ەل ورداسى استانانىڭ ارقا جەرىنە كەلىپ قونىس تەپكەنىنە شيرەك عاسىر ۋاقىت ءوتىپتى... اقيقاتىن ايتساق, ەلباسىنىڭ وسىدان تۋرا 25 جىل بۇرىن قابىلداعان بۇل شەشىمىنە سول كەزدە نارازىلىق تانىتقاندار دا از ەمەس ەدى. بىراق ول ادامداردى دا تۇسىنۋگە بولادى. سەبەبى ونداعان جىلدار بويى كوركىنە كوزىمىز قانىعىپ, كوڭىلىمىزدىڭ تورىنەن ورىن العان ارۋ قالا الماتىنىڭ بۇدان بىلاي استانا بولمايتىنى ءتىپتى اقىلعا سىيمايتىن شارۋا ەدى. بىراق ەلباسى تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ەشتەڭەگە قاراماستان, وسىنداي شەشىم قابىلدادى.
بۇل شىنىن ايتقاندا, تاۋەلسىز ەل اتانعانىمىزعا 5-6 عانا جىل وتكەن, ەكونوميكالىق قيىندىقتىڭ قۇرساۋىنان ءالى دە شىعا قويماعان, اۋىرلاۋ كەزەڭ بولاتىن. «اۋەلى جاعدايىمىزدى تۇزەپ الىپ, باسقاسىن سوسىن جاسامايمىز با» دەگەن كۇڭكىل سوزدەر دە ايتىلىپ جاتتى. قاراپايىم حالىق تا بۇل شەشىمدى وزىنشە قابىلداعان ەدى. جەتىسۋ وڭىرىندەگى جاماعات پەن وڭتۇستىك بەتتەگى باۋىرلار بۇل قادامعا ىشتەي نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتسا, ارقا جاقتاعى اعايىن تىماقتارىن اسپانعا اتىپ, الاقايلاپ قارسى الدى.
دەگەنمەن جارلىق شىققان سوڭ, الاتاۋ باۋرايىنان ارقا دالاسىنا قاراي ۇلى كوش باستالىپ كەتكەن ەدى. ەندى ارادا شيرەك عاسىر ۋاقىت وتكەن سوڭ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بۇل تاريحي شەشىمى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جىلناماسىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىن ۇلى وقيعا بولعانىن ءبارىمىز دە ەرىكسىز مويىنداپ وتىرمىز. تەك ءبىز عانا ەمەس-اۋ, بۇگىندە بۇعان الەم جۇرتشىلىعىنىڭ كوزى جەتىپ وتىر.
ارينە ەل استاناسىن ارقا جەرىنە كوشىرۋ ماسەلەسى «قايتسەم دە ءبىر وزگەرىس جاسايىن» دەپ, ءاتۇستى شەشىلە سالعان شارۋا ەمەس بولاتىن. بۇعان تولىپ جاتقان گەوساياسي, الەۋمەتتىك-قوعامدىق فاكتورلار سەبەپ بولعانىن قاراپايىم حالىق تۇسىنە دە بەرمەگەن سول كەزدە. ايتالىق الماتى ونداعان جىلدار بويى ۇلكەن قارجىلىق ورتالىق, زيالى قاۋىم توپتاسقان مادەني-رۋحاني وشاق بولعانىمەن, باسقا ايماقتاردان تىم الىس, ەلدىڭ شەتىندە تۇر ەدى. وسى سەبەپتەن, ەل ورداسىن حالىقتىڭ ورتاسىنا قاراي جىلجىتۋ قاجەت بولدى.
ەكىنشىدەن, كەڭەس بيلىگىنىڭ قۇزىرىندا بولعان ونداعان جىلدار ىشىندە تۋعان ءتىلى مەن ۇلتتىق رۋحىنان ايىرىلا باستاعان ايماققا ۋاقىت سوزباي, جاڭاشا تىرلىك, جاڭا باستامالار اكەلىپ, رۋحاني قولداۋ جاساۋ قاجەتتىگى تۇر ەدى. ونىڭ ۇستىنە, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا اسا قولايلى ارقا وڭىرىندە يگەرۋسىز بوس جاتقان ايماقتار ۇلكەن قارجىلىق ورتالىققا ءزارۋ بولاتىن. ءسويتىپ, ەل ورداسى ەسىلدىڭ بويىنان قونىس تەپكەن سوڭ, بۇل ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىلگەنى ءبارىمىزدىڭ كوز الدىمىزدان ءوتتى.
بۇگىندە سولتۇستىكتەگى وبلىستار اۋماعىندا ۇلكەن-ۇلكەن اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەندەرى جۇمىس ىستەپ, ىرگەلى حالىقارالىق كومپانيالار جەر استى قازىناسىن يەگەرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ورگە سۇيرەپ تۇر. جاڭادان بوي كوتەرگەن ەل ورداسىنا قازاقستاننىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن اعىلعان جۇرت قونىس اۋدارىپ كەلە باستادى. وسىنىڭ ارقاسىندا, بۇگىنگى كۇنى استانا شاھارى سولتۇستىك ايماقتاعى ەڭ ءبىر قازاقتىلدى قالاعا اينالىپ وتىر.
بۇگىندە استانا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ورتالىعى عانا ەمەس, ول الەمدىك دەڭگەيدەگى كەلەلى باسقوسۋلار ءوتىپ, بىرەگەي شەشىمدەر قابىلداناتىن الەم كارتاسىندا وزىندىك ورنى بار, تاتۋلىق پەن كەلىسىم قالاسى دەسەك, ەشكىم داۋلاسا قويماس.
كەز كەلگەن قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى ءار ادام وزىنشە قابىلدايدى. وزىنشە باعا بەرەدى, پىكىر ايتادى. بۇگىندە ءسوز بوستاندىعىن پايدالانىپ, اركىم ءوز بىلگەنىن جازىپ جاتادى. بيىك دەڭگەيلەردە وتەتىن جيىنداردىڭ ماڭىزىن قاراپايىم حالىق تۇسىنە بەرمەيتىنىن بىلەمىز. ايتپەسە, جىلما جىل ءوتىپ جاتاتىن باسقوسۋلار – حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋم, ەۋرازيالىق مەديافورۋم, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ باسقوسۋى, حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كونفەرەنتسيا ت.ب. كەلەلى كەزدەسۋلەر استانا قالاسى ارقىلى بۇكىل قازاقستاندى الەمگە تانىتىپ جاتقىنىن كوزىمىز كورىپ وتىر.
ءبىر عانا استانا ەكونوميكالىق فورۋمى نە ءۇشىن كەرەك دەۋى مۇمكىن كەيبىرەۋلەردىڭ. بۇل – ەۋرازيا قۇرلىعىندا قولايلى ايماقتا ورنالاسقان قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ىڭعايلى كولىك قاتىناسى مەن لوگيستيكا ورتالىعى جانە ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى وزىندىك ترانزيتتىك كوپىر ەكەنىن حالىقارالىق دەڭگەيدە دالەلدەۋ.
قازىر ءدىني نانىم-سەنىمنىڭ نەگىزىندە الەمنىڭ ءبىراز ەلدەرىندە قانتوگىستەر ءجۇرىپ جاتقانىنان اركىم حاباردار. بۇل – مەملەكەت ءۇشىن كەز كەلگەن سوعىستان قاۋىپتى. استانادا ءار ءۇش جىل سايىن وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى بۇگىندە ەلوردامىزدى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كەلىسىم مەن ىمىراشىلدىق الاڭىنا اينالدىرىپ وتىر. وتكەن جىلدان باستاپ استانادا سيرياداعى قاقتىعىستار بويىنشا كەلىسسوزدەر ءوتىپ جاتىر. بۇل دا قازاقستان مەملەكەتىن الەمگە تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى عانا جاقتايتىن ەل ەكەنىن دالەدەيتىن شارا ەكەنى شىندىق.
بىلتىرعى جىلى ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ الەمدىك وركەنيەتپەن ورەلەس دامىپ كەلە جاتقان ەل ەكەنىن تاعى دا ءبىر دالەلدەدى. جاسىل ەكونوميكانى تاقىرىپ ەتىپ العان بۇل شارانىڭ ەلىمىز ءۇشىن بەرەرى مول بولعانى شىندىق. بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋدى بۇگىندە الەم حالقى قولداپ وتىر. دەگەنمەن بۇل باستامانى العاشقى بولىپ استانا ەكسپو-2017 كورمەسىندە قازاقستاندىقتار كوتەرىپ ەدى. وسىنىڭ بارلىعى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاۋىمەن جاسالىپ وتىرعانىن نەگە مويىنداماسقا؟
شىندىعىن ايتسام, تاۋەلسىز قازاقستان ەلىنىڭ وسى ءبىر تاريحي كەزەڭدەرىندە مەن دە ەلباسىنىڭ جانىندا بولىپ, استانا قالاسىنىڭ دامۋىنا از دا بولسا ءوز ۇلەسىمدى قوسقانىمدى تاعدىردىڭ بەرگەن سىيى دەپ تۇسىنەم. 2004-2006 جىلدارى استانا قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتىندە ءجۇرىپ ءبىرتالاي كەلەلى جۇمىستاردىڭ باسى-قاسىندا بولدىم. ءدال سول كەزدەرى ەلورداعا ەرەكشە كورىك بەرىپ تۇرعان ءبىراز عيماراتتار بوي كوتەردى. قالا كۇنى مەرەكەسى العاش رەت سول جاق جاعالاۋدا اتالىپ وتىلگەنى دە ەسىمدە. سول ۋاقىتتاردا, 2005 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە استانادا وتكەن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە استانا دەكلاراتسياسىنا قول قويىلىپ, انتيتەررورلىق سيپاتتاعى نەگىزگى قۇجاتتار شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەرروريزمگە, سەپاراتيزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەن ەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ءوزىم باسشىلىق ەتكەن جىلدارى ەل اعالارىمەن اقىلداسا ءجۇرىپ استانا قالاسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسىن دا تاڭداپ ءجۇرىپ تاعايىنداپ ەدىم. وسى جىلدارى بىرنەشە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ ىرگەسى قالانىپ, ەسىگى ايقارا اشىلدى. كەيىن ۋاقىت وتە كەلە سالىستىرا قاراپ وتىرسام, بۇرىنعى اقمولا مەن بۇگىنگى استانا تۇرعىندارىنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي ەكەن. قازىر ەل ورداسى ابدەن قازاقيلانعان. بۇل دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ءبىر دالەلى دەپ بىلەم.
ەلباسى جاڭا استانانىڭ ورنىن تاڭداۋدى 32 ولشەم بويىنشا تارازىلاعان ەكەن. سونىڭ ىشىندە ەڭبەك رەسۋستارى دا قاراستىرىلعان. بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى رەتىندە, مەن بۇل ايماقتىڭ ءدال وسى سالاعا قولايلى ەكەنىنە دە كوزىم ابدەن جەتتى.
ارينە, ەل مەن جەر امان بولسا, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ءارى قاراي دامىپ, كەرەگەسى كەڭىپ, شاڭىراعى بيىكتەي بەرەرى ءسوزسىز. بىزدەر ىرگەسىن كوتەرگەن تاۋەلسىز قازاقستان اتتى مەملەكەتتىڭ تىزگىنەن ۇستايتىن بولاشاقتاعى جاس بۋىن بۇگىنگى باعىتتان اجىراماسا ەكەن دەيمىز.
ومىرزاق شوكەەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى