اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كۇيرەۋى, سەلوداعى تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ كۇرت تومەندەۋى جانە اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ كەڭ اۋقىمدى دەگراداتسياعا ۇشىراۋى
نارىق ەكونوميكاسىنا كوشۋ جانە جەكە مەنشىكتى ەنگىزۋ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن سەلو تۇرعىندارىنا بەرۋدى ءبىلدىردى. بۇتىندەي العاندا, 1991-دەن 1997 جىلعا دەيىن اۋىلدىقتارعا 18 ملن. گەكتار جەر بەرىلدى. سونىمەن بىرگە, شالعاي اۋماقتاردا ورنالاسقان جەرلەر سۇرانىسقا يە بولماي قالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1991-2001 جىلدارى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ كولەمى 127,5 ملن. گەكتارعا ازايىپ, 91 ملن. گەكتاردى قۇرادى. ال جىرتىلعان جەر الاڭىنىڭ ۇشتەن ەكىسى قىسقاردى. جەرلەردى قايتا بولىسكە سالۋ تۇقىم سەبۋ اينالىمىن جۇرگىزۋ جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋىنا, جەر ماسسيۆتەرىنىڭ ۇساق ۋچاسكەلەرگە بولشەكتەنۋىنە, سۋارمالى جەرلەردەگى ينجەنەرلىك جانە سۋارۋ جۇيەلەرىن پايدالانۋ رەجىمىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوقتىردى. وسى فاكتورلار, سول سياقتى جىرتىلعان جەرلەر توپىراعىنا مينەرالدى جانە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردىڭ ەنگىزىلمەۋى جەر توپىراعى قۇنارلىلىعىنىڭ تومەندەۋىنە اپارىپ سوقتىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەگىنشىلىك اۋا رايى جاعدايلارىنا نەعۇرلىم تاۋەلدى بولىپ, ونىڭ ءوزى ونىڭ ونىمدەرىن الۋدا ايتارلىقتاي الا-قۇلالىقتار تۋىنداتتى.
سونداي-اق 90-شى جىلداردىڭ ورتاسىنا قاراي رەسپۋبليكادا مال باسى ايتارلىقتاي قىسقاردى جانە گەنەتيكالىق الەۋەت بۇزىلدى. كوشپەلى مالشىلار ۇرپاعى بولىپ تابىلاتىن, عاسىرلار بويى مال ءوسىرۋدىڭ ۇزدىك شەبەرلەرى بولىپ كەلگەن قازاقتار مەيلىنشە قولايسىز قارجى-ەكونوميكالىق جاعدايلار سالدارىنان مال شارۋاشىلىعىنان باس تارتۋعا ءماجبۇر بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ 2 ەسەدەن استامعا قىسقاردى.
وسىلايشا 80-جىلدارى ماماندانعان ەت, استىق ءوندىرىسى بولعان جانە بەلگىلى دارەجەدە نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىمەن ءوزىن قامتاماسىز ەتكەن رەسپۋبليكادا ول كەزەڭدە اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋىنىڭ تۇراقتى تەندەنتسياسى قالىپتاستى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى داعدارىستى احۋال اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىنان كورىنىس تاۋىپ, كەدەيشىلىك پەن جۇمىسسىزدىق پروبلەماسى وتكىرلەنە ءتۇستى. 1998 جىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ەڭ تومەنگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىندە عانا تابىس تاپتى.
جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى اگرارلىق ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن كوپ سالالى ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلدى. وسى كەزەڭ ىشىندە اوك كاسىپورىندارى قارجىلىق وڭالتۋ ۇدەرىستەرىنەن ءوتتى. بۇل جولدا جەڭىلدىكتى سالىق سالۋ, سول سياقتى جەرگە ۇزاق مەرزىمدى ارەندا مەن جەكە مەنشىك ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ماڭىزدى كەزەڭ بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىلدا ناقتى مەنشىك يەسى پايدا بولىپ, اۋىلدىقتار مىنەز-قۇلقى وزگەردى, نارىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا وندىرىستىك قارىم-قاتىناستار نىعايدى.
مەملەكەت 20 جىل بويى جۇرگىزگەن اگرارلىق ساياسات بەلگىلى ءبىر تابىستارعا قول جەتكىزۋگە جاعداي جاسادى. اتاپ ايتقاندا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى سوڭعى 10 جىلدا 3,5 ەسە, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتى 3 ەسە ارتتى, ال ۇن ەكسپورتى بويىنشا قازاقستان سوڭعى 4 جىل بويى الەمدە كوشباسشى بولىپ كەلەدى. بۇگىندە مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى ايتارلىقتاي وزگەردى. وعان ەنگىزىلگەن ىنتالاندىرۋ تەتىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىلۋىنا جاعداي جاسادى, ول 10 جىلدا 8 ەسە ۇلعايدى, سونىمەن بىرگە, جالپى قۇرىلىمداعى جەكە ينۆەستيتسيالار ۇلەسى 60 پايىزدان استامدى قۇرادى. بۇگىندە ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ 30 پايىزى جانە ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزدان استامى وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى.
ءبىزدىڭ سەلوداعى جۇمىس كۇشىنىڭ ايتارلىقتاي بوساۋىن, سەلو تۇرعىندارىنىڭ قالالارعا ەلەۋلى تۇردە كوشۋى مەن ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسىنىڭ دامۋىن كۇتۋىمىز قاجەت. سەلو بۇگىندە بارلىق نەگىزگى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ – ەڭبەكاقىنىڭ, زەينەتاقىنىڭ تولەنبەۋى, مەشەۋلىك, كەدەيشىلىك پەن جۇمىسسىزدىق, ناشار ينفراقۇرىلىم, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەكولوگيالىق كاتاكليزمدەردىڭ شوعىرلانعان ورنىنا اينالىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, جوعارى دەموگرافيالىق الەۋەت تە ءدال وسى جەردە.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
«قازاقستان-2030» قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان.
الماتى, 1997 جىلعى 10 قازان.
مەملەكەت جىل سايىن اگرارلىق سەكتوردى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋدا. 2005-2010 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 670 ملرد. تەڭگە نەمەسە 5 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى باعىتتالدى. 2011 جىلعا عانا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اوك-ءتى دامىتۋعا 220 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلعان. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە اۋىلدى دامىتۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ, «ديپلوممەن – اۋىلعا» ۇرانىمەن اۋىلدىق جەرلەرگە جاس مامانداردى تارتۋ ىنتالاندىرىلۋدا. اۋىلدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى 6 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلۋدا. جاڭا مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, مادەنيەت ۇيلەرى سالىنىپ, قولجەتىمدى شاعىن نەسيەلەر بولىنۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن تابىس تاباتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۇلەسى 25 پايىزعا ازايدى.
ونىڭ سىرتىندا 2002 جىلدان باستاپ «اۋىز سۋ» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, ول 3 مىڭنان استام ەلدى مەكەندەردىڭ سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا جاعداي جاسادى. حالىقتى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىنىڭ سوڭىنا دەيىن شەشىلمەگەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, «اق بۇلاق» باعدارلاماسى قابىلداندى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا 80 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلىپ وتىر.
بۇگىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە اگرارلىق سەكتورعا مەملەكەتتىك قولداۋ جاساۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءتيىمدى باسەكەگە قابىلەتتى اگروونەركاسىپ ءوندىرىسىن دامىتۋعا قاجەتتى جاعدايلار جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى.