قانداستارمەن ورتا تولىپ جاتىر - بولات زاۋىت

– وبلىستىق فيليال اتا­مەكەنگە كوشىپ كەلگەن قانداس­تارىمىزدىڭ جاڭا ورتاعا بەيىم­دەلىپ كەتۋىنە وراي قۇقىقتىق اقىل كەڭەس بەرۋ, ءتول قۇجاتتارىن راسىم­دەپ اۋدارما جاساۋ, تۇراقتى تىركەۋگە تۇرۋىنا, ىق­تيارحات الۋىنا قولداۋ كورسەتۋ, ازا­ماتتىق العانعا دەيىنگى جۇمىستارعا كو­مەك بەرەدى. سونىمەن بىرگە شەتەلدەردە تۇراتىن قانداس باۋىر­لاردى قولداۋ, ەل­گە ورالعان اعايىنداردىڭ جەرگىلىكتى جەر­لەرگە بەيىمدەلىپ, ۇيرەنىپ كەتۋ­لە­رىنە كومەك­تەسەدى. قاۋىمداس­تىقتىڭ مۇشەلىگى جانە مۇشەلىك جارنالارى, باسقا قىزمەت­تەرى, مىن­دەتتەرى بارلىعى دا ەرە­جەدە كور­سەتىلگەن. بارلىق ىستە, قاۋىمداستىق قىز­­مە­تىندە بەلسەن­دىلىك كورسەتۋى كەرەك. جال­پى, جارنا جىلىنا ءبىر رەت – جەكە تۇل­عالار ءۇشىن 5 مىڭ تەڭگە, زاڭدى تۇل­عالار ءۇشىن 200 مىڭ تەڭگە. 

– قاراجات قايدا جۇمسالماق سوندا؟ 

– قاۋىمداستىقتىڭ ورتالىق ەسەپشوتىنا تۇسەدى. جينالعان قار­جىعا بىرىن­شىدەن, شەتەلدەن ءوز كۇشىمەن كەلە الماي وتىر­عان قانداستاردى ەلگە جەتكى­زۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, كەلگەن اعايىن­داردى جاڭا ورتاعا بەيىم­دەۋ ءۇشىن جۇمسالماق. ۇشىنشىدەن, شەتەلدە تۇراتىن ەتنوستىق قا­زاقتاردىڭ بالالارىن ەلىمىزدىڭ دەمالىس ورىندارىندا دەمالدىرۋ ماق­ساتى ءۇشىن قاجەت. 

– قازىر قانشا ادامعا كۋالىك بەر­دىڭىز­دەر؟

– وبلىس اكىمدىگى بەكىتكەن كەستەگە ساي ءۇش قالا, 10 اۋدانعا بارىپ قايتتىق. بار­لىق جەردە قاۋىمداستىق تۋرالى ايتىپ, جارعى ەرەجەلەرىن تانىس­تىرىپ, بەينەروليك, سيۋجەتتەر كورسەتىپ, مۇشە­لىككە قابىلداۋ, مۇشەلىك بيلەت تاپسىرۋ ءىس-شارا­سىن ۇيىمداستىرىپ جاتىرمىز. ناتيجەسىندە دۇنيەجۇزى قازاق­تارى قاۋىمداستىعىنا مۇ­شە­لىك­كە 450-دەي ادام قابىلداپ, مۇشەلىك بيلەت تاپسىردىم. 

– كوشى-قون دەمەكشى, بيىل وڭىر­گە قان­شا وتباسى كوشىپ كەل­مەك­شى؟

– جالپى, وڭىرگە 1991 جىل­دان بيىلعى جىلعا دەيىن 34026 ادامى بار 7890 وتباسى كوشىپ كەلدى. بيىل ورالمانداردى وڭىرلىك كۆوتاعا ەنگىزۋ جونىندەگى ارنايى كوميسسيا وتىرىسى ءوتىپ, كۆوتا الاتىن ادامدار قابىلداندى. بۇل ساناتتا وزبەكستان, قىتاي, موڭعوليا جانە رەسەيدەن كەلگەن 167 ادام بار. وڭىرگە كوشىپ كەلەتىن 460 وتباسىنا قازىر كۆوتا ءبولىندى. كۆوتانىڭ 80-ءى شەتەلدەن كەلەتىن ەتنوستىق قازاقتارعا, 380-ءى ىشكى كوشى-قون باعدارلاماسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىنان قونىس اۋدارۋشى اعايىندارعا ارنالدى. 

سونىمەن بىرگە وبلىس­ ور­تالىعى اۋما­عىن­­داعى تەمىر­جولشىلار كەنتىنەن – 62 جەر تەلىمى, كەنجەكول اۋىلىنان­ – 10 جەر تەلىمى ءبولىنىپ, ورالمان اعايىن­­دار ءۇي تۇرعىزىپ, ءتۇ­تىن تۇتەتۋ­دە. وزبەكستان, قى­­تاي, موڭ­عوليادا تۇرا­تىن قا­زاق­­تاردىڭ بالالارىن وبلىس ورتالىعىنداعى جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ دايىندىق بولىمدەرىندە, كوللەدجدەردە ءبىلىم الۋدا. بيىل­عى وقۋ جىلىندا دا 130-داي جاس بىلىمدەرىن جالعاستىرۋدا. بىزگە بۇل ماقسات ءۇشىن وبلىس اكىم­دىگى مەن ىشكى ساياسات جانە باسقا دا باسقارمالار, كوشى-قون قىزمەتى قول­داۋ كورسەتۋدە. 

– بولات زاۋىت ۇلى, الدىڭعى كوش­پەن كەلگەن ءوزىڭىز سياقتى ءبىلىمدى اعا­يىن­دار دا وڭىردە قىزمەت جاساپ ءجۇر ەمەس پە؟

– وڭىرگە كەلگەن اعايىنداردىڭ 1593 جوعارى ءبىلىمدى, 1810 كاسىبي ورتا ءبىلىمدى, 6584 ورتا ءبىلىمدى, 4277 باستاۋىش ءبىلىمدى. مۇ­عالىمدەر سانى 877, 412 دارى­گەر, كوبى رەسەيدە وقىعان, ءانشى, كۇي­شى, بيشى­لەر, 3563 اۋىل شارۋا­شىلىعى مامان­دارى , 9165 ادام باسقاداي مامان يەلەرى ەلگە جەتتى. وبلىس بويىنشا ءۇش جوعارى وقۋ ورنىندا قىزمەت ەتە­تىن 12 ورالمان وقىتۋشىنىڭ 2-ەۋى عىلىم دوك­تورى, 4-ەۋى عىلىم كانديداتى. مەم­لەكەت­تىك قىزمەتتە دە بار, وبلىستىق, رەس­پۋبليكالىق اق­پارات سالاسىندا 9 ورال­مان جۋرناليستىك قىزمەت اتقارادى. 

– س.تورايعىروۆ اتىنداعى مەم­لەكەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «Foundation» فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋ­دەنت­تەر­دىڭ جاعدايلارى قالاي؟

– «Foundation» فاكۋلتەتى جاڭا فورماتتا ءبىلىم بەرۋ باعىتىندا 2012 جىلدىڭ قىر­كۇيەگىندە اشىلدى. فا­كۋل­تەتتە شەتەلدىك قازاق ديا­س­پورا­سىنىڭ دا بالالارى ءبىلىم الىپ, قازاقستاندىق بىلىمگە بەيىمدەلۋدە.  قىتايدا, موڭعو­ليا, وزبەكستان, تۇرىكمەنستاندا تۇ­راتىن قازاقتىڭ بالالارى ءار جىلدارى 50-دەن, 80 بالادان دايارلىق كۋرسىنا قا­بىلداندى. 2014 جىلى ءبىلىم ال­عان تىڭداۋشىلاردىڭ 29-ى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى. بيىل 120 قانداسىمىزدى دايارلىق كۋرسىنان وتكىزۋ جوس­پارلانۋدا. دايارلىق كۋرسىنىڭ تىڭداۋشىلارى ۋنيۆەرسيتەت ومىرىنە بەلسەنە ارالاسادى. سپورتتىق سەكتسيالارعا, جارىس­تارعا قاتىسىپ, ستۋدەنتتىك فيلارمونيادا ءان سالادى. بارلىعى دا «ستۋدەنتتەر ۇيىندە» تۇرادى, 18 مىڭ تەڭگەدەن شاكىرتاقى الادى.

– شەتتە جۇرگەن جاستار ەلگە كەلسە, قا­زاق كوبەيەدى ەمەس پە؟

– ءبىز ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشى­لارىمەن بىرگە سوڭعى ەكى جىل قاتا­رىنان موڭ­عو­ليا­داعى قانداستارىمىزعا ارنايى بارىپ ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. ومبى وبلىسىنىڭ اۋدان­دارىندا, التاي ولكەسىنىڭ قۇ­لىندى, بۋرلينسكي, سلاۆگراد, نوۆوۆارشاۆ اۋداندارىندا تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا سپورتتىق كەزدەسۋلەر, سايىستار, اقىندار اي­تىسىن, ونەر كەشتەرىن ۇيىم­داستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. التاي ولكەسىنىڭ قوساعاش اۋدا­نى, موڭ­­عوليانىڭ بايان-ول­گەي مەن قوب­دا ايماق­تارىند­اعى قازاقتاردىڭ تىنىس-تىرشى­لىگىمەن تانىسىپ, كەزدەسۋلەر ۇيىم­­داس­تىرۋدى, سول جاقتارعا وزىمىز­بەن بىرگە كوشپەلى كىتاپحانا, مۋزەي ەكسپوناتتارىن اپارۋدى جانە سپورتتىق كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

– ماقسات موڭعوليادا, قى­تايدا تۇراق­تى تۇردە تۇ­رىپ قالامىز دەگەن قا­زاق وتبا­سى­لا­رىنىڭ وزدەرى كەلمەسە دە, ۇل-قىزدارىن ەلىمىزگە, اتامەكەنگە تار­تۋ عوي؟ 

– دەموگرافيالىق ءوسىم ما­سەلەسىنە كەلگەندە − شەتتەگى جاس­تار ءوز ەلدەرىنە كەلىپ, وقىپ-ءبىلىم الىپ, ورنىعىپ, وتباسىن قۇرىپ – ءوز ەلىمىزدىڭ قازاعىن كو­بەي­­تۋگە ۇلەس قوسسىن. باستىسى وسى. موڭ­­عوليانىڭ ۇلان-باتور, ەردەنەت قالا­­لارىمەن مادەني بايلانىس ورناتۋ, قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا بايلانىس­تى كونە قولجازبالار, باسقا دا تاريحي جادىگەرلەردى تاۋىپ زەرتتەۋ ماقساتىندا پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ ەكس­پەديتسياعا بارادى. جۋىردا تاعى دا جولعا شىق­پاق­پىز. شەتتەگى قازاق جاس­تارىن وتانعا تارتۋ, ەلگە اكەلۋ ماقساتى تۇر. توتە جازۋدى قولداناتىن قى­تايدان كەلگەن قانداستارعا ال­ع­اشىندا قيىنداۋ تيگەنىمەن, كەيىن ءبىزدىڭ الىپبيگە دە ۇيرەنەدى. ۇمىتكەرلەر دايارلىق كۋرستارىنا قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى ازىر­لەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ كە­رەك. دايىندىقتان وتكەن سوڭ, جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتتارىن الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. بىل­تىر 35 جاس جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ, 21-ءى كوللەدجدەردىڭ گرانتىن يەلەندى.

− ال جولدارىڭىز بولسىن! وتانداستارمەن ورتا تولسىن!

 اڭگىمەلەسكەن 

فاريدا بىقاي,

 «ەگەمەن قازاقستان»

پاۆلودار وبلىسى