ءادىل ءسوزدىڭ اتاسى قاز داۋىستى قازىبەك بي تۋرالى ەنتسيكلوپەديانىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ەلورداداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا ءوتتى.
ىرگەلى ەڭبەكتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە العاشقى ءسوزدى قاراعاندى قالاسىنداعى «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, شىعارۋشىلار القاسىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ الىپ, بۇل ەڭبەك ارقىلى اتا-بابالار اماناتىن ناسيحاتتاۋ, ەل بىرلىگىن, ۇلت تۇتاستىعىن كورسەتۋ, تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەرمەن قاتار, حالقىمىزدىڭ ايتۋلى ۇلدارى مەن جىراۋلارىن, دالا ابىزدارىن جان-جاقتى قامتۋدى ماقسات ەتكەنىن, ءحVىى-ءحVىىى عاسىرلارداعى جوڭعار-قازاق ايقاسى دا ەنتسيكلوپەديادان ورىن العانىن ايتا كەلىپ, ۇلى ءبيدىڭ ونەگەسىنە كەڭىنەن توقتالدى.
سول سەكىلدى كىتاپقا كۇنى كەشە عانا ءومىردەن وزعان, ورەسى بيىك, ءورىسى كەڭ سالىق زيمانوۆتىڭ «قازاقتىڭ اتا زاڭدارى جانە ونىڭ باستاۋلارى» دەگەن ماقالاسى دا بەرىلگەن ەكەن. بۇل ماقالادان الار تاعىلىم دا, ءتالىم دە از ەمەس ەكەنىن مىنا ءبىر بايلامنان اڭعارۋعا بولعانداي. مىسالى, «بي, ەڭ الدىمەن – سوت (سۋديا). ءبيدىڭ ءوزى دە, بيلىگى دە ءتۇپ-تامىرى حالىقتىڭ تاريحىنا بايلانىستى. سول سەبەپتى ول بەدەلدى, ءداستۇرلى بيلىك قاتارىندا بولدى. ال حان بيلىگىن كوپشىلىك بۇقارا اكىم بيلىگى دەپ تانىدى. قازاقتىڭ كورنەكتى مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى جازعانداي: «مىقتى بيلەر ءتىلىن الماعان حانداردى ءبىر كەزدە تاقتارىنان قۋىرشاقشا الىپ تاستاپ وتىرعان», دەيدى اكادەميك اعامىز.
بۇدان كەيىنگى جەردە قاز داۋىستى قازىبەك بي تۋرالى توپتاما ماقالالار بەرىلىپتى. كەستەلى ءسوزدىڭ كەمەلى ايان نىسانالىنىڭ «تولە بي», كورنەكتى قالامگەر سوفى سماتاەۆتىڭ «قاز داۋىستى قازىبەك بي», قارا ءسوزدىڭ حاس شەبەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «ايتەكە بي» اتتى سۇبەلى دۇنيەلەرىنەن الار ماعلۇمات از بولماسا كەرەك. پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ ادەبي ءتىلدىڭ ءارى مەن ءنارى بيلەر مەن ابىزداردا جاتقانىن, ول زاماندا ادامداردىڭ سوزگە توقتاپ, ۇلكەننىڭ الدىنان قيىپ وتپەگەنىن تىلگە تيەك ەتسە, ۇلتىم دەپ ءسويلەگەندە ءسوزى جەتى قات جەردىڭ استىنان شىمىرلاپ شىققان بۇلاقتاي اسەر ەتەتىن ورازكۇل اسانعازى ءۇش بي قول ۇستاسىپ ورتامىزعا ورالعاندا, ءوڭتۇستىك جۇرتىنىڭ قۋانا قارسى العانىن, ق.تولەمەتوۆ, ا.تىشانوۆ باستاعان ازاماتتار باياعى كوسەمدەر ساپ قۇرعان ءۇش كوشەنى ءۇش ءبيدىڭ اتىنا بەرىپ, ءبىر جەردەن ۇشتاستىرىپ, بەرەكە-بىرلىكتىڭ ۇلگىسى ەتىپ كورسەتكەنىن, ۇلت رۋحىنىڭ ۇلىلارىن وسىلاي كىتاپ ەتىپ, ۇرپاق قولىنا ۇسىنا بەرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى سەرىك وسپانوۆ ءمادي اندەرىن اۋەلەتسە, عالىم جامبىل ارتىقباەۆ بۇل ەڭبەكتىڭ تانىمدىق جاعىنا توقتالىپ, بيلەر ءومىر سۇرگەن زامان شوقان ايتىپ كەتكەن ەرلىك عاسىرى بولعانىن دايەكتەدى. ول كەزدەگى قوعام اشىق بولعانىن, بيلىكتىڭ جۇرت الدىندا ايتىلىپ, قورىتىندى جاسالعانىنا مىسالدار كەلتىردى. پروفەسسور ق.جيرەنشين بيلەردىڭ مۇراسىن زاڭ فاكۋلتەتتەرىندە وقىتۋ قاجەتتىگىن كوتەرىپ, مىنا ەڭبەك سوعان دايىن قۇرال بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتسە, عالىم شاكىر ىبىراەۆ دالا پوەزياسى تۋرالى وي تەربەپ, شەشەندىك ءسوزدىڭ كەمەلى دە, كەلىستىسى دە سول زاماندا بولعانىن, ەندى سونى تاۋەلسىزدىك تۇسىندا بىرتە-بىرتە ورالتۋ جايىنا توقتالدى.
ال اقىن ءجۇرسىن ەرمان قاز داۋىستى قازىبەك بيگە ارناعان ولەڭ شۋماقتارىن وقىپ, كەي تۇستا ەلدىك ىستەن گورى كەيبىر ازاماتتاردىڭ اتالارىن ارداقتايمىز دەپ اعات كەتىپ جاتاتىنىنا وكىنىش بىلدىرسە, ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى بۇل ەنتسيكلوپەديا تۋرالى ءوز بايلامدارىن ايتا كەلىپ, 1500 تارالىم كىمگە جەتەدى دەگەن سۇراقتى كولدەنەڭ تارتتى.
قورىتا ايتقاندا, ۇلى ءبيدىڭ ۇلاعاتىن جيناقتاعان سۇبەلى ەنتسيكلوپەديادا ءسۇيسىندىرەتىن دە, تۇيسىندىرەتىن دە دەرەكتەر مولىنان.
سۇلەيمەن مامەت.