىم, – دەگەن مەزەتتە ەسىك شىرىلداپ, بازاردان كوتەرگەن كوپ جۇگى بار جەڭگەسى كەلىپ كىردى. قيلىباي اعاسى بۇعان جەلكەسىن بەرگەن قالپى: – قايدا ءجۇرسىڭ-ەي, قاڭعىپ! ءبىز وتىرمىز ومالىپ! كەرگىمەي كەلەتىن مەزگىلىڭدى ايتساڭ قايتەدى! – دەپ ىركەس-تىركەس تىكەنەك ءسوزدەرىن توندىرە باستاعاندا ءىنىسى سىتىلىپ شىعىپ, جونىنە كەتتى. ءىنىسى كەتە سالا قيلىباي: – سويدەپ اكىرەڭدەمەسەم قاينىڭ بۇگىن قوناتىن ءتۇرى بار. باياعى كەلىنمەن ىرىڭ-جىرىڭ, باعانادان بەرى سونىسىن ايتىپ ميىمدى ءشىرىتتى... ءپالى, كوپ زات اكەپسىڭ عوي. ايتپايمىسىڭ, ايالدامادان توسىپ الار ەدىم. جاۋراپ تا قالعان شىعارسىڭ, ءشاي قويىپ جىبەرەيىن, – دەپ اپىل-تاپىل اس ۇيدەن تابىلدى.كەنجە ەركىن.
الماتى وبلىسى.
_____________
پوليتسياداعى «پاي-پاي!»
كولىك ينسپەكتورلارى بەكەتىنىڭ جانىندا جول قاراپ تۇرعان مايشنيكتىڭ ءدال جانىنا سيىرىن جەتەكتەگەن ءبىر كەمپىر كەلىپ, ونى ارقاندايتىن قازىعىن قاعا باستايدى. مايشنيكتىڭ كوزى باقىرايىپ: – اپا-اۋ, مۇنىڭىز قالاي, بۇل جەر جايىلىم ەمەس قوي! – دەمەي مە. – وي, بالام-اي, قايدان بىلەيىن. بىلتىر سەن وسىندا تۇرعاندا جىپتىكتەي ارىق ەدىڭ, – دەپتى اپاسى.* * *
– اللو, ايىقتىرعىش پا؟ مەنىڭ كۇيەۋىم ماس بولىپ جاتىر, الىپ كەتسەڭىزدەر ەدى! – قايدا, بوگەنباي باتىر كوشەسىندە مە؟ – جوق, دوستىق داڭعىلىندا. – كەشىرىڭىز, ول كوشە بىزگە قارامايدى. شامالى ۋاقىت وتكەننەن كەيىن تەلەفون تاعى شىرىلدايدى. – اللو, ايىقتىرعىش پا؟ مەنىڭ كۇيەۋىم ۋداي ماس, قۇداي ءۇشىن الىپ كەتىڭدەرشى. – قاي كوشەدە, بوگەنباي باتىر كوشەسىندە مە؟ – ءيا, مەن وسى كوشەگە جاڭا عانا سۇيرەپ اكەلدىم.* * *
جۇرگىنشى كوشەدە تۇرعان كولىك ينسپەكتورىنا: – ءسىز وسى ءبىرنارسەدەن ۇركىپ-قورقىپ ءجۇرسىز-اۋ دەيمىن, – دەيدى. – ە, جوع-ا! ولاي دەۋىڭىزگە نە سەبەپ؟! – ءاي, وسى سەن ءبىرنارسە بۇلدىرگەنسىڭ-اۋ شاماسى! ايتپەسە كوشەدە بۇعىنىپ, جاسىرىنىپ, قايتادان قۋىستان اتىپ شىعىپ ادىراڭداماس ەدىڭ-اۋ!..* * *
گازەت ءتىلشىسى تانىس جول پوليتسياسىنا: – ايتشى وسى, سەندەردىڭ قولدارىڭداعى تاياقتارىڭ نەگە اق پەن قارا كەزەك الماسقان بوياۋمەن سىرلانعان؟ – دەپ قالجىڭداعاندا, تانىس پوليتسەي: – شوپىرلاردا ۇنەمى ءبىز تالاپ ەتەر اقشا بولا بەرمەيدى ەمەس پە... – دەپ ازىلمەن جاۋاپ بەرىپتى. ___________________________ ءمۇيىستى جۇرگىزگەن بەرىك سادىر.