سانيتارلىق اۆياتسيا سىرقاتتارعا جەدەل ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتەدى

ارقىراعان اياز بەن اپتاپ ىستىققا قاراماي, قار مەن داۋىلدا باستارىن قاتەرگە تىگىپ ناۋقاستارعا جەدەل كومەك بە­رۋ­دى, ولاردى تاسىمالداۋدى, كەڭەس بەرىپ, وپەراتسيالار جاساۋ­دى جانە دونورلىق ورگاندار مەن بيوماتەريالداردى جەتكى­زۋدى قامتاماسىز ەتەتىن رەسپۋب­ليكالىق سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بۇگىنگە دەيىن 15 مىڭنان اس­تام قازاقستاندىققا جەدەل مەدي­تسي­نالىق قىزمەت كورسەتكەن. ونىڭ ىشىندە اكۋشەرلىك قاۋىپ-قاتەرى جانە پاتولوگياسى بار 2537 جۇكتى ايەل, 2460 جاڭا تۋ­عان نارەستە مەن پاتولوگياسى بار 3249 بالا اۋە جولىمەن جىل­دام جەتەتىن بىلىكتى بريگا­دا كومەگىنە جۇگىنگەن. بۇعان قوسا قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋى بار 2365 پاتسيەنتكە, جازا­تايىم وقيعالاردان, ۋلانۋ مەن جاراقاتتانۋدان زارداپ شەك­كەن 3177 ادامعا جانە وزگە دە 1458 سىرقاتقا كومەك كور­سە­تىلگەن. قازىرگە دەيىن سا­ني­تار­لىق اۆياتسيا ورتالىعى تاراپى­نان كورسەتىلگەن 15395 مەديتسي­نالىق قىزمەتتىڭ 11464-ءى ناۋ­قاس­تاردى تاسىمالداۋ تۇرىندە جۇزەگە اسسا, 3027-ءسى كەڭەس بەرۋ ار­قىلى ورىندالعان. ال اۋە جە­دەل جاردەمى جاساعان وپەراتسيا­نىڭ سانى 904-كە جەتكەن. سون­د­اي-اق سوڭعى ءۇش جىلدا 60-قا جۋىق دونورلىق ورگان مەن بيولوگيالىق ماتەريال تا­سى­مالدانعان. «بۇگىنگى تاڭدا ساني­تارلىق اۆياتسيادا دونورلىق ورگانداردى تاسىمالداۋ باعىتى بەلسەندى دامۋدا. ويتكەنى ەلى­مىزدە اعزا اۋىستىرۋ وپەراتسيا­سى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. دو­نورلىق ورگانداردى اۋىستىرۋ جوعارى تەحنولوگيالىق ۇدەرىس بولعاندىقتان ەڭ الدىمەن, تاسىمالداۋ جەدەلدىگىن ەرەكشە تا­لاپ ەتەدى. 2015 جىلدان باس­تاپ سانيتارلىق اۆياتسيامەن 60-قا جۋىق دونورلىق ورگان مەن بيولوگيالىق ماتەريال تاسىمالداندى», دەيدى «رەسپۋبليكالىق  سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعى»  رمك ديرەكتورى نۇرجان وتار­باەۆ.

ورتالىقتىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا سانيتارلىق اۆيا­تسيا قىزمەتىنە 33 اۋە كەمەسى پاي­دالانىلادى. ونىڭ 22-ءسى ۇشاق, 11-ءى تىكۇشاق. بارلى­عى پا­تسيەنت­تەردى قاۋىپسىز تاسى­مال­داۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن قاجەتتى مەدي­تسي­نا­لىق تەحنيكامەن جاراق­تال­عان, ليتسەنزيالانعان اۋەكوم­پا­نيا­لارى ارقىلى قىزمەت كور­سەتەدى.

بارلىق ءوڭىر قامتىلعان

مەملەكەت باسشىسى  نۇرسۇل­­تان نازارباەۆ «اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ قول­جەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت» دەپ اتاپ وت­كەن بولاتىن. ورتالىق باسشىسى وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە سانيتاريالىق اۆيا­تسيا ۇتقىر بريگادالارىن جەدەل باسقارۋعا جانە تۇراقتى دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتى ۇسىنىلعانىن جەتكىزدى.

«سانيتاريالىق اۆياتسيا قىز­مەتىنىڭ ايما­عىن كەڭەيتۋ بو­يىنشا, اسىرەسە اۋىلدىق جەر­­لەردە بەلسەندى جۇمىس جۇرگى­زىلۋدە. وعان جاڭا ۇشۋ باعىتىن, قونۋ الاڭدارىن جانە ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىن يگەرۋ جۇمىستارى كىرەدى. العاشقى ۋاقىتتا ءار وب­لىس­تىڭ تەك ءۇش-ءتورت اۋدان ورتالىق­تارىندا عانا ۇشۋلار جۇزەگە اسى­­رىلعان بولسا, بۇگىندە جاعداي كۇرت وزگەردى. ساني­تا­ريا­لىق اۆياتسيا نىسانىندا مەدي­تسي­نالىق كومەكپەن استانا, الماتى قا­لا­­لارى مەن ەلىمىزدىڭ 14 ءوڭىرى, اۋدان ورتا­لىق­­تا­­رىنىڭ حالقى تو­لىقتاي قامتىلدى. ءسويتىپ شال­­­عايداعى جانە جەتۋى قيىن اۋدان­داردىڭ تۇر­­عىندارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى ما­مان­دان­دىرىلعان مەديتسينالىق كومەكپەن قام­­تاما­سىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى», دەيدى ن.وتارباەۆ.

20-عا جۋىق ەلدەن 47 قازاقستاندىق تاسىمالداندى

ەلىمىزدەگى سانيتارلىق اۆياتسيا شەتەلدە اۋىر حالدە جاتقان قازاقستان ازاماتتارىن جانە قانداستاردى حالىقارالىق تاسىمالداۋ­دى دا جۇزەگە اسىرادى. جىل سايىن ەل تەرريتورياسىنان شەتتە جۇرگەن 10-نان استام قازاقستاندىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ بۇل ءتۇرىن قاجەت ەتەدى ەكەن. بيىل جىل باسىنان بەرى شەتەلدەن 8 ناۋقاس ەلگە جەتكىزىلگەن. سونىمەن بىرگە شەتەلدىك مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە ەمدەلۋگە پاتسيەنتتەردى تاسىمالداۋ دا «اۋەدەگى جەدەل جاردەم» ارقىلى ورىندالىپ كەلەدى. ورتالىق قىزمەتىن باستاعان 2011 جىلدان بۇگىنگە دەيىن سانيتاريالىق اۆياتسيا­مەن تايلاند, تۇركيا, شۆەيتساريا, اقش, وڭتۇستىك كورەيا, ەگيپەت, قىرعىزستان, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى, رەسەي فەدەراتسياسى سياقتى 20-عا جۋىق ەلدەن 47 قازاقستاندىق ەلگە جەتكىزىلىپتى.

ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 20-30 پروتسەنتكە تومەندەدى

2011-2015 جىلدارى تابىستى جۇزەگە اسىرىل­عان «سالاماتتى قازاقستان» دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى بويىنشا العاشقى مەديتسينالىق كو­مەكتى دامىتۋعا, وزىق مەديتسينالىق تەحنولوگيالار ازىرلەپ, ەنگىزۋگە, موبيلدىك مەديتسينانى جانە تەلەمەديتسينانى, ساني­­­تارلىق اۆياتسيانى ءارى قاراي دامىتۋعا باسا دەن قويىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى – 14%-كە, انا ءولىمى – 1,4 ەسە (امان-ەسەن تۋعان 100 مىڭ سابيگە شاققاندا – 12,7), سابيلەردىڭ شەتىنەۋى 1,5 ەسەدەن ارتىق تومەندەدى (دۇ­نيەگە كەلگەن مىڭ سابيگە شاققاندا – 8,59). ال 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەن­ساۋ­لىق» مەم­لە­كەت­تىك باعدارلاماسى نەگىزىندە جۇ­مى­سىن ودان ارى جانداندىرىپ جاتقان رەس­پۋب­ليكالىق  سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالى­عى جىل سايىن جەدەل جاردەمگە مۇقتاج ەكى جارىم مىڭ­نان استام ازاماتقا قىزمەت كور­سەتۋدە. سونى­­مەن قاتار سانيتاريالىق اۆيا­تسيا قىزمەتى مەدي­تسينالىق مەكەمەلەر ارا­سىن­داعى جول جاقىن بولعان كەزدە جانە اۋا را­يى­نا بايلانىستى اۋە كەمەسىمەن جەتۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا جەر ءۇستى جەدەل مەدي­تسي­نالىق قىزمەتىن دە كورسەتەدى. سا­ني­­تا­ريا­لىق اۆيا­تسيانىڭ جاساعان جەر ءۇستى جەدەل جاردەمىنىڭ ءوزى ءبىر جىلدا بەس مىڭنان اساتىن كورىنەدى.

«تەرريتوريامىزدىڭ كەڭدىگى مەن باسقا دا گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىس­تى سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتى ەرەكشە ماڭىزعا يە. جەدەل جانە  ساپالى كومەك كور­سەتۋدىڭ ارقاسىندا انا مەن بالا ءولىمى, جارا­قاتتانۋ, ينفاركت,  ينسۋلتتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىمنىڭ دەڭگەيى بۇرىنعىعا قاراعاندا 20-30%-كە تومەندەدى», دەيدى ورتالىق باسشىسى.

جاڭا تەحنولوگيالار قولدانىلادى

ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا «حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ وسۋىنە جانە مەدي­­تسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە دەگەن سۇرانىس كولەمى ارتا تۇسەتىن بولادى» دەگەن بولاتىن. ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ بارىسىندا سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى دە وسى جاڭا تەحنولوگيالاردى – شۇعىل تەلەمەديتسينانى دامىتىپ, كەڭىنەن قولدانۋدا جانە ديسپەتچەرلىك قىزمەتكە ارنالعان بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە قۇرۋدا زاماناۋي تەحنولو­گيالاردى پايدالانۋ جوسپار­لانىپ وتىرعانىن, سونداي-اق كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ جۇمىس­­تارى ءجۇرىپ جاتقانىنا كوز جەتكىزدىك. بۇعان قوسا جاقىندا رەسپۋبليكالىق ساني­تاريالىق اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ورتا­لىعىن قۇرۋ دا جوسپارلانعان ەكەن.

نۇرجان قۇرمانعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىنىڭ ءار باعىتىن ىسكە اسىرۋ الەمدىك وزىق تاجىريبەنى پايدالانۋ قاعيدالارىنا (Good practice) جانە كورسەتىلەتىن كومەك ساپاسىن تۇراقتى تۇردە ارتتىرۋعا (Total Quality Management) نەگىزدەلۋى ءتيىس. «رەسپۋبليكالىق سانيتاريالىق اۆياتسيا ورتالىعىمەن تمد اۋماعىندا العاش رەت كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ پروتسەسى باستالدى. كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. وسىلايشا ءبىز اككرەديتتەلگەن وسى ستاندارتتار جۇيەسى بويىنشا الەمنىڭ 10 كولىك مەديتسينالىق ۇيىمدارىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە مۇمكىندىك الامىز», دەيدى ول.

ال مامان دايىنداۋ جانە وقىتۋ بويىنشا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تاجىريبەلىك داعدىلارىن يەلەنۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. «بۇگىنگى تاڭدا بازالىق رەانيماتسيا (BLS) جانە كەڭەيتىلگەن رەانيماتسيا (ACLS) ستاندارتى بويىنشا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تاجىريبەلىك داعدىلارىمەن سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 100%-ءى وقىتىلدى», دەيدى ن.وتارباەۆ.

ءبىز كورسەتكەن ءاربىر ساندا اجال اۋزىنان قۇت­قارىلعان ادامنىڭ ءومىرى مەن جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا اۋا رايىنىڭ قولايسىز­دى­عىنا قاراماستان قاتەرگە باسىن تىگىپ كوككە كوتە­رىلەتىن قۇتقارۋشى توپتىڭ ەڭبەگى جات­قانى انىق. كەز كەلگەن وقىس وقيعاعا ساقا­داي ساي تۇراتىن كاسىبي بىلىكتىلىك پەن جاۋاپ­كەرشىلىكتى قاتار ۇستانعان بريگادا ءبىز بارعان ساتتە مايعا كۇيىپ, اۋىر حالدە جاتقان 2 جاستاعى بالانى قۇتقارۋ ءۇشىن مويىنقۇمعا اسىعىس اتتاندى...

مايگۇل سۇلتان,

«ەگەمەن قازاقستان»