بۋرابايداعى ابىلاي حان الاڭىندا قوعامدىق كەلىسىم جانە جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ بويىنشا وتكىزىلەتىن رەسپۋبليكالىق لەكتوري اياسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقتانۋ» عىلىمي-اعارتۋشىلىق جوباسىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
جوبا يدەياسى العاش رەت قحا-نىڭ XXVI سەسسياسىندا كوتەرىلگەن بولاتىن. «قازاقتانۋ» جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق مادەني كودىنىڭ, ءبىرتۇتاس قۇندىلىقتارىنىڭ جانە جالپىۇلتتىق تاريحي ساناسىنىڭ نەگىزىندە حالىقتىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ. سونداي-اق اتالمىش جوبا قازاقستان ەتنوستارىنىڭ اراسىندا قازاق حالقىنىڭ تاريحىن, داستۇرلەرىن, گۋمانيتارلىق جانە ادامگەرشىلىك پرينتسيپتەرىن دارىپتەۋگە باعىتتالعان.
ءىس-شاراعا قحا مۇشەلەرى, ەلىمىزدەگى جەتەكشى ينستيتۋتتاردىڭ عالىمدارى, قوعام قايراتكەرلەرى, قحا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار, رەسپۋبليكالىق جاستار بىرلەستىكتەرى, جوعارى وقۋ ورىندارى, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى, انالار كەڭەستەرى مەن قحا كافەدرالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندى اشقان قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى لەونيد پروكوپەنكو اتالعان جوبا حالىقتار اراسىنداعى بىرلىكتى نىعايتۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز قازاقتىڭ باسىن قوسقان قاسيەتتى ابىلاي حان الاڭىندا قحا-نىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اساتىن عىلىمي-اعارتۋشىلىق «قازاقتانۋ» جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن وتكىزدىك. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ورىندالاتىن بۇل جوبا قازاق مادەنيەتىن, تاريحىن, فيلوسوفياسىن, سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان. جوبانىڭ باستى ماقساتى – ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز نەگىزىندە حالىق بىرلىگىن ودان ءارى نىعايتۋ جانە ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا اينالعان قوناقجايلىلىق, سەنىم مەن دوستىق سياقتى قاسيەتتەردى دارىپتەۋ ارقىلى جاستاردىڭ بويىنا ەلجاندىلىق سەزىمىن ءسىڭىرۋ. جوبا اياسىندا كوپتەگەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. وسىعان وراي رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى لەكتوريىن باستاپ كەتتىك. ول ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ۇيىمداستىرىلىپ, ءبىزدىڭ لەكتورلارىمىز اۋداندار مەن شالعاي اۋىلدارعا بارادى», دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اينا ءمۇسىرالىموۆا جوبانىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتادى. ء«بىز بۇگىن ۇلكەن ءبىر تاريحي ءساتتىڭ كۋاگەرى بولىپ وتىرمىز. وسىنداي ۇلتىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى جوبانىڭ تاريحي الاڭنان باستاۋ الۋى دا تەگىن ەمەس. «قازاقتانۋ» قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتىن, ءتول ونەرىن, تاريحىن زەردەلەپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايتىن باعالى جوبالاردىڭ ءبىرى بولادى دەپ سەنەمىن», دەدى ا.ءمۇسىرالىموۆا.
وسى جوبانىڭ العاشقى قادامدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ابىلاي حان الاڭىندا لەونيد پروكوپەنكو كىشكەنتاي مۇحاممەدتىڭ تۇساۋىن كەسىپ, باتا بەرىلدى. سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ قۇندىلىقتارىن ءتۇسىنىپ, ناسيحاتتاۋ ءۇشىن بەلسەندى تۇردە جاستاردى تارتۋ – جوبانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى ورايدا قحا-نىڭ «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى تيمۋر جۇمىرباەۆ جوبانىڭ جاستار ءۇشىن دە ۇلكەن ماڭىزعا يە ەكەنىنە توقتالدى. «جوبا جاستارىمىزدىڭ ەلىمىز تاريحى مەن مادەنيەتىنە جەتە ءۇڭىلىپ, تەرەڭ تۇسىنۋىنە كومەكتەسەدى. وسى ورايدا مەكتەپتەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق مادەنيەتىنىڭ, عىلىمى مەن ونەرىنىڭ جارقىن وكىلدەرى تۋرالى پىكىرتالاستار وتكىزىلىپ, تاريحي ورىندارعا ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرىلادى», دەدى ول.
وسى ورايدا «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعاليەۆ «قازاقتانۋ» جوباسىنا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ءوز قولداۋلارىن بىلدىرەتىنىن ايتتى. «بۇل جوبا قازاقستان ەتنوستارىنىڭ اراسىندا قازاق حالقىنىڭ تاريحىن, داستۇرلەرىن, گۋمانيستىك جانە ادامگەرشىلىك پرينتسيپتەرىن دارىپتەيدى. ەلىمىزدەگى ءاربىر ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى قازاق ەلىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن بىلسە, بۇل ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتى ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى. بۇل – تۇراقتىلىقتىڭ باستى كەپىلى. ال قازاق مەملەكەتتى قۇراۋشى ۇلت بولۋى قاجەت. سوندىقتان ءبىز ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ, ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتا ءتۇسۋىمىز كەرەك. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اساتىن «قازاقتانۋ» جوباسى دا وcى ماقساتتى كوزدەيدى», دەدى ب.ابدىعاليەۆ.
مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان اسسامبلەيانىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىپ وتىرعان «قازاقتانۋ» جوباسى ء«بىز قايدان شىقتىق, قايدا بارامىز» دەگەن ۇلت ءۇشىن اسا ماڭىزدى سۇراققا جاۋاپ ىزدەيدى دەيدى. «بۇل ءوز كەزەگىندە بارشا قازاقستاندىقتارعا قازاق مادەنيەتىنىڭ, تاريحىنىڭ, فيلوسوفياسىنىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى – قازاق حالقىنىڭ قۇندىلىقتارى جونىندە تۇسىنىك بەرۋ ءۇشىن جاسالۋدا», دەدى ب.اياعان.
سونىمەن قاتار قوعامدىق كەلىسىم جانە جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ بويىنشا وتكىزىلەتىن رەسپۋبليكالىق لەكتوري اياسىندا عالىمدار مەن ساراپشىلار «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى گەوگرافياسى», «جيدەبايدىڭ جۇلدىزدى دالاسى», «شىعىستىڭ رۋحاني كەرۋەنى», «قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى», «اقمولا وبلىسىنىڭ تاريحي توپونيميكاسى», «رۋحاني جاڭعىرۋ شەڭبەرىندەگى قازاقتانۋ ماسەلەسى», «قازاقستانتانۋ جانە قازاقتانۋ: ۇعىمداردىڭ اراقاتىناسى» تاقىرىپتارى بويىنشا باياندامالار وقىدى.
جوبا شەڭبەرىندە جۇزەگە اساتىن «جەر تاريحى – ەل تاريحى» ەكسپەديتسياسى مەن «تاۋلاردى الاسارتپاي, دالانى اسقاقتاتايىق» جوبالارى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ءوڭىرىن قامتيدى. جوبا بارىسىندا ماقساتتى اۋديتوريا مەن ورتاق مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ءىس-شارالار وتكىزۋدىڭ جاڭا, ستاندارتتى ەمەس تۇرلەرى مەن ادىستەرى پايدالانىلادى. وسى ورايدا جاس قازاقستاندىق ويشىلداردى, ادەبيەتشىلەردى, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمدى, سونداي-اق قازاقستان ەتنوستارى وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن قوعامدىق پىكىر ليدەرلەرىن ءىس-شارالارعا قاتىستىرۋ كوزدەلگەن. «قازاقتانۋ» جوباسى اياسىنداعى العاشقى ءىس-شارالار لەگى كوكشەتاۋ, ششۋچە, زەرەندى قالالارىندا جالعاسىن تاپتى.
ءمادينا جالەلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»