پارلامەنت سەناتىنىڭ جالپى وتىرىسىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلاندى؟

قۇپيانى جاريالاۋدىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى

زاڭ جوباسى بويىنشا سەناتورلار الدىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات ءوسىپوۆ بايانداما جاساپ, قۇجاتتىڭ ماقساتى مەن ءمان-ماعىناسىن اشىپ ايتىپ بەردى. 

ونىڭ مالىمدەۋىنشە, ۇجىمدىق قاۋىپ­سىز­دىك تۋرالى شارت ۇيىمى شەڭبەرىندە قۇپيا اقپاراتتىڭ ساقتالۋىن ءوزارا قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى حاتتاماعا ۇقشۇ مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ باسشىلارى 2012 جىلى ماسكەۋ قالا­سىندا قول قويعان. جالپى, 1992 جىلى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قول قويىلسا, 2002 جىلى  بۇل ۇيىم ۇقشۇ رەتىندە قايتا قۇرىلعان. ونىڭ قۇرامىنا ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان مەملەكەتتەرى مۇشەلىككە ءوتتى. ونىڭ جوعارى ورگانى – ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى كىرەتىن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بولىپ بەكىتىلدى.  ۇقشۇ-نىڭ مەرەيتويلىق سامميتىندە ۇيىمنىڭ توراعالىق تىزگىنى ءبىر جىلدىق مەرزىمگە قازاقستانعا بەرىلگەندىگى بەلگىلى. 

– حاتتامامەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر كەلىسىمگە قوسىلۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنۋدى جانە بارلىق حالىقارالىق قۇقىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ونىڭ تەتىكتەرىنە قاتىسۋىن, كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ تەتىگىنىڭ نەگىزگى بۋىنى بولىپ تابىلاتىن ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قۇرامىن ناقتىلاۋدى, قۇپيا اقپاراتتىڭ تارالۋىنا جول بەرگەن تۇلعاعا قاتىستى زاڭ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋدى, سونداي-اق ناقتىلايتىن جانە رەداكتسيالىق سيپاتتاعى تۇزەتۋلەردى كوزدەيدى, – دەدى م.ءوسىپوۆ. حاتتامانى بۇگىنگە دەيىن ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى راتيفيكاتسيالاپ, زاڭدىق مارتەبە بەرىلگەن. 

سونىمەن قاتار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۇيىم­عا قاتىستى قۇپيا اقپاراتتاردى زاڭسىز جاريالاۋشىلاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى.   

 اتالعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى م.ءوسىپوۆ قۇپيا اقپاراتتى جاريالاۋعا بايلانىستى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ارقايسىسىندا كىنالى تۇلعالارعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعاندىعىن جەتكىزدى. ماسەلەن, تاجىكستاندا بۇل ساناتتاعى قىلمىس بو­يىنشا كىنالى دەپ تانىلعاندارعا 10 جىلعا دەيىن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 8 جىلعا دەيىنگى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى كوزدەلگەن. 

سەناتورلار قۇجاتتى تالقىلاي كەلە, زاڭدى تولىق قابىلدادى. 

يگىلىككە جۇمسالاتىن قارىز

سەنات قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ جوباسى) دە راتيفيكاتسيالادى. بۇل كەلىسىمگە 2017 جىلعى 21 تامىزدا استانا قالاسىندا قول قويىلعان. 

اتالعان قۇجات مەملەكەت باسشىسى ن.نازار­باەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام – ۇلت جوسپارىنىڭ» 76-قادامىنداعى, سون­داي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016 – 2019 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىندا بەلگىلەنگەن باسىمدىقتارعا سايكەس كەلەدى.

اتالعان زاڭ بويىنشا بايانداما جا­سا­عان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى بيبىگۇل اسىلوۆانىڭ مالىم­دەۋىنشە, ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ جوباسى بويىنشا شىعىنداردىڭ جالپى سوماسى 75 ميلليون اقش دوللارىن, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قارىزى 67 ميلليون اقش دوللارى مولشەرىندە, قارىزدى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسا قارجىلاندىرۋ 8 ميلليون اقش دوللارى مولشەرىندە بولادى.

حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ 67 ميلليون اقش دوللارى سو­ما­سىنداعى قارىزى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا 5,5 جىل جەڭىلدىك كەزەڭىن قوسا العاندا, 

17 جىل وتەۋ مەرزىمىنە بەرىلەدى.

– كەلىسىم ۇبت تاپسىرمالارىنىڭ جاڭا ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى باعالاۋ جۇيەسىن, وقۋداعى جەتىستىكتەردى سىرتقى باعالاۋدى جانە تەست تاپسىرمالارىنىڭ بازاسىن جاڭارتۋدى قايتا قاراۋ سياقتى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىن قولداۋعا باعىتتالعان باستامالار كەشەنىن قامتيدى. كەلىسىمنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ءبىلىم بەرۋ ماتەريالدارىنا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ, مۋلتيمەديالىق جابدىقپەن جاراقتاندىرۋ جانە اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ الەۋەتىن ۇلعايتۋ ارقىلى اۋىلدىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن جانە شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەردەگى وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى. كەلىسىمنىڭ جالپى قارجىلاندىرۋ سوماسىنىڭ شامامەن 67 پايىزى 5400 اۋىلدىق مەكتەپتى ينتەراكتيۆتى جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالاتىن بولادى. اۋىلدىق مەكتەپ كابينەتتەرىنىڭ 60 پايىزىن كومپيۋتەرلەرمەن, پروەكتورلارمەن جانە ەكرانمەن جاراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 32,5 مىڭ جابدىق جيناقتالىمىن ساتىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ب.اسىلوۆا. 

كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ اۋىلدىق جانە قالالىق مەكتەپتەردىڭ اراسىنداعى ۇلگە­رىم­دەگى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن تەڭدەستىرۋگە ىقپال ەتۋگە ءتيىس.

اۋىلدا ينتەرنەت ساپاسى ارتادى

جالپى وتىرىستان سوڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بيبىگۇل اسىلوۆاعا اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنداعى الشاقتىققا بايلانىستى بىرنەشە ساۋال قويۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.  

– قارىزعا الىناتىن قاراجاتتىڭ ەلەۋلى بولشەگى اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرى اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋعا باعىت­تالاتىندىعىن ايتتىڭىز. بۇل الشاقتىق قازىر قانداي دەڭگەيدە؟

– ءبىزدىڭ بۇل ماسەلەگە قاتىستى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىمىز جەتەرلىك. ولاردىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرى كورسەتكىشتەرىنىڭ الشاقتىعى قازىر 30 پايىزدىڭ شاماسىندا ەكەندىگىن ءبىلىپ وتىرمىز. ارينە كوپ ماسەلە وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا, مەكتەپتىڭ تۇرىنە, بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمىنە  بايلانىستى. ەندى حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن الىناتىن قارىز قاراجاتتى قازىرگى الشاقتىقتى ازايتىپ, مەكتەپتەردى تەڭەستىرۋگە جۇمسايمىز. ءبىز مەكتەپتەرگە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الماس بۇرىن تالداۋ جۇرگىزىپ, جەتىسپەۋشىلىكتەردى پىسىقتاپ شىعامىز.

– اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ تەك كومپيۋتەرلىك كەشەندەرمەن جا­راق­تاندىرۋ ەمەس, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن جوققا شىعارا المايمىز. پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە قانشالىقتى كوڭىل بولىنبەك؟

– ارينە قازىر اۋىل مەكتەپتەرىندە ۇستاز ماماندىعىنا سۇرانىس جوعارى ەكەندىگىن جوققا شىعارمايمىز. اتالعان جوبانى قابىلدار الدىندا تالداۋ جۇرگىزە كەلە اۋىل مەكتەپتەرى مۇعالىمدەرىنىڭ قىزمەت اۋىستىرۋ, جۇمىستان بوساپ قالۋ كورسەتكىشتەرى بولماشى ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك. قازىر بارلىق مەكتەپتەر پەداگوگ ماماندارمەن تولىق قام­تاماسىز ەتىلگەن. ال وقىتۋدىڭ ساپاسىنا كەلەر بولساق, مۇعالىمدەر ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭار­تىلعان مازمۇنى بويىنشا جاپپاي قايتا دايارلىقتان ءوتىپ جاتىر.

– ال قارىزعا الىنعان كومپيۋتەرلەر, باسقا دا قۇرالدار اۋىلعا جەتكەنىمەن, كوپتەگەن اۋىلداردا ينتەرنەت جوقتىعىن, كوپشىلىگىندە ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعى تومەن ەكەندىگىن بىلەتىن بولارسىزدار؟

– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ينتەرنەتتىڭ سەكۋندىنا 4-10 مب شىعىنى وتەلىپ وتىر. ونىڭ كولەمى شامامەن 12 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ەندى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ينتەرنەتتىڭ ساپاسىن قاجەت دەڭگەيگە دەيىن كوتەرۋ مىندەتى تۇر. بۇل جونىندە بارلىق وبلىس اكىمدىكتەرىنە تاپسىرما بەرىلدى. اتالعان ماسەلە 2018-2019 جىلدارى تۇپكىلىكتى شەشىلەدى دەگەن ويدامىن.

سەرىك ابدىبەك, «ەگەمەن قازاقستان»