شەت ەلدەردە تۇراقتى تۇرۋعا تۇرعىنداردىڭ جاپپاي اعىنى, كەرى ميگراتسيالىق بالانس
قوعامدا «ميگراتسيا ماسەلەسى» دە ەرەكشە تۇر. بۇل پروبلەما بۇگىنگى جانە ءتىپتى كەشەگى كۇندىكى عانا ەمەس. ەگەر ميگراتسيالىق ۇدەرىستەردى تۇتاستاي الىپ قارايتىن بولساق, وندا 1960-شى جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ, رەسپۋبليكادان كەتكەن تۇرعىندار سانىنىڭ ىرعاقتى تۇردە ءوسىپ وتىرعانىن كورەمىز. ال ونىڭ شارىقتاۋ شەگى 1994 جىلعا سايكەس كەلدى. وسى جىلى ميگراتسيالىق اعىننىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى دە انىق بايقالا باستادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە وراي وتكەن سالتاناتتى
جينالىستا سويلەگەن سوزىنەن.
الماتى قالاسى, 1995 جىلعى 16 جەلتوقسان
سوندىقتان تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ, ميگراتسيالىق ۇدەرىستەردى رەتتەۋ ماسەلەلەرى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولدى. ەميگراتسيانىڭ شارىقتاۋ شەگى ەلدەن جارتى ميلليونداي ادام سىرتقا كەتكەن 1994 جىلدىڭ ۇلەسىنە تيەدى. 1995 جىل مەن 2003 جىل ارالىعىندا ەلدەن 1 ملن. 209 مىڭ 814 ادام كوشىپ ۇلگەردى. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سايكەس, ەميگراتسيانىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى ەكونوميكالىق داعدارىس, ۇلتتىق-مەملەكەتتىك ساياسات جانە ەتنومادەني فاكتورلار بولدى. تۇرعىنداردى اسا كوپ جوعالتقان ءوڭىر سولتۇستىك بولدى – ويتكەنى, مۇندا نەگىزىنەن تىڭ يگەرۋگە رەسەيدەن, ۋكراينا مەن بەلورۋسسيادان كەلگەندەر تۇراتىن. 1991 جىلدان باستاپ تۇرعىندار سانى تۋدىڭ ازايۋى, تۋعاننان كەيىنگى كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ, اسىرەسە, ەر كىسىلەر اراسىندا قىسقارۋى مەن ەميگراتسيا سالدارىنان تۇراقتى تۇردە تومەندەپ وتىردى. كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىمەن بارلىق وداقتاس رەسپۋبليكالار ەگەمەندىكتەرىن الدى, كسرو-نىڭ كەزىندە ءبىرتۇتاستىعىمەن ەرەكشەلەنگەن ءوندىرىستىك كەشەننىڭ شارۋاشىلىق بايلانىستارى ءۇزىلىپ قالسا, بۇل تۇرعىنداردى ستيحيالىق ميگراتسيالىق قوزعالىسقا يتەرمەلەدى. ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمسىزدىك, الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق, ەكونوميكالىق داعدارىس پەن ب ۇلىڭعىر ساياسي پەرسپەكتيۆالار ادامداردى ءومىر ءۇشىن ىڭعايلى جاعدايلار ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتتى. وسىنىڭ سالدارىنان 90-شى جىلدارى قازاقستاننان جاڭا مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا سەنبەگەندەردىڭ جاپپاي كەتۋى ەتەك الدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ميگراتسيالىق ساياساتىندا ەتنوستىق ميگراتسيانى رەتتەۋ نەگىزگى ورىنداردىڭ ءبىرىن الادى. 1993 جىلدان باستاپ, ەتنوستىق ميگرانتتاردىڭ كوشى-قونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ەميگراتسيالىق كۆوتامەن رەتتەلىپ كەلەدى. ورالماندار يمميگراتسياسىنىڭ كۆوتاسى 2000-2001 جىلدارى جىلىنا 500-600 وتباسىن, 2005-2008 جىلدارى – 15 مىڭ وتباسىن قۇراسا, 2009-2011 جىلدارى ورالماندار يمميگراتسياسىنىڭ كۆوتاسى جىلىنا 20 مىڭ وتباسىنا دەيىن كوبەيتىلدى. تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن ساتتەن باستاپ, قازاقستانعا بارلىعى 221,9 مىڭ ورالماندار وتباسى نەمەسە 858,1 مىڭ ادام كوشىپ كەلدى. بارلىق قونىس اۋدارعاندار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كورسەتىلگەن دەڭگەيدە مەملەكەتتىك كومەك الدى. كوشى-قون ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. 1999 جىلدان بەرگى ساناقارالىق كەزەڭدە ەل حالقى 1 ملن. 22,9 مىڭ ادامعا كوبەيسە, ءوسىمنىڭ باسىم بولىگى ورالمانداردىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات ناتيجەسىندە, ياعني جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالاردىڭ ارقاسىندا رەسپۋبليكادان كەتەتىندەر اعىنىنىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءتيىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە 2004 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى العاش رەت ميگراتسيانىڭ وڭ سالدوسىنا قول جەتكىزىلسە, بۇل ۇدەرىس كەلەسى جىلدارى دا ساقتالدى. سوڭعى ءۇش جىل بەدەرىندە دە شەت ەلدەرگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەندەردىڭ قىسقارۋ ءۇردىسى ساقتالىپ وتىر