استانا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ايبارى مەن ايدىنىنا تورتكۇل دۇنيە تۇگەل تانىعان بەيبىتشىلىك پەن ىزگىلىك ورداسىنا اينالدى. بۇگىندە باس قالامىز قاي سالادا دا سەرپىندى دامىپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلوردامىزدىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعان العاشقى كۇندەردىڭ وزىندە «استانا ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ لوكوموتيۆى بولادى» دەپ اتاپ كورسەتكەن-ءدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ايتقاندارى اقيقاتقا اينالدى. بۇگىن جيىرما جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىن اتاپ وتكەلى وتىرعان استانا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا تۇعىر جاسادى. ەندى وسى جيىرما جىل ىشىندە ەلوردانىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ دەڭگەيىن تسيفر تىلىمەن سويلەتىپ كورەيىك.
1998 جىلى استانا قالاسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى ء(جوو) 60,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, 2017 جىلى اعىمداعى باعالار بويىنشا بۇل كورسەتكىش 5 765, 6 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. باس قالانىڭ ءجوو-ءسى تەك 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,2 ەسەگە دەيىن ءوستى. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە استانانىڭ ءجوو ۇلەسى 11,1 پروتسەنتتى قۇرايدى. بۇل – الماتى قالاسى (21,8 پروتسەنت, 11,3 تريلليون تەڭگە) جانە اتىراۋ وبلىسىنان (11,5 پروتسەنت, 6 تريلليون تەڭگە) كەيىنگى ءۇشىنشى كورسەتكىش.
ءجوو حالىقتىڭ جان باسىنا شاققاندا 1998 جىلعى 186,8 مىڭ تەڭگەدەن 2017 جىلى 5,8 ملن تەڭگەگە ءوستى. رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنىڭ اراسىندا بۇل كورسەتكىش اتىراۋ وبلىسى (9,7 ملن تەڭگە) مەن الماتى قالاسىنان (6,4 ملن تەڭگە) كەيىن ءۇشىنشى ورىن الادى.
ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى بويىنشا 20 جىل ىشىندەگى ونەركاسىپ ونىمدەرى, ينۆەستيتسيالار, تاۋار اينالىمى جانە باسقا ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەر كولەمىنىڭ ءوسۋى بويىنشا ۇردىستەر تۇراقتى. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, 1998-2017 جىلدارى ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ كولەمى 5,1 ەسەگە, نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار كولەمى – 7,4 ەسەگە, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى – 10 ەسەگە, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ – 16,9 ەسەگە, بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى – 18,1 ەسە كوبەيدى.
ونەركاسىپ سالاسى بويىنشا, وتكەن 20 جىلدا وڭدەۋشى كاسىپورىننىڭ قۇرىلىمىندا ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى 6,8%-تەن 19,7%-كە دەيىن (ديزەلدىك لوكوموتيۆتەردىڭ ءوندىرىسى يگەرىلدى, سۇيىق زاتتاردى ايداۋعا ارنالعان سورعىلاردى جانە ت.ب يگەرۋ), وزگە دە مەتالل ەمەس مينەرالدىق ونىمدەردى ءوندىرۋ 7,9%-تەن 11,8%-كە دەيىن (كوبىنە بەتوننان جاسالعان قۇرىلىس بۇيىمدارىن, تاۋارلىق بەتوندى جانە قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن شىعارۋ), رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدارىن شىعارۋ 2,1%-تەن 4,8%-كە دەيىن (كوبىنە تەرەزە, ەسىكتەر, وزگە دە پلاستماسسا مەن رەزەڭكەدەن جاسالعان بۇيىمدار) ءوستى. 20 جىلدا قولدانىستاعى باعادا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 4,7 ملرد تەڭگەدەن 30,6 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 1998 جىلعا قاراعاندا 40,7%-كە وسكەن.
وتكەن 20 جىل ىشىندە باس قالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 7,9 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ەگەر 1998 جىلى ينۆەستيتسيا كولەمى 40,8 ملرد تەڭگە بولسا 2017 جىلى ونىڭ كولەمى 944,6 ملرد تەڭگەگە جەتكەن نەمەسە 7,3 ەسەگە ۇلعايعان. ەڭ ۇلكەن كولەم جەكەمەنشىك نىسانىنداعى كاسىپورىنداردا يگەرىلگەن, ەگەر 1998 جىلى ولاردىڭ ۇلەسى 21,8%-ءتى قۇراسا, بۇل 2017 جىلى 57,9%-كە دەيىن وسكەن. 20 جىلدا ماڭىزدى نىسانداردى سالۋعا قارجى تابۋ ماقساتىندا شەتەلدىك جانە بىرلەسكەن ينۆەستورلار كوپتەپ تارتىلدى.
قالا ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جاعداي جاسايتىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق فورمالارىنىڭ ءبىرى – بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ شەتەل فيرمالارىمەن قارىم-قاتىناسى. قۇرىلىسقا تىكەلەي قارجى سالۋمەن قاتار, استانانىڭ تاجىريبەسىندە ءتۇرلى تەحنولوگيالاردى بەرۋ تۇرىندەگى ينۆەستيتسيالىق شارالار دا جۇزەگە اسىرىلدى. وسىنداي ينۆەستيتسيالىق گرانت ەسەبىنەن بالالار اۋرۋحاناسىنا, پەرزەنتحانالارعا ارنايى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار بەرىلسە, استانا تۇرعىندارى ءۇشىن جەدەل جاردەم قىزمەتىنە كومەك رەتىندە مامانداندىرىلعان اۆتوكولىك بەرىلدى. سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق اۋەجاي, يسلام مادەني ورتالىعى, «ازىرەت سۇلتان» مەشىتى, «حان شاتىر» وسو, «ابۋ دابي پلازا» كوپفۋنكتسيونالدى كەشەنى, ديپلوماتيالىق قالاشىق سياقتى نىساندار شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قارجىسى نەگىزىندە بوي كوتەردى.
وتكەن 20 جىل ىشىندە باس قالامىزدا جالپى اۋدانى 19 ملن 945,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نەمەسە 181 950 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن. ماسەلەن, 1998 جىلى جالپى اۋدانى 139,5 مىڭ شارشى مەتر 1 382 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلسە, تەك 2017 جىلعى قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىندا عانا ەلوردادا جالپى اۋدانى 2 ملن 359,7 مىڭ شارشى مەتر 22 568 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ 2 ملن 220,2 مىڭ شارشى مەترگە ۇلعايدى جانە 1998 جىلعى دەڭگەيدەن 17 ەسەگە دەيىن ءوستى.
1998 جىلمەن سالىستىرعاندا بولشەك ساۋدا كولەمى 2017 جىلى 18,1 ەسەگە ءوسىپ, 1 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. بۇل حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ناقتى وسكەنىن بىلدىرەدى. ەگەر 1998 جىلى بۇل كورسەتكىش 40,4 مىڭ تەڭگەدەن كەلسە, 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 1 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. بولشەك ساۋدا اينالىمى ساۋدانىڭ مەملەكەتتىك ەمەس سەكتورى ەسەبىنەن قالىپتاستى. 2017 جىلى بۇل سەكتور 100%-ءتى قۇراپ, 1998 جىلعى – 12,3 ميلليون تەڭگەدەن 1 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ءوستى.
جيىرما جىل ىشىندە استانادا شەتەل كاپيتالىنىڭ جانە كاسىپورىندارىنىڭ ۇلەسى نەمەسە تولىق شەتەل ينۆەستورلارىنا تيەسىلى كاسىپورىندار سانى ارتتى. رەسمي تىركەلگەن كاسىپورىنداردىڭ بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 2017 جىلى 769,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 1998 جىلعى كولەمنەن 17,7 ەسەگە دەيىن ارتتى.
2011 جىلدان باستاپ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا ستاتيستيكاسى جونىندەگى دەرەكتەردى جيناۋدى ۇيىمداستىردى. 2017 جىلى الدىن الا جينالعان مالىمەتتەر بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمەن سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,6 تريلليون اقش دوللارىن قۇراعان. بۇل 2011 جىلعى كولەمنەن 1,0%-كە جوعارى.
استانانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى تۋريزم بولىپ تابىلادى. بۋراباي, زەرەندى, الاكول, قورعالجىن سيياقتى تابيعي ءىنجۋ-مارجاندار تۋريستىك قىزمەتتى دامىتۋعا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. بۇل رەتتە استانانىڭ زاماناۋي وزىق كەلبەتى مەن دامىعان ينفراقۇرىلىمى بارىنشا باسىمدىق تانىتۋدا. استانا قالاسىندا 2018 جىلى جالپى سانى 8 244 بىرلىك ءنومىرى بار 218 قوناقۇي (جەكە كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىن قوسا العاندا) جۇمىس ىستەيدى. 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا قوناقۇيلەر سانى 10,9 ەسەگە (20 قوناقۇي) وسكەن, نومىرلەردىڭ جالپى سانى 10,0 ەسەگە (823 ءنومىر) ۇلعايعان. بۇگىندە باس قالامىزدا تالعامى جوعارى شەتەل قوناقتارىنىڭ سۇرانىسىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن جۇلدىزدى قوناقۇيلەر جەتەرلىك. ولاردىڭ قاتارىندا «Rixos پرەزيدەنت Oتەل», «Radisson Sas», «Soluxe hotel Astana», «Talan Towers», «Wyndham Garden Astana», «پەكين پالاس», «Ramada Plaza Astana», «Astana Marriott Hotel», «ديپلومات», «Hilton Garden Inn», «Ibis Astana», «King hotel» «گراند پارك ەسىل», «كومفورت وتەل استانا», «دۋمان» جانە باسقالارى بار.
ەلوردامىز توعىز جولدىڭ تورابىن تۇيىستىرگەن ءىرى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىق بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى سالىنعان حالىقارالىق ماگيسترالدار مەن تەمىر جول توراپتارى ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن استانامەن بايلانىستىردى.
20 جىلدا اۆتوموبيل كولىكتەرىمەن جۇك تاسىمالداۋ 1 339,5 ملن توننانى قۇرادى. اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ جۇك اينالىمى 1998 جىلعى 24,2 ملن تەكشە مەتردەن 2017 جىلى 9 184,1 ملن تەكشە مەترگە دەيىن ارتتى. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ تاسىمالداعانىن قوسا ەسەپتەگەندە اۆتوموبيل كولىگىمەن جولاۋشىلار تاسىمالداۋ 1998 جىلى 39,7 ملن ادامنان 2017 جىلى 2 528,5 ملن ادامعا دەيىن ارتتى. وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى جولاۋشىلار اينالىمى 18 901 ملن جولاۋشى-شاقىرىمدى قۇرادى. 1998 جىلى بۇل كورسەتكىش 499,2 ملن جولاۋشى-شاقىرىمعا تەڭ بولعان ەدى.
استانانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ءوسۋى باس قالانىڭ تۇرعىندارى سانىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. سوڭعى 20 جىلدا حالىق سانى 1998 جىلدىڭ باسىنداعى 300 505 ادامنان 2018 جىلدىڭ باسىندا 1 030 577 ادامعا دەيىن كوبەيدى. 2018 جىلدىڭ باسىندا ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى جاسقا جەتپەگەندەر – 302 021 ادامدى قۇرادى (حالىقتىڭ جالپى سانىنان 29,3%), ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعىلار – 652 339 ادام (حالىقتىڭ جالپى سانىنان 63,3%), ەڭبەككە قابىلەتتى جاستان اسىپ كەتكەندەر – 76 217 ادام (حالىقتىڭ جالپى سانىنان 7,4%) بولىپ وتىر. 2018 جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا استانا حالقىنىڭ ءبىر شارشى شاقىرىمعا ورنالاسۋ تىعىزدىعى 1289,8 ادامدى قۇرايدى. 2017 جىلى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كۇتىلەتىن ۇزاقتىعى قالا بويىنشا – 76,21 جاستى, ونىڭ ىشىندە ەرلەر – 72,5 جاس جانە ايەلدەر – 79,24 جاسقا جەتتى. 2018 جىلدىڭ باسىندا استانا تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا جاسى 29,6 جاسقا (1999 جىلدىڭ باسىندا 31,3 جاس) تەڭ بولدى.
وتكەن 20 جىل ىشىندە استانادا 281 069 بالا (رەسپۋبليكا بويىنشا توعىزىنشى كورسەتكىش) دۇنيەگە كەلدى. 2017 جىلى استانادا 28 276 بالا تۋىلدى, بۇل 1998 جىلعا قاراعاندا 8,3 ەسەگە (3 388 ادام) كوپ. استانا حالقىنىڭ تابيعي ءوسۋى 20 جىلدا 212 543 ادامدى قۇرادى, 2017 جىلعى ءوسۋى 24 374 ادامدى قۇرادى, بۇل 1998 جىلعا قاراعاندا 73 ەسەگە كوپ.
1998-1999 وقۋ جىلدارىندا باس قالامىزدا 48 مەكتەپ جۇمىس ىستەسە, بۇگىندە ولاردىڭ سانى 105 مەكتەپكە جەتتى. جيىرما جىل ىشىندە وقۋشىلار سانى 45,8 مىڭ ادامنان 148,9 مىڭ ادامعا جەتىپ, 3,3 ەسەگە ارتتى. سونىمەن بىرگە قالامىزدا دارىندى بالالارعا ارنالعان 3 زاماناۋي مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى.
سونداي-اق استانا رەسپۋبليكانىڭ باستى مادەني جانە رۋحاني ورتالىعى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردا جۇرتىنا 6 تەاتر, 23 كىتاپحانا, 7 مۋزەي, 1 تسيرك, 7 كينوتەاتر, 5 كونتسەرتتىك ۇيىم مەن ونەر اكادەمياسى, 2 ونەر مەكتەبى, 3 بالالار مۋزىكالىق مەكتەبى, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسى قىزمەت كورسەتەدى. 1998 جىلى قالامىزدا 2 تەاتر, 3 مۇراجاي, 21 كىتاپحانا عانا جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. وسىدان-اق استانالىقتاردىڭ مادەني جانە رۋحاني سۇرانىسىنىڭ قانشالىقتى جوعارى ەكەندىگىن اڭعارۋعا بولادى.
جيىرما جىل ىشىندەگى ەلوردانىڭ تۇراقتى دامۋى قازاقستاننىڭ باس مەگاپوليسىنىڭ بولاشاعى بۇدان دا زور بولاتىندىعىن ايقىندادى. قورىتا ايتقاندا, ءوزىنىڭ 20 جىلدىق ءوسۋ ۇردىسىندە استانا ەكونوميكانىڭ دامۋ درايۆەرىنە اينالدى.
قۇندىزبەك ءابدىراسىلوۆ, استانا قالاسى ستاتيستيكا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى