شىعىستاعى قوڭسىمىز قىتاي – الەمدىك ارەناداعى اسا ءىرى ينۆەستور رەتىندە الدەقاشان ءوزىن مويىنداتقان مەملەكەت. سوڭعى جىلدارى باسقالارىن ايتپاعاندا, ەۋرووداقتىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ ءوزى ءتۇرلى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قىتاي ينۆەستيتسياسىنا يەك ارتۋدى ءجون كورەدى. قىتايمەن ارادا ەكىجاقتى ءتيىمدى بايلانىستىڭ تەتىگىن تاپقان قازاقستان دا وسى ۇردىستەن قالىس قالماق ەمەس.
جالپى, بۇل ەل – ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءبىرى. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردىڭ جىل ساناپ نىعايىپ كەلە جاتقانى سياقتى, ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار دا دامي تۇسۋدە. بۇل ورايدا «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋى باعدارلاماسى ەكىجاقتى ارىپتەستىكتىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. 2015 جىلدان بەرگى ارالىقتا يندۋستريالاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيا سالۋ سالاسىندا بىرلەسكەن باعدارلامالار كوپتەپ جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن, بۇل باعىتتا بارلىعى 27 ميلليارد دوللاردان استام سومانىڭ 51 جوباسى جۇزەگە اسىرىلاتىنى وسىنىڭ ايقىن بەلگىسى.
بىرلەسكەن جوبالاردىڭ بىرقاتارىن تىلگە تيەك ەتىپ كورەيىك. «قورعاس – شىعىس قاقپاسىنىڭ اۋماعىنداعى قۇرلىق پورتىن دامىتۋعا كورشى ەلدىڭ COSCO Shipping جانە Lianyungang Port Holding Group Co. Ltd كومپانيالارى ارىپتەس رەتىندە اتسالىسۋدا. قورعاستاعى قۇرلىق پورتى قىتايدان باستاۋ الىپ ورتا ازيا ەلدەرى, تۇركيا, پارسى شىعاناعى ەلدەرىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن, ەۋروپا مەملەكەتتەرىن قامتيتىن دۇنيەجۇزىلىك نارىقتاعى اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق نىسان – لوگيستيكالىق حابتىڭ قىزمەتىن اتقارۋعا ءتيىس.
ارىگە بارماي-اق, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا-اق قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق جوبالار قولعا الىندى. ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ وسى ەلگە جاساعان ساپارىنىڭ اياسىندا ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن قحر دامۋ جانە رەفورما جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى اراسىندا ماڭىزدى مەموراندۋم جاسالدى. وسى ساپار بارىسىندا وتكەن ىسكەرلىك فورۋمدا 8,7 ميلليارد دوللاردان استام قارجى سالىناتىن 17 ينۆەستيتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى.
«Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا Xi’An Aiju Oil and Grain Co. Ltd. كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن راپس مايى وندىرىلەتىن ءىرى جوبا تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلى وبلىستاعى «تايىنشا ماي» كاسىپورنىنا قويىلعان قوسىمشا قوندىرعىنىڭ ارقاسىندا كۇنباعىس مايى مەن زىعىر مايىن وندىرۋگە مۇمكىندىك تۋىپ, ءونىم شەتەلدەرگە ەكسپورتتالا باستادى. بيىلعى 150 مىڭ توننا راپس شيكىزاتىن وڭدەۋ ارقىلى 60 مىڭ توننادان استام راپس مايىن شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا «Kazakh Invest» كومپانياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «كازازوت» اق, «Cathay Industrial Biotech, Ltd.» جانە «CITIC Construction Co., Ltd.» كومپانيالارى اراسىندا بىرەگەي كلاستەرلىك جوبا بويىنشا ماڭىزدى كەلىسىمگە قول قويىلدى. اتالعان جوبا استىقتى تەرەڭ وڭدەۋگە, پولياميد ماتەريالدارىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال بۇل ماتەريالدان جاساندى ماتا, پلاستيك جانە پوليمەر جابىندىلارىن الۋعا بولادى. الەمدە مۇنداي تەحنولوگياعا تەك قىتايلىق «Cathay Industrial Biotech, Ltd.» كومپانياسى عانا يەلىك ەتىپ كەلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەندى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ءدال وسىنداي زاۋىت سالىنباق. بۇل جوباعا شامامەن 2,5 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلۋعا ءتيىس. ەكسپورتقا بەيىمدەلگەن ءونىم ءوندىرۋ – ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. جاڭا زاۋىت جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىن, قوسىمشا سالىق ءتۇسىمىن قامتاماسىز ەتىپ, بيۋدجەتتى تولىقتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
يندۋستريالاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى قازاقستان-قىتاي ارىپتەستىگىن دامىتۋ اياسىندا تۇتاس كلاستەرلەردى دامىتۋ كوزدەلگەن. ماسەلەن, Allur Group كومپانياسى كورشى ەلدىڭ China National Machinery Import & Export Corporation كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, كەشەندى ءاۆتووندىرىس قۇرىپ, قىتايلىق بەلگىلى برەندتەرگە جاتاتىن اتۆوموبيلدەر مەن جۇك كولىكتەرىن شىعارۋدى, اۆتوسايماندار جاساۋدى قولعا الىپ وتىر. اتالعان جوبا قازاقستاندا شىعاتىن اۆتوكولىكتەردىڭ مودەلدەرىن كەڭەيتۋگە, اۆتوكولىكتەردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى جاڭا تۇرلەرىن شىعارۋعا جول اشادى.
اتىراۋدا سالىنىپ جاتقان گازحيميا كەشەنى دە قىتايدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى ءتيىمدى پايدالانىلىپ جاتقانىنىڭ ءبىر كورىنىسى. «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» پەن China National Chemical Engineering Co.Ltd. كومپانيالارى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان اۋقىمدى زاۋىتتا پوليپروپيلەن ءوندىرىسى جولعا قويىلماق. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, ۇكىمەتكە وسى باعىتتا ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەگەنى بەلگىلى. بۇل ورايدا اتىراۋداعى الىپ كەشەن باتىس ايماقتا مۇناي-حيميا كلاستەرىن قالىپتاستىرۋعا جول اشىپ, ەل ەكونوميكاسىن دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
قازاقستان مۇناي-گاز ەكسپورتى بويىنشا الەمدىك نارىقتىڭ بەلدى ويىنشىسى سانالعانىمەن, شيكىزاتتى وڭدەۋ ءىسى كەيىن قالىپ كەلگەنى بەلگىلى. ال اتىراۋداعى كەشەن كومىرسۋتەگىن تەرەڭدەتىپ وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. پوليمەرلەر ءوندىرىسى ونەركاسىپ سالالارىن ارتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتسە, ەكسپورتقا بەيىمدەلگەن ونىمدەر شيكىزاتتى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. اتالعان گاز-حيميا كەشەنى ىسكە قوسىلعاندا اتىراۋ وڭىرىندە جاڭادان 500 جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەپ جوسپارلانعان.
جوعارىدا ايتىلعان 51 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ 4-ەۋى بۇگىنگە دەيىن جۇزەگە اسىرىلعانىن ايتا كەتەيىك. اعىمداعى جىل سوڭىنا دەيىن وڭتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا تاعى 8 جوبا اياقتالادى. «Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ حابارلاۋىنشا, بۇل جوبالار مەتاللۋرگيا, مۇناي جانە گاز وڭدەۋ, حيميا جانە مۇناي-حيميا ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, جەڭىل ونەركاسىپ, قۇرىلىس ونەركاسىبى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ, كولىك جانە لوگيستيكا سالالارىن قامتيدى.
جالپى, كورشى ەلدىڭ كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن جوبالار ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىندا, سونداي-اق الماتى مەن استانا قالالارىندا ىسكە اسىرىلماق. 1 جوبا جوسپارلانعان الماتى وبلىسى, ارقايسىسىندا 5 جوبادان جۇزەگە اسىرىلاتىن قاراعاندى مەن تۇركىستان وبلىستارى وسى كورسەتكىش بويىنشا كوش باسىندا تۇر.
حالىقارالىق ساراپشىلار سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە قىتايدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى ارتا تۇسكەنىن ايتادى. كورشى ەلدىڭ بۇرىنعىداي ازيا اۋماعىمەن شەكتەلىپ قالماي, ەۋروپا ەلدەرىن, ءتىپتى الىستاعى افريكانىڭ كەيبىر مەملەكەتتەرىندە ءىرى جوبالاردى قولعا العانى وسىنى اڭعارتادى. بۇل ەلمەن ەجەلدەن ىرگەلەس ورنالاسقان قازاقستان دا قىتايدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ءوز پايداسىنا جاراتىپ, ەكىجاقتى ءتيىمدى بايلانىستى ودان ءارى دامىتا تۇسۋگە نيەتتى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»