«سەرىلەردىڭ سەرىسى» اتانعان ءانشى, اقىن, سازگەر, بالۋان مۇحامەدقاناپيا (سەگىز سەرى) شاقشاقوۆ كيگەن شەكپەن جەرگىلىكتى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىرىلدى.
اتاقتى تۇلعانىڭ تۋعان جەرىنە قاراعاندى وبلىسى, بۇقار جىراۋ اۋدانى, ۇشتوبە اۋىلىنان ارنايى كەلگەن ەسىمبەك اقساقال مەن باقىتجامال اجەي وتباسىندا 52 جىل بويى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن اسا قىمبات جادىگەردى ءدۇيىم جۇرتتىڭ كوزىنشە تارتۋ ەتتى. كوپ جىل بويى پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارعان ەسەكەڭنىڭ تاريحتىڭ ءتۇبىن تەرەڭنەن تۇپتەي اقتارعان ەسكىرمەيتىن ەستەلىكتەرىن تىڭداي وتىرىپ, بابا ءومىرىنىڭ تىلسىم سىرلارىنا بىرگە بويلاعانداي بولاسىڭ. كونەنىڭ كوزىندەي كورىنەتىن قاريانىڭ ايتۋىنشا, شيدەم شەكپەننىڭ 172 جىلدىق تاريحى بار كورىنەدى. 1846 جىلى ۇلىتاۋدى قونىس ەتكەن ساندىبايدىڭ ەردەنى سەگىز سەرى باhرام ۇلىنىڭ ءبىر توپ سەرىكتەرىمەن سىر بويىنان ارقا جاققا بەت العانىن ەستىگەننەن كەيىن ارنايى كىسى جىبەرىپ, قوناق بولىپ كەتۋىن وتىنەدى. اتاعى جەر جارعان باتىردى ۇلكەن ىلتيپاتپەن قارسى الىپ, كەتەرىندە قازاقتىڭ سالتىمەن استىنا ات مىنگىزىپ, يىعىنا تۇيەنىڭ جۇنىنەن توقىلعان شەكپەن جابادى. وسى ساپارىندا سەگىز سەرى ومبىداعى ورىس-تۇزەم مەكتەبىندە بىرگە وقىعان دوسى, اسكەري بەكىنىستە كەڭەسشى, ءتىلماش قىزمەتىن اتقاراتىن جيەنالى دوسقوجا ۇلىنا سوعىپ, اۋناپ-قۋناپ قايتادى. قيماستىقپەن قوشتاسار ساتتە اعا سۇلتان سىيعا تارتقان شەكپەندى كيگىزەدى.
– سودان, – دەدى, ءسوزىن ساباقتاعان ەسىمبەك اقساقال ءبىر جوتكىرىنىپ قويىپ. جيەنالى پاتشانىڭ اسكەري قىزمەتىنەن بوساعان سوڭ قورعان بولىسىندا حالىق اراسىنان سايلانعان بي بولادى. 1901 جىلى 82 جاسىندا نەمەرى ءىنىسى ءوسىپ ەكەۋى قاجىلىققا بارادى. بۇل اۋلەت شەكپەندى قاسيەتتى دۇنيەگە بالاپ, ەرەكشە قاستەرلەگەن. 1902 جىلى جيەنالى دۇنيەدەن ءوتىپ, وسىپكە مۇرالىققا قالادى. اقتىق دەمى تاۋسىلاردا ءىنىسى ومارعا اماناتتاپ كەتەدى. ول ۇلى, مەنىڭ اكەم مۇقانجارعا قالدىرادى. ودان ءبىز يە بولدىق.
باقىتجامال اپايدىڭ ايتۋىنشا شيدەم شەكپەن تازا تۇيە جۇنىنەن توقىلىپ, شىت, كەڭىردەك بارقىتپەن كومكەرىلىپ, قاپتالعاندىقتان وتە مىقتى, ءتوزىمدى. سۋ تيگەن سايىن شيرىعىپ, قالىڭداي تۇسەدى. بەساسپاپ سىرتقى كيىمنىڭ باسقا دا ارتىقشىلىعى كوپ. ارادا ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە قاز-قالپىندا ساقتالعان دەۋگە بولادى. بويى ەكى مەتردەي ادامعا شاقتالعانىنا قاراعاندا, بابامىز ءىرى, باتىر تۇلعالى بولعان ءتارىزدى. سول جاق جاعاسىندا وڭ جاقتاعى ىلگەككە كيگىزىلىپ, القىمدى قىمتايتىن سوپاق جاڭعاق ءتارىزدى زەرگەرلىك بۇيىم «بۇلبۇل تۇيمە» تاعىلعان.
جيىندا سويلەگەندەر بۇل جادىگەردىڭ ورنى بولەك, قۇنى ەرەكشە, بابامىزدىڭ يىعىندا بولعان, ءيىسى سىڭگەن دەي كەلىپ, بيىل اتاپ وتىلگەن 200 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان باعا جەتپەس سىيلىق رەتىندە قابىلدادى. قۇندى دۇنيەنى مەنشىگىندەي ساقتاپ, تۋعان جەرىنە ادەيى اماناتتاپ اكەلگەن وماروۆتار اۋلەتىنە دەگەن شىنايى ريزاشىلىقتارىن جەتكىزدى.
تاعىلىمى مول ادەمى كەشتە سەگىز سەرىنىڭ اندەرى شىرقالىپ, ەسىمبەك اعا باستاپ كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنە ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى