جوعارعى سوت جارتىجىلدىق جۇمىسىن قورىتىندىلادى

ءىس-شاراعا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا راقى­شە­ۆا, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەم­لە­كەت­تىك-قۇقىق ءبولىمىنىڭ مەڭگە­رۋ­شىسى دانيار ۆاگاپوۆ, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى تالعات دوناقوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ كوميتەت توراعاسى گەورگي كيم, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ قاتىستى. فورۋمعا, سون­داي-اق رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القا­سىنىڭ توراعاسى ءانۋار تۇگەل مەن كوم­مەرتسيالىق زاڭگەرلەر كەڭەسىنىڭ باس­قارۋشىسى ايگۇل كەنجەباەۆا, «اتا­مە­كەن» ۇكپ, كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى, اد­ۆوكاتتار القاسى, سوت تورەلىگى اكا­دە­ميا­سى وكىلدەرى, مەدياتورلار مەن جەكە سوت ورىنداۋشىلارى شاقىرىلدى. ال جەرگىلىكتى سوتتار كەڭەسكە بەينەبايلانىس ارقىلى قوسىلدى جانە اتالعان جيىن ينتەرنەتتە ونلاين رەجىمىندە كورسەتىلدى.

كەڭەيتىلگەن كەڭەستە العاش رەت «سوت تورەلىگىنىڭ 7 ءتۇيىنى» اياسىنداعى جوبا­لار­عا قاتىسۋشى جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ سۋديالارى مەن سوت پروتسەسىنىڭ قاتى­سۋ­شى­لارى ءسوز الدى. ولار سوت جۇيەسىن جاڭ­عىر­تۋعا قاتىستى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. ادۆو­كاتتار اتىنان سەرگەي سيزينتسەۆ, زاڭ­گەرلىك قاۋىمداستىق اتىنان ايگۇل كەنجەباەۆا, پروكۋراتۋرا اتىنان مارات احمەتجانوۆ پىكىر ءبىلدىردى.

– ازاماتتار ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن جىلدارىن سارپ ەتەدى. بيىل عانا ءبىز­­دىڭ قارسىلىق تانىتۋلارىمىزدان كەي­ىن كاسساتسيالىق ساتىدا 200 جازاسىن وتەۋشىنىڭ جاعدايى دۇرىستالدى. ونىڭ ىشىندە 12 ادام تولىق جانە 19 ادام ءىشىنارا اقتالىپ شىقتى. قالعا­نى­نىڭ جازاسى جەڭىلدەتىلدى, ۇستاۋ ءتار­تىبى وزگەرتىلدى. ءبىز قايتا قارالعان شە­شىم­­دەر­دى ساراپتاي كەلە, ءبىر ادامعا عا­نا قاتىستى ءىستى ەمەس, ەلدەگى سوت-تەر­گەۋ تا­­جىريبەسىنىڭ ولقى تۇستارىن قا­لىپ­قا كەل­تىرىپ جاتىرمىز, – دەدى باس پرو­كۋ­رور­دىڭ ورىنباسارى.

باس پروكۋراتۋرا, سونداي-اق جوعارعى سوتپەن بىرلەسە وتىرىپ ۇساق ۇرلىق, جال­عان حابارلاما بەرۋ مەن ازاپتاۋعا قا­تىستى ارىزداردى تارتىپكە كەلتىرۋگە قول جەتكىزگەن.

القا ماجىلىسىندە بۇدان ءارى ەل­ور­دا­داعى سارىارقا اۋداندىق سوتىندا ىسكە اسىپ جاتقان «ۇلگىلى سوت» سەرپىندى جوباسى تۋرالى ونىڭ توراعاسى ارمان جۇكەنوۆ ايتىپ بەردى. اۋداندىق سوت تور­­اعاسى سوتتا ەنگىزىلگەن جوبالارعا تو­ق­تالا كەلە, فرونت-وفيس, «ەلەكتروندى كە­­زەك», ەلەكتروندى سوت ىستەرىنىڭ ساناتتا­رىن كەڭەيتۋ, سۋديالاردى مامانداندىرۋ, ەلەكتروندى سوت زالىن جاساقتاۋعا باي­­­لانىستى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەزەرۆ ەسەبىنەن سۋ­ديا­لار­­دىڭ كومەكشىلەرى لاۋازىمدارى پايدا بول­عان. بۇل جاڭاشىلدىق سۋديالاردىڭ جۇك­تەمەسىن اناعۇرلىم جەڭىلدەتىپ, سوت تورەلىگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرگەن. 

كەڭەستە تاتۋلاستىرۋشى سۋديا اقتوتى ابدىقۇلوۆا تاتۋلاستىرۋ ينستي­تۋ­­ت­ى سەرپىندى جوبا رەتىندە ەلوردا­داعى سارىارقا اۋداندىق سوتىندا قۇرىل­عان­دىعىن باياندادى. ول جوبانىڭ ءمانى رەتىندە سوتقا تۇسەتىن بارلىق ىستەر الدىمەن تاتۋلاستىرۋشى سۋديانىڭ قاراۋىنا بە­رى­لەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ال ونىڭ باس- تى مىندەتى – تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋ. ەگەر بۇعان قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولماسا, ءىس باس­قا سۋدياعا بەرىلەدى. وسى جوبا باس­تال­­عان ءۇش ايدىڭ ىشىندە 152 ءىس بو- يىنشا تاراپتار تاتۋلاسقان. بۇل سۋدياعا جۇ­گىنگەندەردىڭ 52 پايىزىن قۇرايدى.

ال جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ كەڭەس­شى­سى ساعاتبەك سۇلەيمەن مەن پاۆلودار قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى نۇرجان ابدىكارىموۆ سوتتان تىس جانە سوتتاعى تاتۋلاستىرۋدى دامىتۋ تۋرالى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى.

استانا قالالىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتىنىڭ سۋدياسى ۇلدانا سۇلەيمەنوۆا تۇنگى سوتتاردىڭ قىز­مەتى تۋرالى مالىمدەدى. رۋدنىي قالا­لىق, كۇرشىم جانە بوستاندىق اۋداندىق سوتتارىنىڭ سۋديالارى ايگۇل اياپ­بەر­گەنوۆا, سالتانات جۇنىسپەكوۆا مەن سارا قاراكۇزيەۆالار سوت اكتىلەرىنىڭ ساپاسى مەن ونى ءتۇسىندىرۋ بارىسىن اڭ­گىمەلەدى. جامبىل وبلىستىق سوتىنىڭ سۋدياسى سۆەتلانا ياكوۆلەۆا تسيفرلى سوت تورەلىگىن دامىتۋعا قاتىستى پىكىرىن ورتاعا سالدى.

بۇدان ءارى دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسلان تۇكيەۆ اكىمشىلىك راسىم­دىك-پروتسەستىك كودەكستىڭ جوباسى, دەپارتامەنتتىڭ باس كونسۋلتانتى ايجان دەمەۋعاليەۆا جوبالىق ءوفيستىڭ قىز­مەتى تۋرالى ايتتى.

ج.اسانوۆ ءىس-شارانى قورىتىندىلاۋ بارى­سىندا سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ باعى­تى­نداعى جۇمىستاردى اتاي كەلە, سوت تو­رەلىگىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سۋديالاردىڭ الدىنا بىرقاتار مىندەتتەر قويدى.

جوعارعى سوت توراعاسى ءوز سوزىندە سۋ­ديالاردى وزگەنىڭ بيزنەسىن رەيدەرلىك با­سىپ الۋ ءۇشىن ءجيى پايدالاناتىندىعىن اي­تىپ, بىرقاتار مىسالدار كەلتىردى. سون­داي-اق بۇنداي ارەكەتتەردىڭ قىل­مىسقا بالاناتىندىعىن ەسكەرتتى.

سونىمەن قاتار جاقىپ اسانوۆ سوڭعى بەس جىلدا سۋديالاردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسى ەكى ەسە وسكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

– بەس جىل بۇرىن 1,4 ملن ءىس قارا­لا­تىن بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 2,7 ميل­ليونعا جەتتى. بۇل دۇرىس ەمەس. مى­نا­­داي جۇكتەمەنى كورىپ وتىرىپ, ساپا­نى قالاي تالاپ ەتپەكپىز؟ الماتى مەن استانانىڭ سۋديالارى ءبىر جۇمىس كۇ­نىن­دە 15-20 شەشىم شىعاراتىنىن ايتا­دى. بيىلدىڭ وزىندە سوتتارعا جەتكەن ىستەر­دىڭ سانى 30 پايىزعا ءوستى. ءبىز مۇنىڭ ەكى سەبەبىن كورىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن, ءتسيفردى كەلتىردىم, ەكىنشىدەن سوتتار مەن سۋديالارعا جۇكتەلگەن تورەلىك ەتۋگە قاتىستى ەمەس ارتىق جۇمىس كوپ, – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى.

جاقىپ اسانوۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا بارلىق سۋديالار مەن قوعام وكىلدەرىن سوتتار قىزمەتىن ودان ءارى جاقسارتۋ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»