شاحرات نۇرىشەۆ: قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناس­تارى ستراتەگيالىق ءارىپ­تەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتتى

– شاحرات شاكيزات ۇلى, بۇ­گىن­گى كۇنى قازاقستان-قىتاي قا­رىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋ قار­­­قىنى قانداي مەجەدە؟ وسى ما­سە­لە­گە توقتالىپ وتسەڭىز. سو­نى­­­مەن قاتار ەلباسى ساپارى شەڭ­­ب­ەرىندە قازاقستان مەن قىتاي باس­شىلارىنىڭ كۇن تارتى­بىن­دە قانداي ماسەلەلەردىڭ قام­­تى­لۋى جوسپارلانىپ وتىر؟

– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بۇل جولعى قى­تاي­عا مەملەكەتتىك ساپارى بەي­جىڭ قالاسىنان باستالادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپينمەن كەلىس­سوزدەرى, سونداي-اق قحر مەم­لە­كەت­تىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي كەتسيانمەن, بۇكىلقىتايلىق حا­لىق­تار وكىلدەرى جينالىسىنىڭ تۇراق­ت­ى كوميتەتىنىڭ توراعاسى لي چجانشۋمەن جانە قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇددەلى قىتاي­لىق ءىرى ىسكەر تۇلعالارمەن كەزدەسۋ­لەرى جوسپارلانعان.

قازىرگى تاڭدا قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناس­تارى جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپ­تەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتىپ, بارلىق سالالارداعى ىنتىماق­تاس­تىقتى قامتىپ وتىر. سونىمەن قاتار ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى اراسىنداعى وتە تىعىز جەكە بايلانىس ءتۇرلى ەكىجاقتى ىنتىماق­تاس­تىق ماسەلەلەرىن جانە وزەكتى حا­لىقارالىق جانە وڭىرلىك پروبلەمالاردى تالقىلاۋ ماقساتىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگى جىل سايىنعى كەزدەسۋلەردى ۇدايى وتكىزۋ ءۇردىسىن جولعا قويۋعا كومەكتەسەدى.

مەنىڭ پىكىرىمشە, قحر توراعا­سى سي ءتسزينپيننىڭ «جىبەك جولى­نىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن 2013 جىلى قازاقستانعا ساپارىنىڭ بارى­سىندا العاش جاريالاۋى جانە سوڭعى بەس جىلدا ءبىزدىڭ ەلى­مىزگە ءۇش مارتە ساپارمەن كەلۋى – ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىنىڭ ايقىن كورسەتكىشى. 

كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەنەرگەتيكا, كولىك, قارجى جانە ينۆەس­تي­تسيا سالالارىنداعى ىنتىماق­تاس­تىقتا وڭ سەرپىن بايقالادى. سونىڭ ىشىندە, سوڭعى ەكى جىلدا اراداعى ساۋدا اينالىمى ىلگەرىلەۋ جولىنا بەت الدى. مىسالى, وتكەن جىلى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 10,5 ملرد اقش دوللارىنا جە­تىپ, 2016 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 30%-دان ارتىق ءوستى. 

ەلباسىنىڭ قىتاي ەلىنە وسى جولعى مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ءوزارا ساياسي ديالوگتى ودان ءارى نى­عايتۋ, وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك پروبلەمالار بو­يىن­شا پىكىر الماسۋ, ساۋدا-ەكونو­ميكا­لىق ىنتىماقتاستىققا قار­قىن بەرۋ, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونو­مي­كالىق ساياساتىن «جىبەك جولى­نىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باس­تا­ماسىمەن ۇشتاستىرۋ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قارجى-ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جانە ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان ماڭىزى زور بولادى دەپ ويلايمىن.

– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا تاراپتار وسى جولى قانداي سالالاردا ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا كۇش-جىگەر سالادى؟

– ءبىز 2017 جىلى ەكى ەل اراسىن­داعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتى­ناستاردىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتتىك. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى جان-جاقتى ءارى قارقىندى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ۇلگى تۇتارلىق ىنتىماقتاستىق دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. قىتاي ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەسىمىز جانە نەگىزگى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى قاتارىندا. ءتۇرلى دەڭگەيدەگى تىعىز ساياسي ديا­لوگ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتى­ماق­تاستىق, پارتياارالىق جانە پار­لامەنتارالىق بايلانىس­تار ءوزارا قاتىناستاردى نىعايتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزۋدە. 

ءوزارا ساۋدا اينالىمىنداعى بايقالعان وڭ سەرپىنگە قاراماس­تان, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىن­دا ءالى دە تولىق پايدالانىلماعان الەۋەت بار. اسىرەسە ەنەرگەتيكا, كولىك, مۇناي-حيميا, قايتا ءوندىرۋ ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندەۋ, جاڭا تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالار باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى مول.

2017 جىلعى مامىردا بەيجىڭ­دە وتكەن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» فورۋ­مىن­دا سويلەگەن سوزىندە قىتاي تور­اعاسى سي تسزينپين قازاق­­ستان ءوزىنىڭ ترانزيتتىك-كولىك­تىك الەۋەتىن ارتتىرۋ بويىنشا الەمدەگى «جەڭىمپاز» قاتارى­نان تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. سون­دىقتان بىزگە قىتاي ىسكە اسىرىپ جاتقان «جىبەك جولى ەكونو­ميكالىق بەلدەۋىن» قۇرۋ باستاماسىن ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەت. وسى ستراتەگيالىق نەگىزگە سۇيەنە وتىرىپ, ەكى ەل اراسىندا «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىمەن» ۇشتاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان بولاتىن. قازاقستان اۋماعىندا ىسكە قوسىلعان كولىك دالىزدەرىن تو­لىق پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا مەم­لەكەت باسشىسى العا قويعان ماق­ساتتارعا – «قىتاي – ەۋروپا – قىتاي» باعىتى بويىنشا كون­تەينەرلىك تاسىمالداۋ كولەمىن 2020 جىلى 2 ميلليونعا دەيىن ۇلعايتۋعا جانە ترانزيتتىك تاسىمالدان تۇسەتىن پايدانى 5 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتكىزۋ مۇمكىن بولادى. 

قىتاي نارىعىنا مۇناي, گاز جانە ۋران سياقتى شيكىزاتتار­دى تاسى­مال­داۋمەن قاتار, سوڭعى ۋاقىت­تا بالامالى ەنەرگەتيكا سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق تا جان­دانا باستاعانى بايقالا­دى. ەنەر­گيانى قالپىنا كەلتىرۋ كوز­دەرى مەن كۇن پانەلدەرىن ءوندىرۋ باعىتىندا الەمدىك كوشباسشى سانالاتىن قىتاي اتالعان سالا­داعى ىنتى­ماقتاستىقتى نىعايتۋعا قىزى­عۋشىلىق بىلدىرۋدە. بۇعان حالىق­ارالىق ەكسپو-2017 كور­مە­سىنە جانە بيىلعى ءحى استانا ەكونو­ميكالىق فورۋمىنا ءوز سالا­لارىن­داعى ءىرى قىتايلىق كوم­پانيا­لاردىڭ قاتىسقانى دا دالەل.

سونىمەن قاتار قازاقستان قىتاي نارىعىنا اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋدى ۇلعايتۋ بويىنشا زور مۇمكىندىكتەرگە يە. حالىق سانىنىڭ ءاردايىم كوبەيۋى, ورتا تاپتىڭ ءوسۋى جانە ەكولوگيالىق تازا ونىمگە سۇرانىستىڭ ۇلعايۋى ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرگە قىتايعا باعدارلانعان وندىرىستىك كۇشتەردى قۇرۋ جانە ونىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىكتەر بەرەدى. وسى ماقساتتا ەكى ەلدىڭ اراسىندا قازاقستاندىق جىلقى ت ۇلىگى (اسىل تۇقىمدى جىلقى), بال, ۇساق مالدىڭ مۇزداتىلعان ەتى ءۇشىن كارانتيندىك تالاپتار بويىنشا, سونداي-اق بيداي, بيداي كەبەگى, مايبۇرشاق جانە راپس ءۇشىن فيتو­سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس قۇجات­تارعا قول قويىلعان. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ الداعى سا­پارى­نىڭ بارىسىندا ەكسپورتتالاتىن سيىر ەتىنە جانە جوڭىشقاعا قويى­لاتىن تالاپتارعا قاتىستى قۇجاتتارعا قول قويۋ جوسپارلانۋدا. ارپا, جۇگەرى, شوشقا ەتى, كۇرىش, بۇرشاق, زىعىر تۇقىمى, اسقاباق, قاربىز جانە كادىنى ەكسپورتتاۋ بويىنشا قۇجاتتار  كەلىسىلۋدە.

بيىلعى جىلعى قاراشادا شان­حاي قالاسىندا قىتاي تارا­پى­نىڭ ۇسىنىسى بويىنشا 1-ءشى حالىق­ارالىق يمپورت كور­مەسى وتەدى. وعان الەمنىڭ جۇزدەن استام ەلدەرىنەن ءونىم وندىرۋشىلەر قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. قازاقستان دا اتالعان كورمەگە بەلسەندى قاتىسۋدى جوس­پارلاپ وتىر. جاقىندا قحر توراعاسى سي تسزينپين قىتاي ساپالى شەتەلدىك ونىمدەردىڭ جەتكىزىلۋىنە ءوز ەسىگىن كەڭىنەن اشۋعا نيەتتى ەكەنىن مالىمدەدى. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا, بۇل قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ قىتايلىق تۇتىنۋشىلارعا ەكسپورتتايتىن ورگانيكالىق جانە «جاسىل» ونىمدەرىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا ەڭ جاقسى مۇمكىندىك بولماقشى. 

بۇدان وزگە, پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, قىتايدىڭ ينتەرنەت قىز­مەتىن, ەلەكتروندىق كوم­­­­مەر­­تسيا, ەكونوميكا سالالا­رىن تسيفر­­لاندىرۋ, ۇلكەن مالى­مەت­­­تەردى دامىتۋ جانە عارىشتىق تەحنولو­گيالاردى دامىتۋ سالالارىنداعى تاجىري­بەسىن زەردەلەۋ پايدالى بولار ەدى. قىتاي سوڭعى جىلدارى وسى سالا­لارعا قوماقتى قارجى سالىپ, سونىڭ ارقاسىندا جاقسى ناتيجە­لەرگە قول جەتكىزدى جانە الەمدەگى كوشباسشى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلۋدا.

– «جىبەك جولىنىڭ ەكونو­مي­كالىق بەلدەۋىنىڭ» نەگىزگى بولىگىنىڭ ءبىرى تەمىر جول تاسىمالى ەكەنى ءمالىم. ەكى مەملەكەتتىڭ ترانسكونتينەنتالدى تاسىمالداۋ كولەمىن ۇلعايتۋ ما­سەلەسىندەگى ءىس-قيمىلدارى قان­شالىقتى جۇزەگە اسادى؟

– «جىبەك جولىنىڭ ەكونومي­كالىق بەلدەۋى» باستاماسىن, ودان كەيىنگى اسا اۋقىمدى «بەلدەۋ مەن جول» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ­دىڭ باستاپقى كەزەڭىنەن باستاپ قازاقستان قىتايلىق تاراپپەن جانە باسقا دا سەرىكتەستەرىمەن ءوزىنىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋە­تىن ءتيىمدى پايدالانۋ ىسىنە ايتار­لىقتاي كۇش سالدى.

بىرلەسە قابىلدانعان شارالار­دىڭ ناتيجەسىندە «قىتاي – ەۋروپا – قىتاي» باعىتى بويىنشا قازاقستان ارقىلى كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ كولەمى 2015 جىلدان باستاپ جىل سايىن ەكى ەسە قارقىنمەن وسۋدە (2015 جىلى – 47,4 مىڭ جفە, 2016 جىلى – 104,6 مىڭ جفە, 2017 جىلى – 201 مىڭ جفە).

سوڭعى جىلدارى قابىلدانعان شارالاردىڭ قاتارىنا, مىسالى, ء«ۇرىمشى (قحر) – قازاقستان – رەسەي – لاتۆيا – روتتەردام (نيدەر­لاندى)», «چانشا (قحر) – قازاق­ستان – تۇرىكمەنستان – تەگە­ران (يران)», «لودز (پولشا) – رەسەي – قازاقستان – چەندۋ (كحر)» باعىتتارى بويىن­شا جاڭا كون­تەي­نەرلىك پويىز­داردىڭ ىسكە قوسىل­عانىن اتاپ وتۋ­گە بولادى. سونىمەن بىرگە قىتاي­داعى ارىپتەستەرمەن بىرلەسىپ ازەربايجان, گرۋزيا, تۇركيا جانە باسقا مۇددەلى ەلدەرمەن جاڭا «ترانسكاسپيلىك حالىقارالىق كولىك باعىتىن» اشۋ جانە ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىستار جاسالدى. 

2018 جىلعى 4 ايدىڭ ىشىندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 3,92 ميل­ليون توننانى قۇرادى, بۇل 2017 جىلعى وسىنداي كەزەڭدەگى كورسەتكىشىنەن 33%-عا ارتىق. وسى كەزەڭدە «دوستىق-الاشانكوۋ» جانە «التىنكول-قورعاس» شەك­ارا­لىق وتكەلى ارقىلى «قحر-ەو-قحر» تورابىمەن 726 كون­تەي­نەرلىك پويىز قاتىناسى ۇيىم­داس­تىرىلدى. 2017 جىلى ولاردىڭ سانى 3 مىڭنان اسقان بولاتىن. 

كەلەشەكتە جاڭا كونتەينەر­لىك پو­يىزداردى ىسكە قوسۋ, سونىمەن قاتار قىتايلىق ارىپ­تەس­تەرمەن كو­لىك جانە لوگيستيكا سالاسىنداعى ەكى­جاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋ ەسەبى­نەن قۇرىلعان بارلىق كولىك­تىك دالىزدەر بويىنشا قازاق­ستان اۋما­­عى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ كو­­لە­م­ى­­نىڭ ودان ءارى ۇلعايۋى كۇتى­لۋدە. 

– 2017 جىلعى ماۋسىمدا استاناداعى شىۇ سامميتىندە ءۇندىستان مەن پاكىستان وسى ۇيىمعا تولىق قۇقىقتى مۇشە بولدى. وسى ورايدا كەلەشەكتە ۇيىمنىڭ حالىقارالىق قارىم-قاتىناستارداعى ءرولى قانداي بولادى دەپ ويلايسىز؟

– 2017 جىلعى ماۋسىمدا اس­تانا­دا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جاڭا فورماتقا اۋىسۋ با­عىتىنا قادام جاسادى – ۇيىم­عا ەكى ءىرى جانە بەدەلدى ەل – ءۇندى­ستان مەن پاكىستان كىردى. بۇل شىۇ-نىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭ­گە قادام باسۋىنىڭ دالەلى. «شانحاي التىلىعى» «شانحاي سەگىزدىگىنە» اينالدى. كوپتەگەن ەلدەردىڭ شىۇ اياسىندا قانداي دا ءبىر مارتەبەگە يە بولۋعا ىقىلاس تانىتۋى ونىڭ بەدەلىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. سەگىزجاقتى ءوزارا ارەكەتتەسۋ فورماتى شىۇ-نىڭ حالىقارالىق ىستەردەگى ءرولىن كوتەرۋگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. 

17 جىل ىشىندە شىۇ ءوز قىز­مەتىندە وڭىردەگى قاۋىپسىزدىكتى نىعاي­تۋ, ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىقتى دامىتۋ, مادەني-گۋما­نيتارلىق ءوزارا ارەكەتتەسۋدى كەڭەيتۋ جانە شارتتىق-قۇقىقتىق بازانى قۇرۋ جولىندا قىرۋار ءىس تىندىردى. بۇگىندە وڭىرلىك كەشەندى پروبلەمالاردى ءتيىمدى شەشۋگە الەۋەتتى بەدەلدى جانە كوپبەيىندى ۇيىمعا اينالدى. 

ۇيىم ءتۇرلى حالىقارالىق بىر­لەس­تى­ك­تەرمەن ىنتىماق­تاس­تىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان جۇمىس­تاردى دا جۇيەلى جۇرگىزۋدە. سونىڭ ىشىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. شىۇ 2004 جىلدان باستاپ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جانىندا باقى­لاۋشى مارتەبەسىنە يە. 2010 جىلى ەكى ۇيىمنىڭ حاتشىلىقتارى ارا­سىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويىلدى. 

– تسينداو قالاسىندا وتەتىن ساميتكە قاتىستى بولجامى­ڭىز قانداي؟ قانداي ۋاعدالاس­تىقتار جاسالۋى مۇمكىن؟

– ەڭ الدىمەن, تسينداو قالا­سىن­داعى ءسامميتتىڭ ەرەكشەلىگى جيىن­نىڭ العاش رەت ۇيىمعا مۇشە سەگىز مەملەكەتتىڭ قاتىسۋى­مەن ءوتۋى ەكەنىن ايتا كەتەيىك. 2017 جى­لى استانادا جاڭا مۇ­شە­لەر­­دى قابىلداۋ تۋرالى شەشىم «شان­­حايلىق التىلىق» فور­­ما­­تىندا قابىلدانعان بولاتىن. سون­دىقتان بۇل سامميتكە الەم نازارىن تىگەدى دەپ ويلاي­مىن. بۇل تۇرعىدا الەمدىك قوعام­داس­تىقتى شىۇ-نىڭ ودان ءارى قان­داي باعىتتا داميتىنى قىزىق­تىراتىنى ءسوزسىز.

ەكىنشىدەن, شىۇ-داعى قىتاي­­دىڭ اعىمداعى بەلسەندى تور­­اعا­­لىعىمەن تسينداو ءسامميتىنىڭ قار­­ساڭىندا دايىندىققا بارلىق جا­عداي جاسالىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­داعى ءوزارا ءىس-قيمىلعا, سون­داي-اق پراكتيكالىق جانە گۋماني­تارلىق ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. 

ۇشىنشىدەن, ءسامميتتىڭ ءمانى مەن مازمۇنىنىڭ ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بىرلەسكەن ۇلكەن جۇمىستار جۇرگى­زىلۋدە. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قول قويىلۋى جوسپارلانعان قۇجاتتار توپتاماسى قوماقتى بولماق.

تورتىنشىدەن, سامميتكە مۇشە مەملەكەتتەرگە جانە بايقاۋ­شى­لارعا, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ باسشىلارىنا ەڭ وزەكتى دەگەن حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەردىڭ اعىمداعى جاع­دايى مەن كەلەشەگىن تالقى­لاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل شىۇ كەڭىستىگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدەمىز.

– ءبىر جىل بۇرىن ەلىمىزدە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ باس­تالدى. وسى باعدارلامادا ما­ڭىز­­دى جوبانىڭ ءبىرى رەتىن­دە جاھاندىق الەمدە قازىرگى زامان­عى قازاقستاندىق مادە­نيەت­تى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەسى قامتىل­دى. بۇل جۇمىس قالاي ءجۇرىپ جا­تىر؟ قىتايدا قازاق­ستان­دىق ما­دەنيەتكە دەگەن قىزىعۋ­شىلىق بار ما؟

– قازىرگى تاڭدا ەكى مەملەكەت حالىق­تارىنىڭ ءبىر-ءبىرىن جاق­سىراق ءبىلۋى ءۇشىن ءوزارا مادە­نيەتتى, ءتىلدى, تاريحتى, ونەردى كەڭى­­نەن تانىتۋعا باعىتتالعان اۋقىم­­دى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن مويىنداۋ قاجەت. ەڭ جا­قىن كورشى ەكەنىنە قاراماستان, قىتاي­دا قازاقستان تۋرالى جان-جاقتى اقپاراتتىڭ از ەكەنى ءالى دە سەزىلەدى. دەگەنمەن, بۇل باعىتتا العا جىلجۋ بار. مەنىڭ پىكىرىمشە, بۇل ماسەلەنى ىلگەرىلەتۋگە بىرقا­تار قادامدار جاسالدى. اتاپ ايتساق, ونىڭ قاتارىندا قىتاي توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ 2013 جىلى «جىبەك جولىنداعى ەكو­نو­ميكالىق بەلدەۋدى» قۇرۋ باس­تاماسىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قازاق­ستاندى تاڭداۋى, قىتايداعى ءان بايقاۋىندا ديماشتىڭ ءساتتى ونەر كورسەتۋى جانە ونىڭ قىتاي اۋديتورياسىنا كەڭىنەن تانىمال بولۋى, قىتايدا تۋريستەر ءۇشىن قازاقستاندى دارىپتەۋ بويىنشا وتكىزىلىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىس بار. سونىمەن قاتار ەت, استىق, ۇن, بال جانە تاعى باسقا قازاق­ستاندىق ساپالى ونىمدەرگە سۇرانىس­تىڭ ءوسۋى, قىتايداعى ءتورت ۇزدىك وقۋ ورنى – بەيجىڭ, شانحاي, داليان جانە سيان شەت تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە قازاقستان ورتالىقتارى مەن قازاق ءتىلىن وقىتۋ كافەدرالارىنىڭ اشىلىپ, ءساتتى جۇمىس ىستەپ جاتقانى دا – قازاقستاننىڭ تانىمالدىعىن ارتتىراتىن ماسەلەلەر.

قازىرگى ۋاقىتتا, «رۋحاني جاڭ­عىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسى­رۋ ماقساتىندا ەلشىلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان قازاق­ستان تاريحى تۋرالى وقۋ­لىقتى قىتاي تىلىنە اۋدارۋ جانە باسىپ شىعارۋ, قازاقستاندىق كور­كەم فيلمدەرىنىڭ دۋبلياجىن جانە كورس­ەتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, قازاق­ستان ارتىستەرىنىڭ گاست­رول­دەرىن ۇيىمداستىرۋ, ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياسي جاع­دايىن قىتايلىق الەۋمەتتىك جەلى­لەردە بەلسەندى ناسيحاتتاۋ بو­يىنشا جۇمىستار اتقارۋدا. مەنىڭ ويىمشا, بۇل قادامدار قىتاي قوعامىنا قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىن جاقىنى­راق تانىتۋعا كومەكتەسۋى ءتيىس. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىن­داعى دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك نىعايا تۇسەدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن قامبار احمەت,

«ەگەمەن قازاقستان»