ارۋانا-دۇنيەنىڭ كەڭ قۇرساعى شايقاعان قازاق بالاسىنىڭ ماڭدايىنا باق, تاڭدايىنا ءسوز بىتكەن. تاقۋا تاريحپەن بەتپە-بەت قالىپ, ىقىلىم زاماننىڭ شەجىرەسىن اقتارساڭىز قازاق دەگەن قاستەرلى جۇرتتىڭ شەكپەگەن ازابى, تارتپاعان بەينەتى بار ما ەكەن؟! سوندا دا ۋاقىتتىڭ قاتال سىنىنا شىداپ, تىرشىلىكتىڭ اۋىر ارباسىن سۇيرەپ جاڭا عاسىرلارعا بەتتەپ كەلەدى. ءتاۋبا!
G M T وپرەدەليت يازىكازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي ازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي زۆۋكوۆايا فۋنكتسيا وگرانيچەنا 200 سيمۆولامي ناسترويكي : يستوريا : وبراتنايا سۆياز : Donate زاكرىتكەلەر جۇزجىلدىقتار ايبىندى الاش جۇرتىنىڭ ەنشىسىنە جاقسىلىق بوپ بۇيىرماق. تاۋداي تالاپ دەگەن وسى شىعار, بالكىم. ال بارماقتاي باعى – تاۋەلسىزدىك! سول تاۋەلسىزدىكتىڭ رۋحىمەن وتكەنىمىزبەن شۋىلداپ قاۋىشىپ, ەرتەڭىمىزدى سەنىمدى باعامداپ وتىرمىز. ارقا تورىنە اجارى ەرەكشە استانا سالدىق. استانانىڭ ءسانى دە, سالتاناتى دا وزگە بولدى. ءسوزى دە, ادەبى دە وزگەردى.
عاسىرلاردى جارىپ شىققان جان جايلى,
قاراڭعىنى قارىپ شىققان تاڭ جايلى,
قارا قازاق – قايىسپاعان نار جايلى,
ءھام ار جايلى داستان ەدى بۇل قالا!
كوكىرەكتەن تارقاتىلعان شەر جايلى,
كوكىرەگىن قالقان قىلعان ەر جايلى,
جاراسىنان ەندى ايىققان جەر جايلى,
ءھام سۇڭعىلا ەل جايلى داستان ەدى
بۇل قالا!
وسى قالانىڭ ادەبي ومىرىنە كوز جۇگىرتكەن كەزدە تاۋەلسىزدىك الىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيناپ, ارقا ءتوسىن استانا دەپ جاريالاعان تۇستان باستاپ ەرەكشە وزگەرگەنىن كورەمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە اقىن نۇرعوجا وراز باسشىلىق ەتكەن وسىنداعى جازۋشىلار ءبولىمى جۇمىس ىستەگەن. ول كەزەڭدەر تۋرالى جازۋشى الدان سمايىل بىلاي دەپ ەسكە الادى: «توقسانىنشى جىلعا دەيىن وسىندا جازۋشىلار وداعىنىڭ بولىمشەسى بولدى. ونى نۇرعوجا وراز دەگەن اقىن باسقاردى. سول كەزدە قۇرامىندا ءمادي حاسەنوۆ, اسكەن نابيەۆ, قاجىمۇرات راحيموۆ, ۆلاديمير گۋندارەۆ دەگەن التى-جەتى قالامگەر بار ەدىك. اۋدانداردان ءبىر-ەكىلى ادام كەيىن قوسىلدى. شىنىن ايتقاندا بۇل جەر و كەزدە قالامگەر جاعىنان كەدەيلەۋ بولدى. قازاق مەكتەپتەرى جابىلعان, قازاق گازەتتەرى دە جوق بولاتىن. قورعالجىن ەرەيمەنتاۋ سياقتى جەرلەردە عانا شىعاتىن قازاق گازەتى. سول كەزدەرى گازەتتە قىزمەت ىستەدىم, ادەبيەت بەتى ايىنا ءبىر رەت شىعاتىن.
سوعان بەرەتىن اڭگىمە, ولەڭ تابىلمايتىن. بەيىمى بار دەگەن كىسىلەردىڭ رەداكتسياعا جىبەرگەن ولەڭدەرىن قايتا جازىپ, وڭدەپ شىعاراتىنبىز. اڭگىمەلەردى دە قايتا جازاتىنبىز. بۇنىڭ سەبەبى قازاقتىڭ ازايىپ كەتكەندىگى ەدى. قازاق تەاترى ەرتەدە جابىلىپ قالعان. سوعىستان كەيىن ءوزىن-ءوزى اقتامادى دەپ قازاق ترۋپپاسىن جاۋىپ تاستاعان. سول ترۋپپادا تۇرسىنبەك كاكىشەۆ اكتەر بولعان. تەاترى, ءباسپاسوزى, ءتىلى, مەكتەبى بولماعاننان سوڭ ادەبيەتى قايدان بولادى؟ حالىقتا ادەبيەتكە دەگەن ىنتا ازايىپ كەتكەن. بىراق جاڭاعى ساناۋلى اقىن-جازۋشى وسى ءوڭىردىڭ تابيعاتىن, ەلدىڭ تىنىسىن تاقىرىپقا اينالدىرىپ جازىپ جاتتى. قورعالجىندا پاتشا وكىمەتىنە قارسى بولعان كوتەرىلىس جايلى «سەڭگىر سىڭارى» دەيتىن رومان تۋدى».
بۇل اقمولا ەلورداسى اتانباي, استانانىڭ تۇساۋى كەسىلمەي تۇرعان شاق بولاتىن. ەلدىكتىڭ – التىن قازىعى, بولاشاقتىڭ – تەمىرقازىعى استانا اقورداسىن تىككەندە ادەبيەتىمىزدىڭ قاراعاي ءمۇيىز الىپتارى ارقا توسىنە اۋدى. ەل بولۋدىڭ قامى, جۇرت بولىپ ۇيىسۋدىڭ ءنامىن ايتۋ ءۇشىن دە باعانالى وردا, باستى ورداعا ات باسىن تىرەگەن. «ەكى مىڭىنشى جىلى مەن وسى جەردەگى جازۋشىلار وداعى فيليالىنا ديرەكتور بولدىم. استانامەن بىرگە شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباي ۇلى, فاريزا وڭعارسىنوۆا, انەس ساراي, تولەن ابدىك, قويشىعارا سالعارا, اقسەلەۋ سەيدىمبەك سەكىلدى قالامگەرلەرىمىز كەلدى. ولارمەن بىرگە استاناعا ادەبيەت كەلدى. دۇرىلدەپ كەشتەر, دۇرلىگىپ كەزدەسۋلەر وتە باستادى.
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اشىلىپ, وعان مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ رەكتور بولىپ كەلۋى دە استانانىڭ ادەبي ومىرىنە ەرەكشە سەرپىن بەردى. فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە ۇستاز بولىپ اكادەميكتەر رىمعالي نۇرعالي مەن سەيىت قاسقاباسوۆ كەلدى. قانشاما اقىندارعا, جازۋشىلارعا, ايتىس اقىندارىنا ۋنيۆەرسيتەت قارا شاڭىراق بولدى. سول جەردىڭ ۇلكەن زالىندا شارالار ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ تۇردى.
استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, سول كەزدە ادەبيەتتىڭ ءار جانرى بويىنشا بايگە تاعايىنداپ, وتكىزىپ جۇردىك. قازىر شۇكىر, ەلوردامىزدا ونداي ادەبي بايگەنىڭ بىرنەشەۋى وتەدى. وسىنىڭ ءبارى جاستارعا, ادەبي ورتاعا اسەر ەتپەي قويمايدى», دەدى الدان سمايىل اڭگىمەسىن جالعاستىرىپ.
قالا ديدارى, قالا بەينەسى قالامىنا تۇنعان قالامگەرلەردىڭ باس قوساتىن جەرلەرى دە جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. ساۋلەتى اسقان جاڭا عيماراتتار استانا تورىندە بوي كوتەرگەن سايىن سۇلۋلانا تۇسۋدە. ەندىگى جەردە اقىن-جازۋشىلار دا ءوز عيماراتىمىز بولسا, دەگەن تىلەكتەرىن دە ايتىپ جاتتى. ەكى مىڭىنشى جىلدارى استاناعا كەلگەن جازۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى – تۇرلىبەك مامەسەيىت. «العاش استاناعا كەلگەندە ءبىر-ءبىرىمىزدى كورسەك قۋانىپ قالاتىنبىز. ول كەزدە حالىق سانى دا قازىرگىدەي ميلليونعا جەتپەگەن ەدى. استاناداعى فيليالدىڭ ديرەكتورى نەسىپبەك ايت ۇلى بولعان تۇستا س.سەيفۋللين مۇراجايىندا جينالىپ تۇراتىنبىز. ول جەردە ادەبيەتتىڭ اڭگىمەسىن ايتىپ, تالقىلاۋلار, تۇساۋكەسەرلەر بولاتىن. كەيىن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا اشىلدى. ول جەر دە رۋحانياتتىڭ ورداسى بولا ءبىلدى. ەندى ەلوردامىزدا اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءوز عيماراتى دا بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن», دەيدى جازۋشى. ويتكەنى قازىر استانادا شىعارماشىلىق ورتا قالىپتاسىپ, جاستار دا لەك-لەگىمەن ءسوز ونەرىنە قىزىعىپ ءجۇر. سولاردىڭ دا باس قوسىپ, ادەبي كەڭەس قۇرىپ تۇرۋلارىنا وڭ ىقپال ەتەر ەدى.
تالايدى باستان كەشىرىپ, تاعدىرىنان تاعلىم العان استانانىڭ رۋحاني كەلبەتىن انىقتايتىن بىرنەشە مىسال بار. ارينە ونىڭ ىشىندە اقىن-جازۋشىلارىنىڭ الار ورنى, وتىرار ءتورى بولەك. ءسوز ۇستاعان شەشەنى مەن توپ باستاعان كوسەمى دە اتالى سوزگە توقتاعان ەلىمىزدىڭ اسىل سۇيەگىنە اسىل ءسوز ءبىتىپتى. ال ونىڭ بۇگىنگى وكىلدەرى كاسىبي دەڭگەيدە قالام تەربەۋگە بارىنشا تالپىنىپ-اق كەلەدى. ەربول الشىنباي, ميراس اسان, ولجاس قاسىم, ۇمتىل زارىققان, ەسبول نۇراحمەت, شەرحان تالاپ, ايجان تابارىك, جۇلدىزاي ىسقاق, اجار ەربولعان, ءالىمجان الىشەر سياقتى جاس بۋىن وكىلدەرى دە ادەبي ايدىنعا ەركىن ارالاسا باستادى.
«قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ استاناداعى فيليالىنىڭ 153 مۇشەسى بار. استانانى ەلىمىزدەگى قالامگەرلەردىڭ تورتتەن ءبىرى مەكەن ەتەدى. وسىعان قاراپ وتىرىپ ەلوردادا قالاي ادەبي ورتا جوق دەپ ايتا الامىز؟! ادەبي ورتا وزگەشە مانەرمەن قالىپتاسۋ ۇستىندە. استاناعا ءبىلىمدى, بىلىكتى, بىرنەشە ءتىل بىلەتىن جاس قالامگەرلەر جينالىپ جاتىر. ايبارلى استانا – تەك قانا ءزاۋلىم عيماراتتارىمەن, كەلەلى كوشەلەرىمەن عانا استانا ەمەس, ادەبي-مادەني ومىرىمەن – استانا. استانا – رەسپۋبليكانىڭ ءىرى ساياسي-اكىمشىلىك, ىسكەرلىك ورتالىعى عانا ەمەس, قازاق ادەبيەتىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن تۋعىزاتىن قاسيەتتى نۇكتە بولادى دەپ ويلايمىن.
استانا – جان-جاقتان اعىلعان جاستاردىڭ جاۋھارى, ۇلى ارماندارىنىڭ مەكەنى. جاقىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان ادەبيەتتى قولداۋ ءۇشىن جاستار كەڭەسى قۇرىلدى. ول كەڭەستىڭ قۇرامىندا استانالىق جاستار دا بار. بۇل دا ادەبي كوڭىل كۇيگە ەرەكشە اسەر ەتەدى دەپ ويلايمىن. كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان تولىق قولداۋ تاۋىپ, جۇزەگە اساتىن بولىپ جاتىر. بۇل – مەملەكەتتىڭ جاس قالامگەرلەرگە كورسەتىپ جاتقان ۇلكەن قامقورلىعى. يگى ىسكە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان – مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جاڭا باسشىلىعى ۇسىنىسىمەن, مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن استانادا جاس قالامگەرلەردىڭ ۇلكەن دەڭگەيدەگى شىعارماشىلىق كەشىن ءجيى وتكىزەتىن بولامىز. جوسپار كوپ. رەتىنە قاراي كەڭىنەن توقتالىپ وتۋگە بولادى», دەدى جازۋشىلار وداعى استانا فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اقىن باۋىرجان قاراعىز ۇلى.
الاشتىڭ اياۋلى استاناسىندا پافوسپەن سويلەسەڭ دە جاراساتىنداي. تولقىعان كوڭىل, شالقىعان سەزىمنىڭ اسەرى جۇرەك تۇبىنەن جەلكەن كوتەرىپ, قابىرعاڭنان قانات وسىرەتىندەي! قازاق جۇرەگىنىڭ جەلكەنى جەلدەي ەس! قازاق ادەبيەتىنىڭ قاناتى كوتەر اسپانعا الاش اتىن!
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»