اكىمنىڭ ءىسى ادەپ كەڭەسىندە قارالدى

اكىم باسقا كورشى وكرۋگ­تەگى «سۇ­­­­لەي­مەنوۆ ب.ي» شارۋا قو­­جا­لى­­عىنا ارتىقشىلىق بە­رىپ, اۋىل تۇر­عىن­دارىنا دا, «زاريا» اكتسيونەرلىك قو­عامىنىڭ جەتەك­شىسى الەك­ساندر كليمكوعا دا ەش­نارسە ايتپاي, مەمو­­راندۋمعا قول قويعان. ار­حيپوۆ تۇرعىن­دارى جايىلىم رەتىندە پايدالاناتىن 1303 گەكتار جەر بار. اۋىل اكىمى «جا­يىلىمدار تۋرالى» زاڭ­نىڭ 4-بابىنا سايكەس وسى جەردى كىمگە بەرەتىنى تۋرالى تۇرعىندار قا­تىس­قان جيىن وتكىزۋى ءتيىس ەدى. بىراق ماسەلەنى اكىم «ۇندەمەي» ءوزى شەشكەن. نەگىزىنەن بۇل جەردى «زاريا» اق 21 جىل­دان بەرى اۋىل اكىم­دىگىمەن مەموراندۋم ارقىلى پايدالانىپ كەلەدى. شا­رۋا­شىلىق تاراپىنان شارت­تاردىڭ بار­لىعى دا ورىندالىپ وتىرعان.

– اۋىل اكىمىنىڭ نەگە بۇ­لاي جاساعانى وزىنە ءمالىم بولعانىمەن, وزگەگە تۇسىنىك­سىز. «زاريا» اق ارقاسىندا اۋىلدا­عىلار مال ۇستاپ وتىر. تۇرعىندار كۇنىنە 5 تونناعا جۋىق ءسۇت وتكىزەدى. ولار وتكەن جىلى 920 توننا ءسۇت تاپسىرىپ, 80 ميلليون تەڭ­­گە تابىس تاپقان. ا.كليم­كو جاقىندا شارۋاشىلىققا جەم-­ازىق دايىندايتىن قۇنى 143 ميل­ليون تەڭگە بولاتىن تەح­­ني­كا­لار الدى, – دەدى اۋدان اكىمى­نىڭ ورىنباسارى قۇرمانعازى سادۋاقاسوۆ. ايتپاقشى, جىل سايىن مال ازىعىن دايىنداپ جۇرگەن جەرگە شارۋاشىلىق بيىل ەرتە كوكتەمدە ەكپە ءشوپ ەگىپ تاستاعان بولاتىن. ەگەر سەلولىق وكرۋگى اپپاراتى مەن «سۇلەيمەنوۆ ب.ن» شارۋا قوجالىعى ارا­سىن­­­داعى مەموراندۋمنىڭ كۇ­شى­ جويىلماعاندا «زاريا» اق 10 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجىعا شىعىن­داناتىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە اۋىل ادامدارىنىڭ ۇستاپ وتىرعان مال سانى ازايار ەدى, تاپقان تابىسى ازايعان سوڭ ادامداردىڭ اۋىلدان كوشۋى باستالادى.

ا.كليمكو امالسىز اۋدان­ اكى­مىنە شاعىمدانادى. مەڭ­­دى­عارا اۋدانىنىڭ اكى­مى­ ەر­لان تەمەنوۆ اۋىل اكىمى­نە «سۇلەيمەنوۆ ب.ن» شارۋا­ قو­جالىعى­مەن جاساعان مەمو­ران­­دۋمنىڭ كۇشىن جويۋعا, «زاريا» اق-مەن كەلىسىم­دى جالعاستىرۋعا تاپ­سىر­ما بەرگەنىمەن, ونى ورىن­داماي­دى. اۋدان اكىمى مۇنى مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقور­­لىق­قا قارسى ءىس قيمىل اگەنت­تىگى­نىڭ قوستاناي وبلىس­تىق دەپار­تا­مەنتىنە حا­بار­­لايدى. دەپار­تامەنت قىز­­مەت­كەرلەرى مي­حاي­لوۆ سەلولىق وكرۋگى اكىمى ءا.كاكىم­بەكوۆتىڭ «مەم­لەكەتتىك قىز­مەت تۋرالى» زاڭى مەن «ادەپ كودەكسىنىڭ» تالاپتارىن بۇزۋىنا قاتىستى تەكسەرۋ جۇرگىزدى. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ 12 شىلدەسىندە وبلىستىق دە­پار­تا­مەن­­ت باستاماسىمەن اۋىل اكىمى ءا.كاكىمبەكوۆ جاۋاپ­كەرشىلىگى تۋرالى ماسەلە شە­شىلگەنشە ۋاقىتشا قىز­مەتتەن شەتتەتىلدى.

– «زاريا» شارۋاشىلىعىندا 140-160 ادام جۇمىس ىستەي­دى. قال­عان تۇرعىندار قوراسىن­داعى مال­دىڭ ونىمىمەن كۇن كو­رىپ وتىر. اۋىلداعى ءار ۇي­دەن ءبىر ادام شا­رۋاشىلىقتا ىستەسە, قال­عانى مال ۇستاسىن دەگەن ويمەن ولاردىڭ جەم-شوبىنە كومەك­تەسەمىز. تۇر­عىن­­داردىڭ مالىنا ارنالعان جەر­دى مەموراندۋممەن الىپ, ونى جىلدا وڭدەيمىز, ەكپە ءشوپ ەگەمىز, ءسويتىپ پىشەن­دەمە, جەم-ءشوپ دايىندايمىز. قازىر اۋىلدىڭ مالى شا­رۋا­شىلىقتىڭ مالىنان كوپ. جەردى وسىلاي قارقىندى وڭدەپ پايدالانباساق, قۋاڭشىلىق جىلدارى تابيعي ءشوپ اۋىل مالىنا جەتپەيدى. قىس قاتتى, ۇزاق بول­عاندىقتان مالدى 8 ايداي جەم­دەيمىز. ال «سۇلەيمەنوۆ ب.ن» شارۋا قوجا­لى­عىنىڭ قۋاتتى تەحنيكاسى جوق, ءوزى اۋىلدان 50 شاقىرىم قا­شىق­تا تۇرادى, – دەيدى ا.كليمكو. شارۋا­شى­لىق جەتەكشىسىنىڭ بۇل ءسوزىن اۋىل تۇرعىندارى دا راستادى.

– بۇل كەڭەس وداعى كەزىن­دەگى «زاريا» ۇجىمشارى ەدى. شارۋاشىلىق 90-شى جىلدارى بانكروت بولماۋى ءۇشىن اكتسيو­­نەرلىك قوعام رەتىندە تىركەلدى. شارۋاشىلىقتىڭ اتى وزگەرگەنىمەن كوپ ءداستۇرى ساق­تال­عان. اۋىل ادامدارى 20 باسقا دەيىن ساۋىن سيىر ۇس­تايدى, ءسۇت وتكىزەدى. جاز­دا ءشوپتى باياعى ۇجىم­شار كەزىندەگى ادەتپەن تۇر­عىن­داردىڭ ۇيىنە ءتۇسىرىپ بەرەدى. شارۋاشىلىق ءشوپ­تى جۇمىسشىلارىنا وزىن­­­د­ىك قۇنىمەن, قالعانىنا نارىق باعاسىمەن ساتادى. قىستا سويا­تىن سوعىمىن دا جۇرت شارۋا­شى­لىققا بايلاتىپ الادى.ارحيپوۆ اۋىلىنىڭ تۇر­عىن­دارى 30 جىلدان بەرى قىستا پەش جاق­پايدى, ورتا­لىقتاندىرىلعان جىلۋ قۇبى­رى ارقىلى ۇيگە جىلۋ كەلىپ تۇر. وتكەن جىلى الەك­سان­در پەتروۆيچ اۋىلداعى جىلۋ قۇبىرىن جاڭالادى, جۇرت­­ت­ان ءبىر تيىن العان جوق, شا­­رۋا­­شىلىق ەسەبىنەن جاسادى. اۋىلعا الەۋمەتتىك جاعىنان با­­رىنشا كومەكتەسىپ وتىرادى. حا­لىق وسىنداي كاسىپكەرگە سەنىم بىلدىرسە, جەردى نەگە باسقاعا بەرۋ كەرەك؟, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى بەكبولات جاۋىكوۆ.

ءا.كاكىمبەكوۆتىڭ تارتىپتىك ءىسى وبلىستىق ادەپ كەڭەسىندە قارال­دى. وندا اكىم ءوزىنىڭ كىنا­سىن مويىنداعان جوق, سوتقا جۇگى­نەتىنىن, «زاريا» اق مەموراندۋممەن بەرىلگەن 825 گەكتار جەردىڭ سىرتىندا 904 گەكتار جەردى زاڭسىز جانە ماقساتسىز پايدالانىپ وتىر­عانىن, جايىلىمدىق جەرگە ءداندى داقىل سەپكەنىن ايتادى.

– ءبىز شابىندىققا اينال­دىر­­عان جەرگە ەكپە شوپپەن بىرگە ءداندى دا­قىل­دىق قوسپا سەبەمىز, ايتپەسە جەم-ازىقتىڭ قۇنارى بولمايدى. «سيىر­دىڭ ءسۇتى – تىلىندە» ەكەنىن شارۋا بىلەدى. سوسىن ارتىق جەر جوق. بار-جوعى 1300 گەكتار جەر­دەن 904 گەكتار جەر قالاي ارتىق قالادى؟ 400 گەكتاردان استام جەرگە مال جايىلماي ما؟ جامىلعى داقىل ەكى جىلدىق تۇيە­­جوڭىشقانى ءبىر جەرگە ەكى رەت سەبەمىز, سونى تۇسىن­دىرە المادىم, – دەدى الەكساندر پە­تروۆيچ. ال اكىم تۇرعىنداردىڭ ما­لى جايىلاتىن جەردىڭ 1700 گەكتار ەكە­نىن دالەلدەگىسى كەلەدى.

كەڭەس مۇشەلەرى اكىمدى قىز­مەت­تەن بوساتۋعا ۇسىنىس جاسادى. مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-­قي­مىل دەپارتامەنتىنىڭ باس­شىسى, ادەپ كەڭەسىنىڭ توراعا­سى سالاۋات مۇكسيموۆ بيزنەس پەن ين­ۆەستيتسيالاردى سىبايلاس جەم­قورلىق­تان قورعاۋ جوبا­لىق كەڭسەسىنە شەنەۋ­نىكتەرگە قا­تىس­تى بىرنەشە شاعىم تۇسكە­نىن ايتتى.

– لاۋازىم يەلە­رى ەلباسى, حالقىمىز سەنىم كورسەتكەن قىزمەتتى ادال اتقا­رۋى ءتيىس, – دەيدى سالاۋات سىيلى­باي ۇلى.

اۋىل اكىمى مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەر بولۋمەن قا­تار, ءوزىن وسى لاۋازىمعا سايلاپ قويعان اۋىل ادامدارىنىڭ سەنى­مىن دە ارقالاعان ادام. اۋىل تۇرعىن­دارى كەز كەلگەن ماسەلەدە الدىمەن اكىمگە جۇگى­رەدى, جۇ­گىنەدى. ال اكىم اداسسا, اۋىل قايدا بارماق؟...

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي وبلىسى,

مەڭدىعارا اۋدانى