كوز ءىشى قاتەرلى ىسىگىنە شالدىققان بالالارعا تۇڭعىش رەت وپەراتسيا جاسالدى

– قازاقستاندا ەمدەۋدىڭ ستان­دارتتى ءتاسىلى كوزدى الىپ تاستاۋ ەدى. ءومىر بويى كوز پروتەزىن كيىپ ءجۇرۋ پسيحولو­گيالىق تۇرعىدان, ءتىپتى قاي جاعىنان الساڭ دا بالا ءۇشىن دە, اتا-انا ءۇشىن دە وتە اۋىر. سوندىقتان اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى كوزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن شەتەلدەرگە جۇگىنۋدە. ماسەلەن, رەسەيدە بۇل وتانى جاساتۋ ءۇشىن 350 مىڭ رۋبل قاجەت بولسا, ءۇندىستان مەن شۆەيتساريادا 60-70 مىڭ اقش دوللارى تۇرادى. سوڭعى 10 جىلدا الەم بويىنشا رەتينو­بلاستومانى ەمدەۋ وزگەرگەن. كوپ­تەگەن ەلدەردە كوزدى الىپ تاس­تاۋ ءادىسى ازايۋدا. كوز ءىشى قا­تەرلى ىسىگى – رەتينوبلاستومانى ەمدەۋدىڭ ورگانساقتاۋشى ءادى­سىن ەنگىزۋ جانە دامىتۋ قازاق­ستان ازاماتتارىنىڭ ءوز وتانىندا اناتوميالىق جانە فۋنك­­تسيالىق ورگان رەتىندە كوز­دە­رىن ساقتاي وتىرىپ, جوعارى مامانداندىرىلعان تەگىن كومەك الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى «قازاق كوز اۋرۋ­لارى عزي» اق باسقارما توراعاسى مارات سۇلەي­مەنوۆ.

سونىمەن بۇرىن-سوڭدى ەلى­مىزدە جاسالماعان بىرەگەي وتا رەسەي ماماندارىنىڭ قاتى­سۋى­مەن «رەتينوبلاستوماعا شال­­دى­ققان ناۋقاستاردى جەدەل ەم­دەۋ» اتتى شەبەرلىك ءدارىسى اياسىن­دا جۇزەگە استى. وسىلايشا تۇڭعىش رەت ور­تا­لىقتا جاتقان 4 بالاعا سە­لەكتيۆتى ينتراارتەريالدى حيميوتەراپيا (سياحت) جۇر­گىزىلىپ, وتا جاسالدى.

بالالاردا كەزدەسەتىن كوز ءىشى ىسىگىنىڭ اراسىندا رەتينوبلاس­توما 90 پايىزدى قۇرايدى جانە جوعارى قاتەرلىلىگىمەن سيپاتتالادى. جىل سايىن الەمدە رەتي­نوبلاستومانىڭ 8100 جا­ڭا جاعدايى انىق­تالادى, ونىڭ ىشىندە 570-810 جاعداي نارەستەلەردە كەز­دەسەدى. رەتينو­بلاس­توما كوز الماسىنىڭ ءبارىن ىسىك تىن­دەرىمەن باسىپ, كورۋ جۇي­كەسىنە, كوز ۇياسىنا, ميعا ءوسىپ شىعاتىن اگرەسسيۆتىلىگىمەن سي­پاتتالادى. ىسىك تەك كورۋ قابىلەتىنەن ايىرۋ تۇرىندە عانا قاۋىپ ءتوندىرىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار مەتاستازدىڭ جانە باسقا ورگانداردا دا ەكىن­شى قاتەرلى ىسىكتىڭ دامۋى سال­دارىنان ءولىم-ءجىتىمنىڭ جوعارى­لىعىمەن دە قاۋىپتى.

مۇنداي ەرەكشە كۇردەلى وتا كۇندە جاسالىنا بەرمەيدى. بىرە­گەي شەبەرلىك ساباعىن وتكىزىپ, سياحت وپەراتسياسىن جاساۋ ءۇشىن ماسكەۋدەگى ن.ن.بلوحين اتىن­داعى ونكولوگيالىق ۇلت­تىق مەديتسينالىق زەرتتەۋ ورتا­لىعىنىڭ دارىگەرلەرى – انگيوحيرۋرگ يگور تروفيموۆ پەن انەس­تەزيولوگ لەونيد مارتىنوۆ ارنايى شاقىرىلعان. ساناۋلى عانا ەلدەردە ەنگىزىلگەن وتانى رەسەيلىكتەرمەن بىرگە وتاندىق پەدياتريا ورتالىعىنىڭ ونكولوگ, وفتالمولوگ, انەستەزيولوگ دارىگەرلەرى جانە قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتىنىڭ وفتالمولوگ دارىگەرلەرى بىرىگىپ وتكىزدى.

وپەراتسيانىڭ ەرەكشەلىگى دە وسىندا, ەلىمىزدە ەنگىزىلىپ وتىرعان كوز ءىشى قاتەرلى ىسىگى – رەتينوبلاستومانى ەمدەۋدىڭ ورگانساقتاۋشى وزىق ءادىسىن ەنگىزۋ بالالاردىڭ كوزدەرىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ايتۋلى شاراعا وراي وت­كەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ريزا بورانباەۆا «قازاق­ستاندا كوز ءىشى قاتەرلى ىسىگى انىقتالعان بالالار 2015 جىلدان بەرى ءبىزدىڭ عىلى­مي ورتالىقتا ەم الادى. رەتينو­بلاستوما – بالالاردا سيرەك كەز­دەسەتىن, تۇقىم قۋالايتىن كوز ءىشى قاتەرلى ىسىگى. جىل سا­يىن ەلىمىزدە رەتينوبلاستوماعا شال­دىققان 20-25 بالا (العاش رەت اۋىرعان) تىركەلەدى. بۇل كەسەل كوبىنە 5 جاسقا دەيىنگى بالالاردا انىقتالۋدا. بۇل اۋرۋدىڭ ءتۇرى بارلىق قا­تەرلى ىسىكتەردىڭ 4 پايىزىن قۇ­رايدى. جيىلىگى 14 مىڭ – 20 مىڭ ءتىرى تۋعان نارەستەگە شاققاندا 1 جاعدايدان كەز­دەسۋدە. سوڭعى جىلدارى ەنگى­زىلگەن جاڭا ەمدەۋ تاسىلدەرى مەن دياگنوستيكالاۋدىڭ ارقا­سىندا بالالاردىڭ ءومىرى ۇزار­تىلۋدا. ماماندارىمىز گەر­مانيا, اۆستريا سىندى ەلدەردەن تاعىلىمدامالاردان ءوتىپ ءجۇر. سونداي-اق شەتەلدىك مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇر­­لى شەبەرلىك-سىنىپتارىن وتكىزىپ وتىرامىز.

ورتالىقتا 2015 جىلدان باستاپ لازەركواگۋلياتسيا جانە ينتراۆيترەالدى حيميوتەراپيا ءتارىزدى جەرگىلىكتى ەمدەۋ ادىستەرى بەلسەندى قولدانىلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ەكىنشى قايتا­لانعان ىسىك ءتارىزدى كەش اسقى­نۋلاردىڭ دامۋىن تومەندەتۋ ءۇشىن تاۋەكەلگە بەيىمدەلگەن ەم جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بە­رە­­تىن IRSS (International Retinoblastoma Staging System) جۇيەسى بويىنشا حالىق­ارا­­لىق جىكتەلىمگە سايكەس گيستو­لوگيالىق تاۋەكەل فاكتورلارىن باعالاۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇل جۇمىستار قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن بىرگە ىسكە اسۋدا.

2017 جىلدان باستاپ كوز الما­سىن ەنۋكلەاتسيادان كەيىن ءوسىپ كەلە جاتقان بالانىڭ بەت سۇيەگىنىڭ كوسمەتيكالىق اقاۋىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كوز يمپلانتتارىن قولدانۋ باس­تالدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇر­عان كەلەسى قادام – سوڭعى 10 جىل­دا اقش-تا قولدانىلىپ, بالانىڭ ءومىرىن عانا ساقتاپ قويماي, 95 پايىزعا دەيىن كوزدى دە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورگانساقتاۋشى ەمنىڭ وزىق ءادىسىن ەنگىزۋ بولىپ وتىر. قازاقستاندا عانا ەمەس, ورتالىق ازيادا العاش رەت ەنگىزىلگەلى وتىرعان جاڭا تەحنولوگيا – سەلەكتيۆتى ينتراارتەريالدى حيميوتەراپيا ونداعان ناۋقاس بالالارعا كوزدەرىن ساقتاپ قالۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى.

قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اتالعان تەحنولوگيانى قازاقستاندا ەنگىزۋگە باستاما كوتەرىپ وتىر. سونىمەن قاتار ونى كەپىلدى كولەمدەگى تەگىن مەديتسينالىق كومەككە قوسۋعا ۇسىنۋدا. 2016 جىلى Retinoblastoma Registry نەمىس حاتتاماسى نەگى­زىندە رەتينوبلاستومانى دياگنوس­تيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ جاڭا كلينيكالىق حاتتاماسى بە­كىتىلگەن جانە بۇل حاتتاما بيىل جاڭا ورگانساقتاۋشى تەحنولوگيانىڭ ەنگىزىلۋىنە باي­لانىستى قايتا قارالۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەننەن كەيىن سياحت ءادىسى بالالار ونكولوگيالىق قىزمەتى مەن ينتەرۆەنتسيالىق حيرۋرگيا شوعىرلاندىرىلعان جانە رەتينوبلاستوماعا شالدىققان بارلىق بالاعا نەگىزگى ەم جاسالىناتىن پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ پراكتيكاسىنا ەنگىزىلەتىن بولادى.

ماسكەۋلىك دارىگەرلەر كوزدىڭ قاتەرلى ىسىگىن ەمدەۋ ن.ن.بلوحين اتىنداعى ونكولوگيالىق ۇلتتىق مەديتسينالىق زەرتتەۋ ورتالىعىندا 2011 جىلى ەنگىزىلگەنىن ايتادى.

– ن.ن.بلوحين اتىنداعى ونكولوگيالىق ورتالىق رەتينوبلاستومانى ەمدەۋ بو­يىنشا اينالىساتىن رەسەيدەگى جالعىز ورتالىق. 5 جىلدان بەرى بۇل ماسەلەگە ءبىز ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەمىز. جىلىنا ورتالىقتا 120-دان استام وتا جاسالادى. وپەراتسيانى جاساۋ 1-1,5 جارىم ساعات ۋاقىتتى الادى جانە دايىندىعى بار. پرەپارات باسقا ورگاندارعا نۇقسان كەلتىرمەي, وشاققا ءدال جىبەرىلەدى, – دەيدى رەسەيلىك دارىگەر-انگيوحيرۋرگ يگور ترو­فيموۆ.

بىرەگەي وتانى جاساۋعا «اس­قار جاكۋلين اتىنداعى قايى­­رىمدىلىق قورى» دا قولداۋ كور­سەتكەنىن اتاپ ءوتۋ پارىز.

الداعى ماۋسىم ايىنان باس­تاپ ءبىزدىڭ ماماندار بۇل وتانى وزدەرى جاساي باستايدى.

ايناش ەسالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى