الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرۋگە باعىتتالعان جاڭا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مۇعالىمدەر قاۋىمىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. شىنى كەرەك, قازىرگى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پسيحولوگياسىن, جالپى دۇنيەتانىمىن ون-جيىرما جىل بۇرىنعى بالالارمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى.
جاڭا عاسىردىڭ پەرزەنتتەرى زامانعا ساي تەحنولوگيالاردى تەز مەڭگەرۋگە قابىلەتتى. قيىن تاپسىرمالاردىڭ وزىنە زەردەلىلىك تانىتادى. الايدا باستاۋىش سىنىپقا ەندى قابىلدانعان بالالاردىڭ ءبىر-بىرلەرىنە, مەكتەپ تالابىنا ۇيرەنىپ كەتۋىنە ءبىراز ۋاقىت كەرەك. ەكى جىل بۇرىن قابىلداعان سىنىبىمدا وسىنداي جاعداي بولدى. وقۋشىلاردىڭ ءبارى دەرلىك وزات, وقۋ ۇلگەرىمدەرى جاقسى. ساباقتان بوس ۋاقىتتارىندا ۇيىرمەلەرگە قاتىسادى. بىراق قايدا بولسا دا بىرىگىپ ەمەس, جەكە بارعاندى قالايدى. ءبىر-بىرىمەن پىكىر الماسۋ, بىرىگىپ تالداۋ كەزىندە قينالادى. ورتامەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جاعى دامىماعان. ۇستاز رەتىندە بۇل جاعداي مەنى ويلانتپاي قويمادى.
وقۋشىلاردىڭ ءبىر ۇجىم بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن نە ىستەۋىم كەرەك؟ ساباق بەرىپ تۇرعان كەزدە دە وسى ماسەلەگە نازار اۋداراتىنمىن. بالالاردى ءبىر-ءبىرىن سىيلاۋعا, تىڭداۋعا, كومەكتەسۋگە باۋلۋ باستى ماقساتىما اينالدى. ىزدەنۋلەرىم ناتيجەسىز قالمادى. RWCT باعدارلاماسى ارقىلى سۇراقتارىما جاۋاپ تاپتىم. بۇل باعدارلاما مەنى قىزىقتىردى, وقۋشىلارىما دا وزگەرىس ەنە باستادى. Cاباقتىڭ مازمۇنىنا بايلانىستى ستراتەگيالاردى ۇنەمى پايدالانىپ وتىردىم.وقۋشىلاردىڭ پانگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى جانە توپپەن جۇمىس ىستەۋ ارقىلى ۇيىمشىلدىعى ارتا ءتۇستى. ساباق بارىسىندا ۇيىمداسىپ, پايدالى ىسپەن شۇعىلدانۋ ارقاسىندا ۇجىم قالىپتاسا باستادى. وقۋشىلاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى, ولاردىڭ بىرلەسىپ اتقاراتىن ىستەرى مەن ماقسات-مۇددەلەرىنىڭ ءبىر ارناعا توعىسۋى مەنى قۋانتادى.
بيىل بۇل وقۋشىلار ءتورتىنشى سىنىپتا وقيدى. وقۋ جىلىنىڭ باسىندا سىنىپقا جاڭا وقۋشىلار كەلدى. ءبىر قىزىعى, ولار ورتاعا تەز بەيىمدەلىپ كەتتى. قالىپتاسىپ قالعان ۇجىم ەشكىمدى شەتتەتپەدى. تەك مارات ەسىمدى وقۋشى عانا ءتىل تابىسۋدا ءبىراز قينالدى. مىنەزى تۇيىق, بىلگەنىن باسقالارمەن بولىسپەيدى, وزىنە سەنىمسىز. وقۋشىمدى بۇل جاعدايدان شىعارعىم كەلىپ, تاعى دا RWCT باعدارلاماسىنا سۇيەندىم. «داۋىس پەن كورىنىس» جۋرنالىنان ءسالليدىڭ ء«بىلىمدى سۇراق رەتىندە بەرۋ, سۇراق ارقىلى ءبىلىم الۋ» اتتى ماقالاسىن قايتا-قايتا وقيتىنمىن. ماقالاداعى كريستىڭ «سۇراق ساباعى تسيكلىن» قولدانۋى مەنى قىزىقتىردى. سۇراق ساباعىن ەنگىزۋ – مۇعالىمنىڭ دانەكەرلىك ءرولىن قولدايتىن ۇدەرىس. دانەكەردىڭ ءرولى ءبىلىم مەن بالانىڭ قابىلەتىنىڭ, تاپسىرمانىڭ قاجەتتىگى نەمەسە وقىتىلىپ وتىرعان ارەكەتتىڭ اراسىنداعى كوپىر تارىزدەس. ل.س.ۆىگوتسكي مۇنى بالانىڭ ءوسىلىپ-جەتىلۋ ايماعىندا بولاتىن جۇمىس دەپ اتايدى. بالانىڭ شىن مانىندەگى جەتىلۋ دەڭگەيى پروبلەمانى ءوز كۇشىمەن شەشۋى ارقىلى انىقتالادى. «سۇراق ساباعى» تسيكلىن ءوز تاجىريبەمدە قولدانا وتىرىپ, ماراتتى باقىلاۋدا ۇستادىم. ونىڭ كىممەن اڭگىمەلەسكەنىن, قانداي سۇراق قويعانىن ۇنەمى جازىپ وتىردىم. العاشىندا «ادەبيەتتىك وقۋ» ساباعىنا قاتىستى نومەنكلاتۋرالىق سۇراقتاردى قويىپ ءجۇردى. ابايدىڭ قارا ءسوزىنىڭ ماعىناسى, ولەڭدى قارا سوزگە قالاي اۋدارۋعا بولادى؟ بۇل سۇراقتاردى قويۋ بارىسىندا ول جولداستارىنان جاۋاپ الاتىن بولدى, سىنىپتاستارىنىڭ سۇراقتارىنا ويلانىپ, جاۋاپ ىزدەي باستادى. دوستارىمەن ورتاق ماسەلەنى شەشۋدە قارىم-قاتىناس ورنىعا ءتۇستى. مەن ماراتتىڭ سۇراق قويعان كەزىندە كوزىنەن ۇشقىن اتىپ, وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى ورنىعا باستاعانىن بايقادىم.
بىردە «دۇنيەتانۋ» ساباعىندا «عارىش تۋرالى العاشقى تۇسىنىك» تاقىرىبىن وقىدىق. بۇل ساباقتا ماراتتىڭ سۇراعى كۇردەلەنە ءتۇستى. ول سىنىپتاستارىنا «كۇن جۇيەسىنىڭ قۇرامىنا قانداي اسپان دەنەلەرى كىرەدى؟» دەگەن سۇراق قويدى. كۇتپەگەن سۇراققا وقۋشىلار جاۋاپ ىزدەي باستادى. مەن ماراتتان دوسىنا كومەكتەسۋدى سۇرادىم. ول ءوزى وقىعان كىتاپتاردان, اقپاراتتار مەن دەرەكتەردەن مالىمەتتەر بەردى. بىردە ساباق سوڭىندا ءبىر توپ وقۋشىمەن ءوز ولكەسىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن ايتىپ اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىن كوردىم. قورشاعان ورتا پروبلەمالارىن شەشۋگە قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ماراتقا تاقىرىپتان تىس تاپسىرمالار بەرىپ وتىردىم. مەكتەپ كولەمىندە وتەتىن «عىلىمعا قادام» اتتى كونفەرەنتسياعا ءوز وتىنىشىمەن دايىندالا باستادى. «لاستانعان اۋانىڭ باتىس قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيانى» دەگەن تاقىرىپتاعى عىلىمي ىزدەنىس جۇمىسىنا ول بار ىنتاسىمەن دايىندالعانى ۇستاز رەتىندە مەرەيىمدى ءوسىردى. كىتاپحاناعا باردى, قالا ەكولوگتەرىمەن كەزدەستى, اۋرۋحانا دارىگەرلەرىنەن سۇحبات الدى, مۇعالىمدەرمەن وي ءبولىستى. وسى كەزدە دە RWCT باعدارلاماسىنا سۇيەنىپ باعىت بەرىپ وتىردىم. تاقىرىپ تاڭداۋ, ينتەرۆيۋ الۋ, نوبايىن جازۋ, قايتا وڭدەۋ ستراتەگيالارى وقۋشىنىڭ ىزدەنىس جۇمىسىن ارلەندىرىپ, ونىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرا ءتۇستى. ناتيجەسىندە كونفەرەنتسيادا ماراتتىڭ ىزدەنىس جۇمىسى جوعارى باعالاندى. كونفەرەنتسياعا قاتىسقان وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر بۇل جۇمىستى شارانىڭ قالالىق كەزەڭىنە ۇسىندى. كەيىن ءتىپتى رەسپۋبليكالىق «عىلىمي جوبا» زەرتتەۋ جۇمىسى سايىسىندا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. بۇل ماراتتىڭ جەتىستىگى جانە عىلىمعا جاساعان العاشقى قادامى ەدى. ءبىر كەزدەگى ۇندەمەيتىن, وزىمەن ءوزى توماعا تۇيىق قانا جۇرەتىن وقۋشىمنىڭ قازىر ساباققا, اينالاسىنا دەگەن كوزقاراسى وزگەرگەنىن كورۋ ماعان قۋانىش سىيلادى. مۇنداي مىسالدار از ەمەس.
ايتقىم كەلگەنى, جاڭا پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى كەرەمەت كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋگە بولادى. سىن تۇرعىسىنان ويلاۋدى دامىتۋ باعدارلاماسى وقۋشىنىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي, وزدىگىنەن ىزدەنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال مۇعالىم ءۇشىن زەردەلى شاكىرتىنىڭ جەڭىسىنەن ارتىق قانداي قۋانىش بار؟
ەلميرا ەسمۇقانوۆا,
اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن تەحنيكالىق گيمنازيا مۇعالىمى
اتىراۋ