لاتىن قارپىنە ءوتۋدىڭ توتە جولى

باسقوسۋعا قاتىسقان عالىمدار مەن ءتىل جاناشىرلارى ءالىپبيدىڭ سوڭعى نۇسقاسىنا قا­تىستى وزدە­رى­نىڭ ناقتى تالاپ-تىلەكتەرىن ورتا­عا سالدى. ء«الىپبي ءتۇزۋ دەگەن بەر جاق­تا­عى ماسەلە. جۇمىستىڭ قيى­نى ەندى باس­تالادى. ەڭ باستىسى ەلباسى جارلىققا قول قويدى. ال­دى­مىزدا ناقتى ماقسات تۇر. سون­دىقتان ءالىپبي جاقسى ما, جامان با, كەم­شىلىگى بار ما, جوق پا, وعان قاراماي ءبىز سو­نى پايدالانۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. پاي­دالانۋدىڭ امالىن تابۋىمىز قاجەت. ەلباسى ءوزى ايتقانداي, ءالىپبي دەگەن قاتىپ-سە­مىپ قالعان دۇنيە ەمەس. ول جول-جونەكەي جوندەلە, تولىق­تىرىلا تۇسەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنىڭ كوپ­شىلىكتىڭ تالقىسىنا ءتۇسۋى زاڭدى», دەيدى ا.باي­تۇرسىن­ ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ءالىمحان جۇنىسبەك. جاڭا لاتىن ءالىپبيىنىڭ سينگارمولوگيالىق تالدانىمىنا ايرىقشا توقتالعان عالىم ءبىرىنشى ماسەلە ورىستىڭ نۇسقاسى بولەك ەملە ەرەجەسىن ءبىزدىڭ نۇسقاسى مۇلدە باسقا تىلىمىزگە تىكەلەي قابىلداپ العاندىعىمىزدا بولىپ وتىر, وسىنىڭ باسىن اشىپ الۋىمىز كەرەك دەيدى. سونداي-اق جاڭا نۇسقانىڭ 11-بابىنا بايلانىستى ول «داۋىستى دىبىس پەن داۋىسسىز دىبىستى جانە توركىنى بولەك ورىس ءتىلىنىڭ داۋىستى «ي» دىبىسى مەن قازاق ءتىلىنىڭ داۋىسسىز «ي» دىبىسىن ءبىر تاڭبامەن بەلگىلەۋگە بولمايدى. سوندىقتان وسى باپتى الىپ تاستاۋدى سۇرايمىز» دەگەندى ايتتى. وعان قوسا جۇپ دىبىستاردىڭ رەتتىك تاڭباسى ورتاق بولۋى كەرەك. بۇل ادىستەمەلىك وقىتۋ جاعدايىن جەڭىلدەتەتىنىن جەتكىزگەن عالىم تاعى دا بىرقاتار باپتارعا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. لاتىن گرافيكاسىنداعى ورفوگ­را­فيانىڭ عى­لى­مي نەگىزدەرىنە نازار اۋدارتقان فيلولوگيا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى زەينەپ بازارباەۆا ورفو­گرافيا وتە كۇردەلى سالا, سون­دىق­تان ساۋاتتى جازۋ ءۇشىن ورفو­گرا­فيا مەن عىلىمي نەگىز بولۋ كە­رەك ەكەنىن ايتادى. بۇل تۇرعىدا ونىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىنە سۇيە­ن­­گە­نىمىز ءجون. عالىمنىڭ پىكىرىنشە جى­ڭى­ش­­­كە­لىك بەلگىسىنىڭ بىزگە ەش كە­رەگى جوق. سين­گارموني­زم زا­ڭىنا سۇيە­نۋ ارقىلى جىڭىش­كە­لىك بەلگىسىن قول­­دان­­باستان دۇرىس جازا الامىز. 

پروفەسسور باعدات مومىنوۆا: «جازۋ ما­سە­لە­سىنە كەلگەندە پروب­لە­مالار ءالى دە كوپ. بولاشاق­تا حا­­لىقتىڭ ساۋاتتى بولۋى, مەك­­تەپ­تەر­­دەگى ساۋات­تىلىق­تىڭ وقى­ت­ى­لۋى بار­­­لىعى دا ەملەگە تىكەلەي باي­لا­نىس­تى. بۇ­كىل دۇ­نيە جۇزىندەگى ءتىل اتاۋلىنىڭ دا­مۋى مەن بو­لاشاعى ءۇش فاكتورعا تاۋەلدى. ونىڭ ءبىرىن­­شى­سى مادەني قۇندىلىق, ەكىنشىسى قا­لىپ­تاس­­قان الەۋ­مەتتىك بازا بولۋى شا­رت, ءۇشىنشىسى سايا­سي كۇش­تەردىڭ ءتىل سايا­ساتىنا ارالاسۋى. بۇل فاكتور­لار­دىڭ بارلىعى بىزدە بار. ەڭ باستىسى وسىنىڭ ءبارىن جۇيە­لى تۇردە جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك», دەيدى.

باسقوسۋ بارىسىندا «لاتىن ءالىپ­بيىنىڭ قىس­قاشا تاريحى», «لا­تىن ءالىپبيىنىڭ بەكى­تىل­گەن جوبا­سى­نىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەم­­شىلىكتەرى», «لا­تىن ءالىپ­بيىنىڭ تەح­­ني­كالىق مۇمكىندىكتەرى», «مە­دي­تسي­نالىق تەر­ميندەردى لاتىن الىپبيىمەن جازۋدا ەسكە­رى­لە­تىن ما­سە­لەلەر» «لاتىن قارپىنە ءوتۋ­دىڭ تو­­­تە جولى», «لاتىن ءالىپ­بيىن يگە­رۋ­­دىڭ ادىس­نا­مالىق ەرەك­شە­لىك­­تەرى» ءتارىزدى بىرقاتار تاقى­رىپ­تاردا بايان­دامالار وقىلدى. الماتى قا­لاسى تىل­دەردى دامىتۋ باس­قارماسىنىڭ باس­­شىسى راحات شيماشەۆا جيىن­دا تال­قى­لانعان ما­­­سەلەلەر بۇل باعىتتاعى وزەكتى ساۋ­ال­دار­دىڭ وڭتايلى شەشىمىن تا­بۋعا وڭ سەرپىن بە­رە­­تىنىن ايتىپ كون­فەرەنتسيا جۇمىسىن قو­رى­تىن­دى­لادى.

ارمان وكتيابر, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى