جاسىل الاڭدا – «جاسىل بۇركىتتەر»

فۋتبولدان نيگەريا قۇرا­ما­سى وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جار­تىسىنا دەيىن الەم بىلاي تۇرسىن, افريكادا جەتەكشى كوماندا سانالمايتىن. ءتىپتى افريكا ۇلت­تار كۋبوگىنىڭ العاشقى سە­گىز ءتۋرنيرىنىڭ تەك بىرەۋىندە عانا نەگىزگى كەزەڭگە جولداما العان. 1980 جىلى نيگەريا قۇ­را­­ماسى ءوز ەلىندە وتكەن قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە تۇڭعىش رەت افريكا چەمپيونى اتاندى. سوڭعى 25 جىلدا «افريكالىق برا­زيليالىقتار» فۋتبول الە­مىندە تىڭ سەرپىلىس جاساپ, بار­لىعىن تاڭعالدىرا باستادى. ياع­ني نيگەريالىقتار سوڭعى ال­­تى الەم چەمپيوناتىنىڭ بە­­سەۋىنە قاتىسقان. بۇل تاجى­ري­بەلى كوماندا عانا جەتەتىن ناتيجە ەدى. 

نيگەريا تۇڭعىش رەت الەم چەمپيوناتىنا 1994 جى­لى قاتىسىپ, بىرىن­شى­لىك­تىڭ 1/8 فينالىنا دەيىن جەت­تى. توپتىق كەزەڭدە «جا­سىل بۇركىتتەر» گرەكيا مەن بولگاريا قۇراماسىن سە­نىمدى تۇردە جەڭسە, سوڭعى تۋر­دا ارگەنتينالىقتاردان جە­ڭى­لىپ قالدى. 1/8 فينالدا نيگەريالىقتار يتاليا قۇ­را­ماسىن «نوكاۋتقا» تۇسىرە جاز­دادى. ماتچتىڭ 88-مينۋتى­نا دەيىن جەڭىلىپ جاتقان يتا­ليا قۇراماسى روبەرتو بادجونىڭ گولى ارقاسىندا ەسەپتى تەڭەستىرسە, ەكسترا-تايمدا ءدال سول بادجو ءوز قۇراماسىنا جە­ڭىس سىيلادى. وسىنداي كە­رە­مەت ناتيجەدەن سوڭ (الەم چەم­پيوناتىنا تۇڭعىش رەت قا­تىسقان قۇراما ءۇشىن 1/8 في­نالعا دەيىن جەتۋ جاقسى كور­سەت­كىش) نيگەريالىق فۋتبولشى­لار ەۋروپانىڭ توپ كلۋبتارىندا ويناي باستادى. 

اراعا 24 جىل سالىپ نيگەريا قۇراماسى اقش-تا وت­كەن چەمپيوناتتىڭ ناتي­جە­سىن قايتالاۋ ءۇشىن رەسەيدەگى الەم چەمپيوناتىنا قايتا كەل­دى. «جاسىل بۇركىتتەر» ءتو­رت جىلدىڭ ىشىندە تا­جى­ري­بە­لە­رى تولىسىپ, بۇل جولى مىقتى قۇراممەن كەلىپ وتىر. ەگەر افريكالىقتاردىڭ قۇجات­تا­رىنا سەنەتىن بولساق, وندا نيگەريا قۇراماسى بيىلعى چەم­پيوناتتاعى ەڭ جاس قۇراما سا­نالادى. سوڭعى ماتچتا 30 جاستان اسقان بىردە-ءبىر فۋتبولشى الاڭعا شىققان جوق.

نيگەريا قۇراماسى باسقا افريكالىق كوماندالار سياقتى ەكى كەزەڭنەن تۇراتىن ىرىكتەۋ كەزەڭنەن ءوتتى. باستاپقىدا سۆازيلەند قۇراماسىمەن جو­لى­عىپ, ءوز الاڭىندا وتكەن كەز­دەسۋدە جەڭىسكە جەتىپ, سىرت الاڭ­دا تەڭ ءتۇستى (2:0, 0:0). ال توپتىق كەزەڭدە زامبيا, ال­جير جانە كامەرۋن سەكىلدى ازۋلى كوماندالارمەن جول­دامانى ساراپقا سالدى. مى­سالى, كامەرۋن – افريكا قۇر­لىعىنىڭ سوڭعى چەمپيونى, الجير – مارەز, برايمي, سليماني جانە بىرنەشە «جۇلدىز» ويىنشىلارى بار, زامبيا – جەرگىلىكتى فۋتبولشىلاردان قۇرالعان مىق­تى ۇجىم بولاتىن. دە­گەن­مەن «جا­سىل بۇركىتتەر» تەك ەكى ويىن­دا عانا تەڭ ويناپ, قالعان ماتچتىڭ بارىندە جە­ڭىس­كە جەتتى. وسىلايشا,14 ۇپاي جي­ناپ, توپتان ءبىرىنشى ورىنمەن شىقتى.

جوعارىدا ايتقانىمىز­داي, نيگەريا فۋتبولشىلارى تۇڭ­عىش الەم چەمپيوناتىندا ارگەنتينامەن ءبىر توپقا ءتۇ­سىپ, ەكى قۇراما دا كەلەسى كەزەڭگە وتكەن بولاتىن. ءبىر قىزىعى, كەيىنگى چەمپيوناتتاردا دا نيگەريانىڭ جولى ارگەنتينامەن تۇيىسە بەردى. 2002 جىلى وتكەن بىرىنشىلىكتە نيگەريالىقتار ارگەنتينا, شۆەتسيا جانە انگليامەن بىرگە «اجال» توبىندا ويناپ, ەۋروپالىقتار كەلەسى كەزەڭگە وتكەن-ءدى. 2010 جىلى افريكادا ۇيىم­داس­تى­رىلعان دوپ دوداسىندا ەسكى قارسىلاستار تاعى ءبىر توپقا ءتۇستى. بۇل جولى دا «جاسىل بۇركىتتەر» توپتىق كە­زەڭنەن وتە المادى. 2014 جىلى نيگەرياعا تاعى دا ارگەنتينا قارسىلاس اتاندى. بۇل جولى نيگەريا ارگەنتينادان سوڭ ەكىنشى ورىن الىپ, 1/8 فينالعا دەيىن جەتتى. ەندى مىنە, رەسەي­دەگى الەم چەمپيوناتىندا دا نيگەريا مەن ارگەنتينا ءبىر توپقا ءتۇسىپ وتىر.

نيگەريا قۇراماسىنىڭ ءتىزىمى:

• قاقپاشىلار: ەنزەنۆا يكەچۋكۆۋ («ەنيمبا»), فرەنسيس ۋزوحو («دەپورتيۆو», يسپانيا), دانيەل اكپەي («چيپپا يۋنايتەد», وار);

• قورعاۋشىلار: ابدۋل­لاحي شەكۋ («بۋرساسپور», تۇركيا), تايرون ەبيۋەحي («دەن حااگ», نيدەرلاندى), ەلدەرسون ەچيدجيلە («سەركل بريۋگگە», بەلگيا), براين يدوۆۋ («امكار», رەسەي), چيدوزە اۆازەم («نانت», فرانتسيا), ۋيليام ترووست-ەكونگ («بۋرساسپور», تۇركيا), لەون بالوگۋن («ماينتس», گەرمانيا), كەننەت ومەرۋو («كاسىمپاشا», تۇركيا);

• جارتىلاي قورعاۋشى­لار: دجون وبي ميكەل («تيانتسزين تەدا», قىتاي), وگەني ونازي («ترابزونسپور», تۇركيا), ۋيلفريد نديدي («لەستەر», انگليا), وگحەنەكارو ەتەبو («لاس-پالماس», يسپانيا), دجون وگۋ («حاپوەل», يزرايل), دجوەل وبي («تورينو», يتاليا);

• شابۋىلشىلار: احمەد مۋسا, كەلەچي يحەناچو (ەكەۋى دە – «لەستەر», انگليا), وديون يگالو («چانچۋن ياتاي», قىتاي), الەكس ايۋوبي («ارسەنال», انگليا), ۆيكتور موزەس («چەلسي» انگليا), سيمەون نۆانكۆو («كروتونە», يتاليا).

ءالي بيتورە,

«ەگەمەن قازاقستان»