تاريحي جۋرنالدىڭ ەكىنشى نۇسقاسى تابىلدى

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ PhD دوكتورانتى  التىن اقىنبەكوۆا الماتى قالاسىنداعى «عىلىم ورداسى» رمك عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ سيرەك قولجازبالار قورىندا ساقتالعان «شانشار» جۋرنالىن اراب قارپىنەن كيريلل جازۋىنا اۋدارىپ, جارىققا شىعارعان. 2017 جىلدىڭ 24 قاراشاسىندا ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىندا وتكەن الاش قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان  «الاش كوسەمسوزى – رۋحاني جاڭعىرۋ پاراديگماسى» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا تانىستىرىلىمىن وتكىزگەن-ءدى. ساياسات, الەۋمەت, ادەبيەت مازمۇندى كۇلكى جۋرنالى «شانشاردىڭ» №1 سانى تاشكەنتتە 1925 جىلى 6700 تارالىممەن جارىققا شىققان.

جاس عالىمنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسىندە تاياۋدا «شانشاردىڭ»  1925 جىلعى تاعى ءبىر №1 سانى الماتىداعى ورتالىق مۇراعاتتىڭ سورەسىنەن تابىلدى. وسى تۇستا «بۇل قالاي؟ «شانشار» جۋرنالىنىڭ №1 ءنومىرىنىڭ ەكى مارتە قايتالانىپ شىعۋىنا نە تۇرتكى بولدى؟» دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ا.اقىنبەكوۆانىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەكى باسىلىمنىڭ دا ايىرماشىلىعى اجەپتاۋىر. باسىلعان قاعازىندا عانا ەمەس, كولەمى مەن تارالىمىندا دا وزگەشەلىكتەر بار.  مۇراعاتتان تابىلعان جۋرنال سارى قاعازعا باسىلىپ, شىققان جىلى ايى, كۇنى ءدال كورسەتىلسە, الدىڭعى تابىلعان نۇسقا قاعازىنىڭ ساپاسىمەن دە, بەزەندىرىلۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءارى ءتۇرلى-ءتۇستى بولىپ شىققان. ەكى جۋرنالدى سالىستىرا قاراپ, سارى قاعازعا, «1925 جىلى 26 فەۆرال» دەپ شىققان كۇنى انىق باسىلعان «شانشار» جۋرنالى العاشقى باسىلىم بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاسالۋدا. مازمۇنىندا دا ايتارلىقتاي ەرەكشەلىكتەر بار. تارالىمى – 3000 دانا. ال №1 سانى دەپ ايى, كۇنى كورسەتىلمەگەن نۇسقادا ماتەريالدار دا سۇرىپتالىپ, ەكشەلگەن ەكەن.  الايدا №2 سانى دەپ كورسەتىلمەي, №1سانىنىڭ قايتالاي باسىلۋى عالىمداردى ءبىراز تىعىرىققا تىرەگەندەي. قالاي بولعاندا دا ا.اقىنبەكوۆا «شانشاردىڭ» جاڭا نۇسقاسىن دا كيريلل جازۋىنا اۋىستىرىپ, عىلىمي كەڭەسكە ۇسىندى. «شانشار» جۋرنالىنىڭ ءبىر ەمەس, ەكى نۇسقاسىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىپ, تىڭ مالىمەتتەر جيناعان التىن اقىنبەكوۆانىڭ ىزدەنىسى ۇلكەن زەرتتەۋلەردىڭ باستاماسى ەكەنى انىق.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى «قولجازبا جانە تەكستولوگيا» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى ت.الىبەكوۆ قازاق جۋرنالدار تاريحىنىڭ زەرتتەۋشىسى ۇشكىلتاي سۇبحانبەردينادان كەيىن جۋرنال تاريحىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر بولمادى-اۋ شاماسى دەگەن ءۋاجىن ايتادى. وسى كەزگە دەيىن عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن «ايقاپ», «قازاق», «تۇركىستان ءۋالاياتىنىڭ گازەتى», «دالا ءۋالاياتىنىڭ گازەتى» باسىلىمدارىنىڭ كيريلليتساعا تۇسىرىلگەن نۇسقاسى  بۇگىندە قۇندى دەرەككوز رەتىندە پايدالانىلۋدا.

بۇدان بۇرىن ءمالىم بولعانىنداي,  التىن اقىنبەكوۆا سەمەيدە جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆ 1918 جىلى شىعارعان «اباي» جۋرنالىنىڭ دا №12 سانىن تاۋىپ, كيريلل قارپىنە اۋدارعان بولاتىن. بۇگىندە «اباي», «شانشار» جۋرنالدارىنىڭ كيريلل قارپىندەگى نۇسقالارى ء ال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى ع.مۇتانوۆتىڭ قولداۋىمەن «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپاسىندا باسىلىپ, وقىرماندارعا جەتكەن. ەندەشە, عالىمنىڭ ىزدەنىستەرىنە ءسات-ساپار!

ەلۆيرا سەرىكقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى