اقتوبەدە تۇڭعىش رەت پانتىمەن ەمدەۋ ورتالىعى بوي كوتەردى

سونداي-اق ولار ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە مارال ءوسىرىپ, ونىڭ ونىمدەرىن تۇرعىندار يەلىگىنە ۇسىنۋعا باتىل بەل بۋعاندارى دا ايتىلعان ەدى. بۇل ءۇشىن ولارعا 700 گەكتار جەر ءبولىنىپ, 15 شاقىرىمعا سوزىلاتىن اۋماقتىڭ تۇگەلدەي قورشالعانى دا كورسەتىلدى. بۇل ارادا ەرلى-زايىپتى كاسىپكەرلەر مارالدىڭ مۇيىزىنەن ەمدىك جانە دارىلىك زات الىپ, سونىڭ نەگىزىندە پانتوەمدەۋ ورتالىعىن اشۋدى كوزدەيتىنىن وقىرماندارعا جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەنبىز. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى -2020» باعدارلاماسىنا ساي پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ ارقىلى الىنعان 150 ميلليون تەنگە كولەمىندەگى نەسيە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ العا قويعان ماقساتتارىن ورىنداۋىنا جول اشتى. مۇنىڭ باستى مىسالى قازىرگى كۇنى مارتوك اۋدانىنىڭ قازان اۋىلىندا ء«زارۋ» پانتوەمدەۋ ورتالىعىنىڭ بوي كوتەرىپ, ىسكە قوسىلعانى بولىپ وتىر. قالاي دەگەندە دە بۇگىنگى كەزدە اقتوبەنىڭ تابيعاتى مارال وسىرۋگە كەرى اسەرىن تيگىزبەگەنى وڭ ەلەۋلى فاكتور دەپ بىلەمىزسونىڭ باستى ءبىر مىسالى وسىدان  ءبىر جىل بۇرىن شىعىس قازاقستان ربلىسىنىڭ قوتانقاراعاي اۋدانىنان جەتكىزگەن بىردە-ءبىر مارالدىڭ شەتىنەمەگەنى. ءسويتىپ ەرلى-زايىپتى ەرتارعىن جانە بانۋ تىلەگەنوۆتەر اقتوبەنىڭ اۋا-رايى مەن تابيعي كليماتتىق ەرەكشەلىگى جاعدايىندا مارال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە ءارى ونىڭ ونىمدەرىن ۇتىمدى پايدالانۋعا بولاتىنىن تولىقتاي دالەلدەدى. قازىرگى كەزدە مۇندا مارال مۇيىزىمەن ورتالىقتىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنى – ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدىڭ باستى ءبىر جولى رەتىندە قاراستىرىلعان. بۇل تەك اقتوبەدە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىنەن, سونىڭ ىشىنەن تمد اۋقىمىنان ادامداردىڭ ارنايى كەلىپ ەم الۋىنا قاجەتتى جاعداي تۋعىزادى. 

ويدى وي جالعايدى. وسى ارادا تۇتاستاي ەگەمەن ەلىمىز بويىنشا مارال وسىرۋگە جاڭاشا كوزقاراس ورنىقتىرۋ ماسەلەسى تۇڭعىش رەت قاشان قولعا الىنعان دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ءتيىستى جۋرناليستىك تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر بۇل ءىستىڭ باستاۋىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بۇرىنعى, اقتوبە وبلىسىنىڭ بۇگىنگى اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن رەسپۋبليكالىق مارال شارۋاشىلىعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى نۇرلان توقتاروۆ تۇرعانىن كورسەتەدى. ياعني ەل-جۇرتتىڭ قامى مەن جاعدايىن كوزدەگەن وسى ەكى تۇلعا ەلىمىزدە العاش رەت مارال جانە ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندە انايى باعدارلاما ازىرلەپ, ءارى وسى باعدارلاما مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپقانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەيدى.

ەكىنشىدەن مارال شارۋاشىلىعى سوناۋ ءحىح عاسىردا التايدان باستاۋ العانى دا تاريحي دەرەكتەردەن جاقسى ءمالىم. سول كەزدە قىتاي كوپەستەرى اڭشىلاردان جابايى مارالداردىڭ ءمۇيىزىن ساتىپ الاتىن بولعان. بۇل اقشا ولار ءۇشىن اجەپتاۋىر ناپاقا ەكەن. كەيىن بۇل ءىس جۇيەلى جولعا قويىلىپ, حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ تۇتاس ءبىر سالاسىن قۇرادى. سونىڭ ىشىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قوتانقاراعاي اۋدانىندا مارال وسىرۋمەن اينالىساتىن ءۇش شارۋاشىلىق بولدى. ال ەلىمىز ەگەمەن العاننان كەيىن ونىڭ سانى 7-8 ەسە ءوسىپ, بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكا بويىنشا 23-كە جەتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا مارال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بەلگىلەنگەن ستاندارتتارعا سىيا بەرمەيتىن, وتە جاۋاپتى دا كۇردەلى ءىس. بەينەتى دە, زەينەتى دە مول بيزنەس. سوىنمەن بىرگە بۇل بىردەن پايدا مەن تابىس اكەلە قويمايتىن, ءارى شىعىندى كو كەرەكسىنەتىن ءداستۇرلى ەمەس سالا دەيدى رەسپۋبليكالىق مارال شارۋاشىلىعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى نۇرلان توقتاروۆ. 

سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا بەردىبەك ساپارباەۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىندە بولعان كەزدە وسى ءداستۇرلى ەمەس شارۋاشىلىقتى دامىتۋ جونىندەگى ۇتىمدى ۇسىنىستارى ۇكىمەت تاراپىنان تۇسىنىستىكپەن قابىل الىنىپ, وسى تۇستا ۇكىمەتتەن ارنايى سۋبسيديا بولىنگەن ەكەن. بۇل جاعداي ءىستىڭ العا جىلجۋىنا اجەپتاۋىر سەپتەگەن تيگىزگەن. 

تاعى ءبىر جاعىمدى ءجايتتىڭ ءبىرى سالا جاناشىرى مالىمدەگەندەي الەمدە بۇعى جانە مارال وسىرۋشىلەردىڭ ۇيىمى بار. ونىڭ قۇرامىنا رەسەي, قىتاي, جاڭا زەلانديا, اۆستريا, شۆەتسيا جانە قازاقستاننىڭ وكىلدەرى كىرەدى. وسى ۇيىمنىڭ ءوز توسبەلگىسى بار ەكەن. بۇل بەلگى بۇعى جانە مارال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسقان جاندارعا عانا بەرىلەدى دەيدى ن.توقتاروۆ. مۇنداي توسبەلگىنى ۇيىمنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەىسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ جانە ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە مارال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە كىرىسكەن اقتوبەلىك كاسىپكەر ەرتارعىن تىلەگەنوۆ يەلەنگەن. 

قازان اۋىلىندا اشىلعان مۇيىزبەن ەمدەۋ ورتالىعىندا كليەنتتەر ءۇشىن بارلىق ينفروقۇرىلىمدىق جۇيەلەر مەن قاجەتتى قۇرالدار بار. ەكى قاباتتى شيپاجاي عيماراتى 50 ادامعا ارنالعان. وعان كەلۋشىلەرگە بەرىلەتىن ەمدىك شارالار 7-10 كۇننىڭ توڭىرەگىندە بەلگىلەنگەن. مۇندا ارنايى ۆاننا قابىلداۋ جانە ماسساج كابينەتتەرى جاساقتالعان. سونىمەن بىرگە ەم الۋشىلار ءۇشىن اسحانا, ليۋكس جانە جۋىناتىن بولمەلەر, سونداي-اق دارىگەرلەر كابينەتتەرى بار. ونىڭ ءبارى ءتيىستى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان. مۇنداعى ءساندى دە ساپالى جيھازدار اقتوبەلىك كاسىپكەرلەردىڭ قولدارىنان شىققانى دا اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ءىس. ورتالىقتا تاياۋداعى كەزدە وتىز ادام تۇراقتى جۇمىسقا قامتىلماق. ءدال قازىرگى كۇنى جيىرما ادام قىزمەتكە قابىلدانىپتى. 

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلەتىن نەسيەلىك قاراجاتقا قوسا اقتوبەلىك ەرلى-زايىپتى كاسىپكەرلەرگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن دە سۋبسيديا تولەۋ شارالارى كوزدەلگەن. 

ءسوز جوق, بۇل جارقىن دا بىرەگەي جوبا. بايىپتى باستاما. وسى ارقىلى ء«زارۋ» پانتوەمدەۋ شيپاجايى مارالدىڭ مۇيىزىمەن ەمدەۋ پروتسەدۋرالارىن جۇرگىزەتىن اقمولا وبلىسىنداعى «وقجەتپەس» شيپاجايى, پاۆلودار وبلىسىنداعى «چەرنويارسكايا جەمچۋجينا» دەمالىس ءۇيى جانە استانا قالاسىنداعى «قوتانقاراعاي» مەن الماتىداعى «قازاقستان» شيپاجايلارىنىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ وتىر. ياعني ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا كومەگىن تگىزەتىن تاعى ءبىر كەلىستى كەشەن پايدالانۋعا بەرىلدى. مۇندايدا بارەكەلدى دەمەگەندە نە دەمەكپىز! 

تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»

اقتوبە وبلىسى, مارتوك اۋدانى

قازان اۋىلى

سۋرەتتە: مارالدار جانە ء«زارۋ» پانتوەمدەۋ ورتالىعىنىڭ سىرتقى كورىنىسى