باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجايىق اۋدانىنا قاراستى بۋدارين اۋىلدىق وكرۋگىندە 2 مىڭداي حالىق تۇرادى. اتتەڭ, «اۋىلدىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» دەگەن اتاق جوق قوي. بولسا, وسى ەلدى مەكەندە 30 جىلدان اسا ۋاقىت دارىگەر بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن اعايشا قارەنوۆانىڭ ەسىمى بۇل ماراپاتقا الدىمەن ۇسىنىلار ەدى.
اعايشا قارەنوۆا وسى اۋىلدا تۋىپ ءوستى. 1985 جىلى بۋدارين ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, ورال مەديتسينالىق ۋچيليششەسىنە قۇجات تاپسىرعان. ويلاعانى بولىپ, وقۋعا تۇسكەن سوڭ ۋچيليششە باسشىلىعى ءبىرىنشى كۋرستىقتار اراسىنان 6 ادامدى الىسقا – كوستروما قالاسىنداعى ۋچيليششەگە جولداسىن. ول كەزدە دە وقۋ ورىندارى اراسىندا ستۋدەنت الماسۋ, تاجىريبە ءبولىسۋ بولعان عوي. سول تاڭداۋدىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزگە ءتۇسىپتى. ءسويتىپ ماسكەۋدىڭ ىرگەسىندەگى ىرگەلى ءبىلىم ورداسىنىڭ ءتالىمىن الۋ بۇيىردى.
بۇل ءارى قىزىقتى, ءارى جاۋاپتى كەزەڭ ەدى. اۋىلدان شىققان قارشاداي قىز ۇستازدارىنىڭ ءۇمىتىن اقتادى. كسرو دەگەن الىپ مەملەكەتتە «قايتا قۇرۋ» اتتى كەزەڭ باستالىپ, الەمدە ۇلكەن وزگەرىستەر بولىپ, ۇلكەن-كىشىنىڭ كوڭىلىندە ەرەكشە بەلسەندىلىك, ەرتەڭگە ءۇمىت ورناعان جىلدار ەدى عوي. مىنە, جاس مامان – فەلدشەر اكۋشەر, جيىرما جاستاعى اعايشا قارەنوۆا ەڭبەك جولىن ءوزى تۋعان اۋىلدا وسىلاي باستاعان ەدى.
ودان بەرى دە وتىز جىلدان اسىپ كەتىپتى. سانالى عۇمىرى ءبىر اۋىلدا, ءبىر ۇجىمدا ءوتىپ كەلە جاتقان اۋىل دارىگەرىنىڭ كورگەن قيىندىعى دا, سوعان سايكەس ەلدەن العان العىسى دا از ەمەس. اسىرەسە جۇكتى ايەلدەردىڭ جاعدايى, ومىرگە ادام اكەلۋ, ءسابي ساۋلىعى, قىز بالا تاربيەسى – مۇنىڭ ءبارى اعايشانىڭ ءومىر تىنىسىنا اينالعان, ۇزاق جىلدان بەرى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان اعارتۋشىلىق قىزمەتى دەسە دە بولعانداي. بىلىكتى ماماننىڭ ءسوزى, شىن جۇرەكتەن شىققان جاناشىر تىلەكتىڭ ورنى ارقاشاندا بولەك.
شاعىن اۋىل بولعان سوڭ ءبارى دە كوز الدىڭدا وتەدى. ساقماننىڭ ساناعىن قويشى بىلەدى, ال بۋدارين اۋىلىنىڭ شىلدەحانا سانىن اعايشادان ارتىق بىلەتىن جان جوق. اۋىلدا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 20-30 ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. 2014 جىلى 42 بالا ءومىر ەسىگىن اشىپتى. اياعى اۋىر ايەلدىڭ جۇكتىلىك مەرزىمى, تولعاق, بوسانۋ – ءبارى-ءبارى اعايشانىڭ ارالاسۋىمەن, كومەگىمەن, اقىل-كەڭەسىمەن, قامقورلىعىمەن ويداعىداي ءوتىپ جاتادى. ءتىپتى بۋدارين كەلىنشەكتەرى «اۋىلدا اعايشا باردا ايانباۋ كەرەك!» دەگەن ءازىل-شىنى ارالاس ۇران دا كوتەرىپتى. قالجىڭ بولسا دا ار جاعىندا اكۋشەر دارىگەرگە دەگەن ۇلكەن سەنىم, قۇرمەت جاتىر ەمەس پە بۇل سوزدە؟!
ارينە اعايشا بۇل بيىككە ءوزىم جەتتىم دەمەيدى. بۇل قۇرمەت, بۇل ابىروي بىرلىگى جاراسقان ۇجىمنىڭ, ارىپتەستەرىنىڭ, القالاعان اۋىلداستارىنىڭ ارقاسى دەگەندى ايتۋدى ۇمىتپايدى. ەڭبەك جولىن العاش باستاعاندا اننا پوگاداەۆا, نيكولاي ەفرەموۆ سياقتى اعا بۋىن دارىگەرلەردەن ءتالىم الدى, كوپ نارسە ۇيرەندى. بۇگىندە ولار ومىردەن ءوتىپ كەتتى. بىراق ولاردان العان ۇلگى-ونەگە اعايشا ارقىلى حالىققا ءالى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ءبىراز جىل ارىپتەس, تالىمگەر جاميعا راشەۆانىڭ اقىل-كەڭەسىن قالاي ۇمىتادى؟! جانىندا قازىرگە دەيىن بىرگە جۇرگەن ارىپتەستەرى دە ءبىر توبە. الدىڭعى تولقىننان العان ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ وتەۋىن ءىزىڭدى باسقان كەيىنگى تولقىنعا, جاس دارىگەرلەرگە بەرىپ قانا وتەيسىڭ. مۇنى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز جۇرەگىمەن تۇسىنەدى.
اۋىلدا تۇراتىن جاقسى مامان ەڭ الدىمەن اعارتۋشى دا دەپ جوعارىدا ايتتىق. شىنىندا دا اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە دەگەندى اتا-بابامىز بەكەر ايتقان جوق قوي. اۋىلداعى «جاس انالار مەكتەبىنىڭ» جەتەكشىسى اعايشا قارەنوۆا سالاماتتى ءومىر سالتى, جۇقپالى جىنىس اۋرۋلارىنان ساقتانۋ, جۇكتىلىك الدىندا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جۇرەك-قان تامىرلارى, قانت ديابەتى, بۇيرەك, گەنەتيكالىق, ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا قارسى تەكسەرۋدەن ءوتۋى, مەكتەپتەگى قىزدار تاربيەسى, قازاق كەلىنشەكتەرىنىڭ «ۇلتتىق دەرتىنە» اينالعان انەميامەن كۇرەس سىندى سان-سالالى تاقىرىپتا ءدارىس وتكىزىپ, اقىل-كەڭەس بەرۋدەن شارشامايدى. ويتكەنى مۇنىڭ ارتىندا ادام تاعدىرى, ۇرپاق ساۋلىعى تۇر.
اق جەلەڭدى جانداردىڭ جۇمىسى اۋىر بولعانىمەن, قۋانىشى دا جەتەرلىك. تالاي ايەلدى بوساندىرىپ, كىندىگىن كەسكەنىن ەسەپتەمەپتى دە. ال اعايشانى رەسمي تۇردە «كىندىك شەشە» دەپ اتاپ, تورگە شىعارىپ قۇرمەت كورسەتەتىن بۋداريندىكتەردىڭ ناقتى سانى جەتپىستەن استى. ءتىپتى ءبىر ءۇيدىڭ بىرنەشە بالاسىن ومىرگە اكەلىپ, اۋلەتتىڭ قۇرمەتتى ادامى اتانعان كەزى دە كوپ. «كۇمىس القا» يەگەرى جارقىناي ورازعاليەۆا «اعايشانىڭ قولىنان تالاي «وتتىك». ونىڭ باتىلدىعى, وزىنە سەندىرە بىلەتىن قاسيەتى كۇشتى. بىلىكتى ماماننىڭ بويىنداعى سەنىمدىلىك ونىڭ الدىنا كەلگەن ناۋقاسقا دا جۇعادى عوي. بۇعان تالاي كۋامىز. اۋىلىمىزداعى ارداقتى ادام امان بولسىن», دەيدى اعىنان جارىلا.
بۋدارين اۋىلى ورال–اتىراۋ كۇرە جولىنىڭ بويىندا جاتىر. جول اپاتى قازاقتىڭ زور قاسىرەتىنە اينالعالى قاشان؟! كوبىنەسە ويسىزدىقتان تۋاتىن وسىنداي ويراننىڭ ىشىندە كەيدە انا مەن بالا جۇرەتىنى وكىنىشتى. اعايشا مۇنداي وقيعالارعا دا تالاي كۋا بولىپ كەلەدى. اۋىلداعى ءار ادام ەسەپتە, كىمگە قانداي كومەك قاجەتتىگىن الدىن الا بولجاۋعا بولسا, مۇنداي توتەنشە جاعدايدا تەز شەشىم قابىلداپ, ىسكە كىرىسۋگە تۋرا كەلەدى.
2010 جىلى قىركۇيەك ايىندا سامال اۋىلىنىڭ تۇسىندا «اۋدي» كولىگى اۋدارىلدى. قيراعان كولىكتىڭ ىشىندە 4-5 جاسار قىز بالا شىرقىراپ جاتىر. ق ۇلىنىمەن جانى بىرگە شەشەسى ءجۇر شىرىلداپ. مۇنداي ساتكە تاپ بولعان كەز كەلگەن ادام ابدىراپ قالارى ءسوزسىز. بىراق دارىگەرگە ولاي ەتۋگە بولمايدى! تەز ارادا جۇرتتى ۇيىمداستىرىپ, جىگىتتەردى جۇمىلدىرىپ, ەڭ دۇرىس جانە قاجەتتى قۇتقارۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك. اعايشا دا ءسويتتى. ءسويتىپ باسىنا قاۋىپ تونگەن ءسابي قۇتقارىلدى, العاشقى دارىگەرلىك جاردەم كورسەتىلدى.
– اعايشا سارسەنقىزىنىڭ ءار ءىسى بىزگە ونەگە. قيىندىق كوبىنەسە كۇتپەگەن جەردەن كەلەدى عوي. سوندايدا سەنىڭ ءبىلىمىڭ مەن تاجىريبەڭ سىنعا تۇسەدى. بىردە اتىراۋلىق جاس ايەلدى اۆتوكولىك ىشىندە تولعاق قىستى. باعىنا وراي اعايشا تاپ كەلىپ, امان-ەسەن بوساندىرىپ الدى. سونداعى الگى ايەلدىڭ قۋانىشىن كورسەڭىز. ءبىز ارىپتەسىمىزدى ماقتان تۇتامىز, – دەيدى ارىپتەسى گۇلداريا ساپارعاليقىزى.
اعايشا قارەنوۆانىڭ ءوزى دە وتباسى باقىتىن سەزىنىپ, ۇلىن ۇياعا, قىزىن قياعا ۇشىرعان باقىتتى اۋلەتتىڭ وتاناسى. ەلدىڭ العىسى ءالى دە الدىنان شىعار, كورەر قىزىعى كوپ بولسىن دەيمىز.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى,
اقجايىق اۋدانى,
بۋدارين اۋىلى