وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇسىرىلگەن انيماتسيالىق جانە كوركەم فيلمدەردىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى

بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەيتىن تاريحي-تانىمدىق «وتىراردى قورعاۋ», «كيەلى قازىعۇرت» انيماتسيالىق فيلمدەرى جانە «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 10 سەريادان تۇراتىن تەلەحيكايا استانالىق بالعىندار نازارىنا ءۇش كۇن بويى ۇزدىكسىز ۇسىنىلاتىن بولادى. اتالعان تۋىندىلار وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرلىك «ساق» كينوستۋدياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى نەگىزىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىس – «كينو – رۋحانياتتىڭ جاڭعىرۋ كوزى» جوباسى اياسىندا وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ باستاماسىمەن ءتۇسىرىلدى. «كۇنگەي ولكەدەگى تاريحي كيەلى جەرلەردى بالالار تىلىمەن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان انيماتسيالىق فيلمدەرگە دەگەن بەتبۇرىس ۇرپاق تاربيەسىنە وڭ اسەر ەتۋدە», دەپ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تەمىرحان اسىلحان جوبا ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. 

«...تۋعان جەرگە, ونىڭ مادە­نيەتى مەن سالت-داستۇرلەرىنە اي­رىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شى­نايى ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى», – دەپ ەلباسى ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ەرەكشە كوڭىل اۋدارتقان بۇل فاكتور, ياعني وتاندى ءسۇيۋ – تۋىپ-وسكەن جەرگە, ونىڭ تاريحى مەن سالت-ءداستۇرىن بىلۋگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستاۋ الۋى ءتيىس. «ساق» كينوستۋدياسى قازاق­تىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى مەم­لەكەت باسشىسى مەڭزەگەن «وتان – وتباسىنان باس­تالادى» دەگەن قاعيداتتى بۇگىندە ءوز جۇمىسىندا بەلسەندى ۇستانىپ, ءار ءونىمىن ۇلت­تىق بوياۋدا بەدەرلەۋگە ۇزدىكسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. كۇنى كەشە قازاق كورەرمەنىنىڭ ساناسىندا ۇلكەن سىلكىنىس تۋدىرعان 75 مينۋتتىق «قازاق ەلى» تولىق- مەتراجدى انيماتسيالىق ءفيلمى بالدىرعانداردىڭ عانا ەمەس, كۇل­لى ۇلتتىڭ قازىناسىنا قو­سىلعان ولجا بولسا, اتالمىش كينوستۋديانىڭ ودان كەيىنگى ىزدەنىستەرى دە ءوزىنىڭ تاقىرىپ پەن مازمۇن, تاعىلىم اۋقىمدىلىعى جونىنەن كورەرمەنىن رۋحاني قۋانىشقا كەنەلتۋدە. 

اتاپ ايتساق, وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدار­لامالىق ماقالاسى اياسىندا «كۇش اتاسى – قاجىمۇقان», «وتى­راردى قورعاۋ», «كيەلى قازى­عۇرت» اتتى 25 مينۋتتىق 3 انيماتسيالىق فيلم جانە «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 10 سەريادان تۇراتىن تەلەحيكايا مەن « ۇلى جىبەك جولىنداعى ەسكەرتكىشتەر» اتتى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلىپ, كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى. 

«ساق» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى نۇريددين پاتتەەۆتىڭ ايتۋىنشا, 15 جىلدىق تاريحى بار كينوستۋديا وسى ۋاقىتقا دەيىن 60-قا جۋىق تانىمدىق, دەرەكتى ءھام كوركەم انيماتسيالىق تۋىندىلاردى كىشكەنتاي كورەر­مەندەرمەن قاۋىشتىرىپتى. اتالعان تۋىندىلار وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىنداعى 1 ميلليون­نان استام مەكتەپ وقۋشىلارى مەن تۇرعىندارىنا «كينو – رۋحا­نياتتىڭ جاڭعىرۋ كوزى» جوباسى اياسىندا كورسەتىلىپ, جەرگىلىكتى تەلەارنالاردا دا تۇراقتى تۇردە ناسيحاتتالىپ كەلەدى. سونداي-اق ءوڭىردىڭ اۋدان, قالالارىندا دا جەر­گىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ قول­داۋىمەن تۋعان جەر قاسيەتىن تا­نىتاتىن «وتىرار داستانى»,­ «كونە قۇمىرانىڭ سىرى», «باي­دىبەك بي» فيلمدەرى جاسالسا, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «رۋ­حاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «تولە بي» تەلەسەريالى مەن «وقسىز», «ورداباسى», «تۇركىستان» انيماتسيالىق فيلم­­دەرىنىڭ تۇساۋىن كەسۋ جوس­پارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا «قازاق ەلى» تو­لىقمەتراجدى انيماتسيالىق ءفيلمىن بىرنەشە سەريالى تسيكل­دى دۇنيەگە اينالدىرۋ دا كينو­ستۋ­ديانىڭ العا قويىپ وتىرعان اۋقىم­دى جوبالارىنىڭ ماڭىزدى بولىگى ساناتىندا.

– «ساق» كينوستۋدياسى ءتۇسىرىپ جاتقان فيلمدەردىڭ دەنى تاريحي تاقىرىپتاردى قامتيتىندىقتان, ءاربىر ءتۇسىرىلىم جۇمىسى ۇلكەن پىكىرتالاستارعا ارقاۋ بولىپ كەلەدى. سوندىقتان دا ءبىز ۇنەمى تاريحشىلاردىڭ كەڭەسىنە جۇگىنىپ, كاسىبي ماماندارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيمىز. بۇل تۇرعىدا, اسىرەسە تاريحشى جامبىل ارتىقباەۆ اعامىزدىڭ ەڭبەگى زور. ماسەلەن, بۇگىنگى تاماشالاعان «وتىراردى قورعاۋ» انيماتسيالىق ءفيلمىن ءتۇسىرۋ كەزىندە ءتۇرلى تاريحي دەرەكتەرمەن بەتپە-بەت كەلدىك. وتىراردى شىڭعىس حان تالقاندادى دەپ كەسىپ ايتپاستان بۇرىن, ءبىز اۋەلى قايىر حاننىڭ تاققا كەلۋ كەزەڭىن وقيعا وزەگىنە ارقاۋ ەتتىك. ايتسە دە بۇل جەردە شىڭعىس حان مەن قايىر حاندى داتتاپ نەمەسە جاقتاۋدى, ولاردىڭ ارەكەتىنە تاريحي باعا بەرۋدى كوزدەگەن جوقپىز. كونە وتىرار قالاسىنىڭ تاريحى ارقىلى كىشكەنتاي كورەرمەندەردى تۋعان جەر تاريحىمەن تانىستىرۋدى جانە سول كونە شاھارداعى جەرگىلىكتى ەكى بالانىڭ باتىل دا اقىلدى ارەكەتى ارقىلى بالدىرعانداردىڭ وتان­عا, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن وياتقىمىز كەلەدى. اني­ماتسيالىق فيلم دەگەنمەن, بۇل تۋىندىلاردىڭ اۋديتوريا­سى شەكتەۋلى ەمەس. بالالار دا, ەرەسەكتەر دە قىزىعىپ تاماشالايدى», دەيدى «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى نۇريددين پاتتەەۆ.

ءيا, جوعارىدا جان-جاقتى توقتالىپ وتكەندەي, تاريحي-تانىم­دىق دەرەكتەردى انيماتسيا تىلىندە جەتكىزۋدى بىرنە­شە جىلدىق كينو ءتۇسىرۋ تاجى­ري­بەسىندە ءساتتى پايدالانىپ كەلە جاتقان كينوستۋديا ديرەكتورى جۇمىستارىنا ءتىل تازالىعى مەن دراماتۋرگيالىق قىزىقتى, شيەلەنىستى وقيعالاردى ارقاۋ ەتۋمەن قاتار, سونداي-اق فيلمدەرىنە بارىنشا تەح­نيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىن پايدالانىپ, بولاشاقتا امەريكالىق «The Walt Disney Company» كينوستۋدياسى ونىمدەرىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىمەن تەڭ تۇسەتىن تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلۋدى ارماندايدى. سول ارقىلى قازاقتىڭ تاريحىن جاھانعا ءماشھۇر ەتكىسى كەلەتىنىن دە جاسىرمادى. 

كينوستۋديا باسشىسىنىڭ ول ارمانىنا بارىنشا ادال ەكە­نىن تۇسىرگەن جۇمىستارىنان ايقىن اڭعارىپ, سەزىنۋگە بولادى. قازىرگى ينتەرنەتتىك جۇيە عالام­دىق اقپاراتتى اياداي الا­قانعا اكەلىپ ءۇيىرىپ بەرگەن جاھاندانۋ زامانىندا العىر دا تالعامپاز بالدىرعانداردى ساپاسىز جۇمىسپەن تاڭعالدىرىپ, ولاردىڭ نازارىن وزىڭە بۇرعىزا قويۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى دە الەمدىك كينووندىرىس باسە­كەسىنە لايىقتى بولۋ كينوستۋديا قىزمەتكەرلەرىنەن از ەڭبەك تالاپ ەتپەيتىنى ءسوزسىز. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە سەزىن­گەن «ساق» كينوستۋديا­سى ءار جۇمىسىن بالالارعا قى­زىق­تى دا ويناقى سيۋجەتپەن, تۇسىنىكتى دە كوركەم تىلمەن جەت­كىزۋگە كۇش سالىپتى. تاريحي دە­رەك­تەر بارىنشا دالدىك پەن ۇتىم­دى تاسىلدە جەتكىزىلىپتى. ماسەلەن, «وتىراردى قورعاۋ» انيماتسيالىق فيلمىندە نەگى­زىنەن ادامدار, ونىڭ ىشىندە بالالار تانىمى ارقىلى كونە قالا تاريحى نانىمدى سۋرەتتەلسە, «كيەلى قازىعۇرت» ءفيلمىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى جان-جانۋارلار مەن اڭداردىڭ قارىم-قاتىناسى, تابيعاتى ارقىلى ۇتىمدى اشىلعان. ارقايسىسى 25 مينۋتتان تۇراتىن تريپتيح دەرەكتەردى ساۋاتتى ساراپتاۋىنىڭ, سيۋجەتتى قىزىقتى ەتىپ سويلەتە ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە, بالا تۇرماق, ەرەسەك كورەرمەندى دە جالىقتىرمايدى. وسى تۇستا كەيىپكەرلەردى بالا تانىمىنا ساي شىنايى بەينەلەي بىلگەن انيماتور مامانداردىڭ دا ەڭبەگىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋ ورىندى. 

جارتى عاسىر بۇرىن قازاق توپىراعىندا ومىرگە كەلگەن امەن قايداروۆ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى ۇلتتىق انيماتسيا ونەرى بۇگىندە زاماناۋي تەحنيكا مەن تاريحي تاقىرىپتارعا تىڭ كوزقاراس نەگىزىندە بەينەلى كوز تىگۋىنىڭ ناتيجەسىندە وزگەشە ورنەك ءتۇزىپ, جاڭاشا باعىتتاعى كوركەمدىك بيىك­كە قول جەتكىزگەندىگىنە «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ كونە قا­لا­لار تاريحىنان سىر شەرتەر تسيكلدى تريپتيحىن تاماشا­لاپ, ەلوردالىق كىشكەنتاي كورەر­مەندەرمەن بىرگە قۋانا قول سوق­تىق. استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيلى تويىنا جاسالعان بۇل تارتۋ باس شاھار بالدىرعاندارىنا تاريحي-تانىمدىق تاعىلىمىمەن قاتار ەستەن كەتپەس رۋحاني قۋا-نىشىن دا قوسا سىيلاعانى ءسوزسىز. 

نازەركە جۇماباي,  «ەگەمەن قازاقستان»