بيىلعى جىل ەلىمىزدىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىنە قورىتىندى جاسايتىن جىل. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن كوپ دەڭگەيلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءجۇيەسى قۇرىلدى. حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى بازالىق مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ, جيناقتاۋشى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە الەۋمەتتىك كومەكتىڭ ءوزارا ۇيلەسىمىن قاراستىرادى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ دەڭگەيى ەل دامۋىنىڭ ءاربىر كەزەڭىندە ونىڭ ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىمەن ايقىندالىپ وتىرادى.
تابىستى جۇرگىزىلگەن قايتا قۇرۋلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايقىنداپ بەرگەن قازاقستاندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق كۋرسىن ناقتى تۇردە ىسكە اسىردى. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلانعان ساياساتىنا سايكەس, ەلىمىز شيكىزاتتىق باعىتتان ارىلىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدا.
تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل – بۇل قازاقستاندىق قوعامنىڭ العا جاڭا ماقساتتار قويىپ, ءوز مۇمكىندىكتەرى دەڭگەيىن سەزىنگەن, جاڭا مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن توپتاسقان مەزگىلى.
ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىقتارى ادام كاپيتالىن دامىتۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان الەۋمەتتىك باعدارلامالار ەڭ الدىمەن جۇمىس ورنىن ساقتاۋعا, تابىس دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, حالىقتىڭ اسا ءالسىز بولىگىن الەۋمەتتىك قورعاۋعا باعىتتالعان.
حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋلار جانە باسقا دا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ جالپىعا بىردەي جۇيەلەرى كەدەيلىكپەن كۇرەسۋدىڭ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, تۇتاستاي ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ تابىلاتىنىن كورسەتتى. دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ەڭبەكشىلەردى جانە بارلىق حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ بازالىق ەلەمەنتى رەتىندە تەڭدەستىرىلگەن الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءجۇيەلەرىنىڭ بولۋى ەلدىڭ ەڭبەك رەسۋرستارىن نىعايتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ۇلتتىق الەۋەتىن كۇشەيتەتىنىن كورسەتىپ وتىر.
الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ ەرەكشەلىگى قۇقىقتىق قاتىناستار سۋبەكتىلەرى مۇددەلەرىنىڭ – قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ, ولاردىڭ ءوزارا ىنتىماقتى كومەگىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىق قوعامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى بولىپ تابىلادى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس تابىسى تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى مەن ازىق-ت ۇلىك سەبەتى قۇنىنان تومەن تۇرعىندار ۇلەسىنىڭ تومەندەۋ ديناميكاسى بايقالۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2004 جىلعى «باسەكەگە قابىلەتتى قازاقستان ءۇشىن, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا ءۇشىن, باسەكەگە قابىلەتتى حالىق ءۇشىن» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى اياسىندا قازاقستاندا 2005 جىلدان باستاپ «مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ قولدانىسقا ەندى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قازاقستانداعى جۇمىس ىستەيتىن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قوسىمشا ءتۇرىن قامتاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ قاجەتتى جانە ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدى. جۇمىس بەرۋشىلەر ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ون ەسەلەنگەن تومەنگى جالاقى مولشەرى شەگىندەگى تابىستان اي سايىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار (ساقتاندىرۋ جارنالارى) تولەپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك تاۋەكەل جاعدايى تۋىنداعان قىزمەتشىلەر عانا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر الا الادى. وسىلايشا, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ شەكتەلگەن ىنتىماقتاستىعى – ساقتاندىرۋدىڭ نەگىزگى ءپرينتسيپى ورىندالادى.
كەلىسىم-شارت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن تۇلعالار جانە تىركەلگەن جەكە كاسىپكەرلەر, ياعني زاڭدى جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ الەۋەتتى قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلادى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا جۇمىسپەن قامتىلۋدىڭ قۇرىلىمى مەن دەڭگەيى الەمدىك قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ىقپالىندا بولعان ەكونوميكالىق جاعدايعا تىكەلەي بايلانىستى بولدى. جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2010 جىلى 5,8%-عا تومەندەدى.
قولدانىسقا ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ وتكەن التى جىل ىشىندە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تاۋەلسىز قازاقستانداعى قازىرگى زامانعى حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى جانە اجىراماس بولىگى بولا ءبىلدى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ەنگىزىلگەننەن باستاپ جۇيەگە قاتىسۋشىلار سانى 2005 جىلعى 3,9 ملن. ادامنان 2011 جىلدىڭ 1 قازانىندا 6,1 ملن. ادامعا ارتتى. قازىرگى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنگەن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ 98,4 %-نىڭ تابىسى 10 تومەنگى جالاقىنىڭ مولشەرىندە. وسىلايشا, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن جۇمىس ىستەيتىن حالىقتىڭ بارلىعى دەرلىك قامتىلعان.
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنگەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ جالپى سوماسى 2011 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا 190 ملرد.تەڭگەنى قۇرادى.
مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ تۇراقتىلىعىنا جەتۋدەگى مەملەكەتتىك ماقساتتار ءۇشىن تەڭدەستىرىلگەن شارالاردى جۇرگىزۋگە جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ جالپىعا بەلگىلى الەمدىك بازالىق پرينتسيپتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قولدانىلاتىن رەسۋرستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ اسسوتسياتسياسىنىڭ زەرتتەۋلەرى ەكونوميكانىڭ كەزەڭدىك دامۋى كەزىندەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن دالەلدەپ, ونىڭ مىقتى جاقتارىن, سونىمەن قاتار جەكەلەگەن جەتىسپەۋشىلىكتەرىن دە انىقتاپ بەردى. الەمدەگى جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋى سالىقتىق بازانىڭ قىسقارۋىنا اسەر ەتىپ, ءجاردەماقىلاردى تولەۋگە قوسىمشا شىعىنداردى قاجەت ەتتى.
كەيىنگى جىلدارى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە الەۋمەتتىك شىعىندار قىسقارۋدا, ال قازاقستاندا كەرىسىنشە, الەۋمەتتىك شىعىندار ۇنەمى ۇلعايتىلىپ كەلەدى. پرەزيدەنت ن.ا.نازارباەۆتىڭ 2009-2011 جىلدارداعى جولداۋلارىنا سايكەس بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىلارى, الەۋمەتتىك جانە زەينەتاقى تولەمدەرى ءوستى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسى داعدارىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارلارىمەن كۇرەستىڭ ماڭىزدى قۇرالى جانە ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ كەزەڭىندەگى تۇراقتاندىرۋ تەتىگى رەتىندە پايدالانىلدى.
بۇگىندە, الەمدەگى بارلىق حالىقتىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىنا, اسىرەسە, ەكونوميكالىق وسىمىنە قاۋىپ توندىرەتىن جاھاندىق قارجىلىق داعدارىس كەزىندەگى ادامزاتتىڭ تۇراقتى دامۋىنداعى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ رولىنە ەشكىم دە كۇمان كەلتىرە المايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋلارى اياسىندا قابىلدانعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعدارلامالار ماسىلدىقتى بولدىرمايتىن, ەڭ الدىمەن اتاۋلىلىققا جانە تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا جانە ەلدەگى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا, الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
الماس قۇرمانوۆ, «مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى» اق پرەزيدەنتى.