قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى. ۋىز تالانتتار ۇستاحاناسى

­

اكادەميانىڭ 1998 جىلى 2 ماۋسىمداعى رەسمي اشىلۋ راسىمىنە, 2000 جىلى باس كورپۋس قايتا جوندەلگەننەن كەيىنگى سالتاناتتى جيىنعا ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسقانىن ەرەكشە ريزاشىلىق­پەن ەسكە العان اتاقتى سكريپكاشى, حالىق ءارتىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ايمان مۇساقوجاەۆا: «باسىلىم بەت­تەرىن­دە, جۋرناليس­تەرگە بەرگەن سۇحباتتارىمدا ەڭ اسىل ارمانىم – شىعارماشىلىق جاس­تاردى وقىتاتىن حالىقارالىق ورتالىق قۇرۋ تۋرالى ءجيى ايتۋشى ەدىم. ول ارمانىم ورىندالدى! مەن جاڭا استانانىڭ العاشقى شىعارماشىلىق وقۋ ورنى – قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس­تاۋىندا تۇرعانىمدى ۇلكەن ابىروي سانايمىن. مۋزىكانتتاردى العاشقى قادامىنان باستاپ, جوعارى كاسىبي دەڭگەيگە جەتكىزۋ يدەياسى جۇزەگە استى», دەيدى. 

ءيا, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولدى. ونەردىڭ سان-سالاسىن قامتىپ ءورىسى كەڭەيگەن وقۋ ورىنى العاشقى «مۋزىكا اكادەمياسى» اتاۋىنان القىپ شىعىپ, وعان 2009 جىلى ۇكىمەتتىڭ 12 قىركۇيەكتەگى قاۋلىسىنا سايكەس «قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى» دەگەن جاڭا مارتەبە بەرىلگەن بولاتىن. ءسويتىپ 2010 جىلى ونەرتانۋ, حورەوگرافيا, كەسكىندەمە, مۇسىندەۋ, رەجيسسۋرا, وپەراتورلىق ونەر, ستسەنوگرافيا, مادەنيەتتانۋ, ونەر­تانۋ جانە تاعى دا باسقا شىعارماشىلىق ماماندىقتاردى وقىتۋعا جول اشىلدى. ءسويتىپ ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ونەرلى جاستار استاناعا اعىلا باستادى.

قازىرگى تاڭدا بۇل ۇلكەن وقۋ­­ ور­نى­نىڭ وقۋشىلارى, ستۋ­دەنت­­تەرى, ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانت­تارى كوپتەگەن حالىقارالىق جا­نە رەسپۋبليكالىق بايقاۋ­لار­دا, مادەنيەت, ونەر فەستيۆال­دارىندا, وليمپيادالاردا جوعا­رى جەتىستىكتەرگە يە بولىپ­ كە­لەدى. وعان جارتى الەمدى جالت قارات­قان تاڭعاجايىپ ونەر يەسى,­ وسى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتى دي­ماش قۇدايبەرگەننىڭ ءوزى دالەل بولسا كەرەك. كوم­پو­زيتور جانە پيانيست, ونەر­­تا­­نۋ عىلىمدارىنىڭ ما­گيسترى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاس­­­­تار سىيلىعىنىڭ لاۋ­رەا­تى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ 2017 جىلعى تۇلەگى راحات-بي ابدىساعيننىڭ رەس­پۋبليكالىق «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىم­پازى اتانۋى دا از ابىروي ەمەس. 

وسى وقۋ ورنى تۋرالى استا­نانىڭ العاشقى اكىمى ادىل­بەك جاقسىبەكوۆ «زاجەچ زۆەزدۋ – ستو­ليتسۋ» اتتى ­­­­­كىتابىندا: «ۇلت­­­تىق مۋزىكا اكادەمياسى از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە تەك رەس­پۋب­ليكادا عانا ەمەس, تاياۋ شەتەل­دەردە دە تەڭدەسى جوق, تاماشا وقۋ­ ورنىنا اينالدى. مۋزىكا اكا­­دەمياسىنىڭ قۇرىلۋىن ويلا­عاندا ونىڭ استانانىڭ اۋىسۋى­نا اينا-قاتەسىز ۇقسايتىنىن اڭ­­­­عار­­دىم... مادەني استانا ءوز بيى­­­گىنەن كورىنە ءبىلدى. العاشقى قار­­لىعاش ا.مۇساقوجاەۆادان كەيىن قالعاندارى دا كەلە باستادى», دەپتى. شىنىمەن دە سولاي ەكەنىن ۋني­ۆەرسيتەت تۇلەكتەرى كۇن سايىن دالەل­­دەۋدە دەپ ايتۋعا بولاتىنداي. 

اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ دەرەگى بويىنشا وسى جىلدار ىشىندە ۋني­­ۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ 1000-عا جۋىعى حالىقارالىق باي­قاۋلاردا, 500-دەن استامى رەس­پۋبليكالىق بايقاۋلاردا توپ جارىپ, لاۋرەات اتانىپتى. كوپ­تەگەن تۇلەكتەرى مەن جاس وقى­تۋشىلارى مەملەكەتتىك «دارىن» سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرى اتانسا, وقۋ ورداسىنىڭ ۇزدىك ستۋدەنتتەرى شەتەلدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جالعاس­تىرۋدا ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.

ەندى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ باع­­دارلاماسى جايلى ءسال عانا دەرەك­تەردى سويلەتسەك. وقۋ ورنىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ با­رى­سىنداعى قىزمەتى ءتورت فاكۋلتەت پەن جالپى جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ قازاقستان تاريحى جانە الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق پاندەر كافەدراسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

مۋزىكا فاكۋلتەتىندە «فور­تەپيانو», «مىندەتتى فورتەپيا­نو», «ىشەكتى اسپاپتار», «ۇر­لە­مە­­لى جانە سوقپالى اسپاپتار», «ەس­­­­ترادا ونەرى», «مۋزىكا­تانۋ جانە كومپوزيتسيا», «مۋزىكا­لىق­­­ ءبىلىم», «ۆوكالدىق ونەر جا­نە­ ديريجەرلەۋ» كافەدرالارى­ بولسا, ء«داستۇرلى ونەر» فا­كۋل­­­­تە­تىندە «دومبىرا», «قو­بىز جانە ورىس حالىق اسپاپتارى»,­ ء«داستۇرلى ءان» كافەدرالارى بار. ال «تەاتر, كينو جانە تەلە­­ۆيدەنيە» فاكۋلتەتىندە «اكتەر­لىك شەبەرلىك جانە تەاتر رەجيسسۋراسى», «كينو جانە تەلەۆيدەنيە», «ونەرتانۋ» كافەدرالارى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە «كوركەمونەر» فاكۋلتەتىندە «كەسكىندەمە جانە ءمۇسىن», «ساندىك-قولدانبالى ونەر جانە ستسەنوگرافيا» كافەدرالارى بار. مىنە, وسى كافەدرالار اشىلعاننان كەيىن دە اياسى كەڭىپ سالا بەرگەن وقۋ ورنىنا ەلەڭدەپ, اۋىل-ايماقتىڭ استاناعا اعىلعان جاستار قاراسى كۇننەن-كۇنگە ارتا تۇسكەن. 

بۇل ارينە ءبىلىم ورداسىندا مادەنيەت, ونەر سالاسىنداعى ۇزدىك ماماندار, اتاقتى عالىمدار, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ارتىستەرى مەن ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرلەرىنىڭ تالانتتى جاس­تاردى تاڭداي وتىرىپ, جۇيەلى ءدا­­رىس بەرۋىنىڭ ارقاسىندا بولسا كەرەك. 

مىسالى, 2010 جىلى قۇرىلعان «تەاتر, كينو جانە تەلەۆيدەنيە» فاكۋلتەتىنىڭ تاريحى سوناۋ 2002 جىلى ۆوكالدىق حور جانە تەاتر ونەرى فاكۋلتەتىنىڭ نەگىزىندە اشىلعان, قازاق تەاتر ونەرىنىڭ مايتالماندارى كسرو حالىق ءار­تىسى, حالىق قاھارمانى, پروفەسسور ءا.مامبەتوۆ, قازاقستاننىڭ حا­­لىق ءارتىسى, پروفەسسور گ.اسپە­توۆالار, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور ب.قۇرمانعوجاەۆتار نە­گىزىن قالاعان «اكتەرلىك ونەر جانە رەجيسسۋرا» كافەدراسىنان باستاۋ الادى. قازىرگى تاڭدا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ساۋ­لەبەك اسىلحان ۇلى باسقا­را­تىن فاكۋلتەتتىڭ ءبىر عانا «ونەر­تانۋ» كافدەراسىندا مەم­لە­كەت­تىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاق تەاترتانۋشىلارىنىڭ قول­باسشىسى, پروفەسسور اشىربەك سىعاي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قازاق كينوتانۋ سالاسىنىڭ ساردارى, پروفەسسور باۋىرجان نوگەربەك سىندى ساڭلاقتاردىڭ ۇستازدىق ىزدەرى قالدى. ولاردىڭ جولىن بۇل كۇندەرى شاكىرتتەرى جالعاۋدا.

قازىر دە ۋنيۆەرسيتەتتە ۇلت­تىڭ ماقتانىشىنا اينال­عان اتاقتى ادامدار از ەمەس. مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋ­رەاتى, «داڭق» ور­دەنىنىڭ يە­گەرى, جازۋشى-دراماتۋرگ اكىم تارازي, حالىق ءارتىسى قايرات بايبوسىنوۆ, حالىق ءارتىسى اك­تەر تىلەكتەس مەيراموۆ, قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, داڭعايىر جىراۋ الماس الماتوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كومپوزيتور كەڭەس دۇيسەكەەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كينورەجيسسەر, پروديۋسەر سلامبەك تاۋەكەل, حالىقارالىق فرانتس كافكا اتىنداعى مەدالدىڭ,  حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىي­لىعىنىڭ يەگەرى, جازۋشى-دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, داۋلەسكەر كۇيشى جانعالي ءجۇزباي جانە تاعى دا باسقا ونەر قايراتكەرلەرى ءدارىس وقيدى. جالپى, فاكۋلتەتتەردە جوعارى عىلىمي اتاقتارى بار ۇستازدار قوسىنى از ەمەس. ءبىر عانا مۋزىكا فاكۋلتەتىندەگى 145 وقىتۋشىنىڭ ىشىندە 32 پروفەسسور, 2 ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, 14 عىلىم كانديداتى, 36 دوتسەنت بار. 

ءسوزىمىزدىڭ باسىندا بۇل ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ وزگەشە ءبىر ەرەك­شەلىگى رەتىندە ونەردىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيلەرى بويىنشا وقىتۋدى جۇزەگە اسىرىپ وتىر­عان ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر وقۋ ورنى ەكەندىگىن ايتقان بولاتىنبىز. وقۋ ورنىندا باستاۋىش جانە ورتا شىعارماشىلىق ءبىلىم بەرۋ بويىنشا 7 باعدارلاما (مەكتەپ), كوللەدج بويىنشا 9 باعدارلاما, باكالاۆريات بويىنشا 18 باعدار­لاما, ماگيستراتۋرا بويىنشا 15 باعدارلاما, دوكتوران­تۋرا بو­يىن­شا 3 باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلادى. ۋنيۆەرسيتەت نەگىزىندە سيمفونيالىق وركەستر, قازاق ستۋ­دەنتتەر حالىق وركەسترى, سكريپ­­كاشىلاردىڭ «كاپريچچي», «اي­گولەك» انسامبلدەرى, «سەر­پەر» جانە «شات» اتتى دومبىراشى­لار انسامبلدەرى, «تىلەپ» جانە «نازەركە» اتتى قوبىز­شى­لار انسامبلدەرى, «ياپۋراي» ۆيو­لونچەلشىلەر ءانسامبلى, «ەلى­گاي» بالالار حورى, «سامعاۋ» كامەرالىق حورى قۇرىلعان.

سونداي-اق دارىندى بالا­لار­عا ارنالعان مەكتەپ-ينتەر­نات – «قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ» قۇرىلىمدىق بولىم­شەسى. بۇگىنگى كۇنى مەكتەپكە جىل سايىن شامامەن 30-35 سىنىپتا وقىتىلاتىن 600-700 وقۋشى قابىلدانادى. 

بۇل كۇندە ۋنيۆەرسيتەت تۇلەك­تەرى ەلىمىز جانە شەتەلدەردە كوپ­تەگەن جاۋاپتى دا ابىرويلى ءىس ات­قارىپ, ومىردەگى ءھام ونەر­­دەگى ءوز ورىندارىن تابۋدا. قا­نات­­تا­رىن قاتايتقان وقۋ ورداسىن, ۇش­قان ۇيالارىن ماقتا­نىش ەتەدى. «ەس­ترادا ونەرى» كافەدراسىنىڭ بيىل­عى تۇلەگى, پرەزيدەنت ستيپەن­دياسىنىڭ يە­گەرى, «دارىن» مەم­لە­كەتتىك جاس­­تار سىيلىعىنىڭ لاۋ­رەاتى, قا­زاق ەلىنىڭ ماقتانىشى ديماش قۇداي­بەرگەن:

«قازىر قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەرسيتەتى رەسپۋبليكامىزدا عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە كەڭىنەن تانىمال. ول – ەلوردامىزداعى ەڭ تاڭداۋلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇلكەن ابىرويعا يە بولۋىندا مەنىڭ رۋحاني ۇستازىم ايمان قوجابەكقىزىنىڭ ەڭبەگى زور. ونىڭ 1-كۋرسقا كەلگەننەن باستاپ قولداۋ كورسەتىپ, بولا­شاعىمنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتۋى ماعان زور جاۋاپكەرشىلىك ارت­قانداي بول­دى. ايمان قوجابەك­قىزى كوپ­تەگەن بايقاۋلارعا قاتىسۋعا كومەك­تەستى. ول «سلاۆيان بازارى-2015» بايقاۋىنا قاتى­سار­دا جەڭىسكە جەتەتىنىمە سەنىم بىل­دىرگەن ەدى. قىتاي ەلىندە وتكەن «مەن ءانشىمىن» بايقاۋىندا ۇلت اس­پاپتارى وركەسترىن جىبەرىپ, مەنىڭ الدىڭعى لەكتەن كورىنۋىمە تىلەك­تەس بولىپ, كوپ كومەك كور­سەتتى.

مىنە, بيىل وقۋىمدى اياق­تاپ, مامان اتانامىن. ماعان ءبى­­لىم بەرگەن قازاق ونەرىنىڭ قا­را­­­­شاڭىراعىنا, ايمان قوجا­بەك­قىزىنا جانە ۋنيۆەرسيتەتتەگى ۇس­تاز­دار ۇجىمىنا ۇلكەن العىس ايتامىن. شاكىرتتەرىڭىز تەك بيىك­­تەن كورىنىپ, قۋانتا بەرگەي! اس­تانامىزدىڭ 20 جىلدىعىمەن قاتار كەلگەن ۋنيۆەرسيتەتىمنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇت­تىق­تايمىن», دەدى.

ۋنيۆەرسيتەت بىرقاتار حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ, اتاپ ايت­قاندا ەۋروپالىق كونسەرۆاتوريالار, مۋزىكا اكادەميالارى جانە جوعارى مەكتەپتەرى قاۋىم­داستىعىنىڭ (اەس), «Magna Charta Universitatum» ۇلى ۋني­ۆەر­سيتەتتەر حارتياسىنىڭ, تمد­ ەلدەرى كونسەرۆاتوريالارى كەڭە­سىنىڭ, يۋنەسكو كلۋبتارى قازاقستان فەدەراتسياسىنىڭ مۇشەسى. سونداي-اق تمد, ەۋروپا جانە اقش جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار مەن كەلىسىم­دەرگە قول قويىلىپ, بۇل دوس­تاستىق تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.

جاڭا ۋاقىتتىڭ جارشىسىن­داي, ارداقتى استانانىڭ ايشى­عىن­داي, قازاق ونەرىنىڭ بولاشاق شوق جۇلدىزدارىن جارقىراتىپ شىعاراتىن وقۋ ورنىنا ەلبا­سى­نىڭ ىقىلاسى دا ەرەكشە. سو­ناۋ 1998 جىلى اكادەميانىڭ رەس­مي اشىلۋىندا تۇساۋىن ءوزى كەسكەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەسەپ­تىك كونتسەرتتەرىنە ۇنەمى قاتى­سۋى سونىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 20 جىل­دىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداس­تىرىلعان كونتسەرتتىڭ ورتاسىندا دا بولىپ وقۋ ورنىنىڭ ابىرويى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ودان سايىن ارتتىرا ءتۇستى. 

ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»