پاۆلوداردا ستۋدەنتتەر «ءادامجۇسىپ» پەساسىن ساحنالادى

ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق جولىن باياندايتىن 7 بولىمنەن پەسا تۇرادى. قويۋشى رەجيسسەر – «قازاق فيلولوگياسى» ماماندىعىنىڭ 2-ءشى كۋرس ستۋدەنتى تاشكەنباي اڭسات.

تاريحشى, ادەبيەتشى عالىم­داردىڭ ايتۋىنشا, ءماشھۇر ءجۇ­سىپ (1858-1931) جاس كەزى­ندە بۇقاراداعى «كوكلان» مەدرە­سە­سىندە وقىپ, اراب, پارسى, تىل­دەرىن جاقسى بىلگەن, 5 جاسىنان باس­تاپ اۋىل مولداسىنان ءبى­لىم الادى. قازاق اۋىز ادەبيەتى باي­لىعىمەن ەرتە تانىسىپ, حا­لىقتىق جىر-داستانداردى جاتتاپ وسەدى. ءماشھۇر ءجۇسىپ سامارقان, تاش­كەنت, تۇركىستان, بۇقاراعا بارادى. اراب, پارسى تىلدەرىن ۇيرەنىپ, شىعىستىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتىمەن جەتە تانىسادى. اباي, شاكارىمدەرشە قۇران كا­رىم فيلوسوفياسىن, قوجا احمەت ياساۋي ءىلىمىن تەرەڭ زەرتتەگەن. 

– ال ءماشھۇر ءجۇسىپ تۋعاندا ىزمۇحاممەد ابىز: – بۇل شىراعىم جۇما كۇنى تۋدى. اتامىز ادام اتا جا­رالعان كۇن. اتى – ءادام­جۇسىپ بولسىن! – دەپتى. ەكى پايعام­بار­دىڭ اتى قوساقتالعان, دەيدى ايت­مۇحانبەت تۇرىشەۆ. 

 عالىمنىڭ ءماشھۇرتانۋشى رەتىندە اقىن شىعارمالارىن زەرت­­­­تەگەنىنە 30 جىلداي ۋاقىت ءوتىپ­­تى. ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ شىعار­ما­­لا­رىنىڭ جيىنى 50 تومعا جا­قىن. 

– سوندىقتان ومبى, توم, ماسكەۋ, تاشكەنت, بىشكەك, قازان, قىتاي ارحيۆتەرىن ۇنەمى زەر­دە­­لەپ قاراپ, اقتارعانىمىز ءجون. مىسالى, 1907 جىلدارى «حال احۋال», «تىرشىلىكتە كوپ جا­ساعاننان كەيىن كورگەن تاماشامىز», «سارىارقا كىمدىكى ەكەندىگى؟» دەگەن كىتاپتارى رە­سەي پاتشالىعىنىڭ تسەنزۋرا­سىنا ىلىكتى. اقىن اباي مەن شا­­كارىممەن كەزدەسكەن دەگەن دە ەل اۋزىندا اڭگىمەلەر بار­شىلىق. پەسا جازۋداعى ماقسات – ستۋدەنت­تە­رىمىزدى وتكەنگە ءۇڭىل­دىرۋ. ءالى دە اشىلماي جاتقان وسىن­داي كوپ زەرتتەۋلەر بار ەكە­نىن ءبىلىپ, بولا­شاقتا ۇلەس قوس­سىن دەگەن ءۇمىت­تى وي, – دەيدى ايتمۇحانبەت تۇرىشەۆ. 

تاشكەنبايدىڭ ايتۋىنشا, پەسانى دايىنداۋعا ءبىر ايداي ۋاقىت كەتىپتى. قويىلىمدى ساحنالاۋعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 8 فا­­كۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىس­­قان. رولدەردى ءادامجۇسىپ – تاش­كەن­باي اڭسات, كوپەي – ءابىلدا بەك­بولات, ىزدەن ابىز – يب­را­گيم ەر­مەك, سەرمۇحامەد جانە ءنا­جى­ميددين مولدا رولىندە – كا­كىم باكىجان, بالا ءماشھۇر جا­نە مۇسا شورمان ۇلى رولىندە – را­سۋل يركەنوۆ, قيسىق رولىندە – ارۋ­جان اتابەك, شاكارىم رو­لىندە – سەرىك ەسليام, اباي رو­لىندە – المات ورىنباەۆ دەگەن ستۋ­­دەنتتەر وينادى. 

تاريحشى عالىم قايرات بات­تالوۆتىڭ ويىنشا, بۇل ونەر ارقىلى جاستاردىڭ ساناسىنا اسەر ەتىپ, حالقىمىزدىڭ رۋحانياتىن جانداندىرۋعا ۇلەس قوسۋ دەگەن ءسوز. ءماشھۇر ءجۇسىپتى جاستار وقىپ, ءتۇسىنىپ, زەرتتەي دە بىلۋلەرى كەرەك. ستۋدەنتتەر ءبىر پەسامەن توقتاپ قالماس, ءارى قاراي دا تاريحي-تانىمدىق قويىلىمداردى ساحنالاۋ جال­عاسادى دەپ سەنەمىز. فيلولوگ عالىم ايمان زەينۋلينانىڭ ايتۋىن­شا, ء«ادامجۇسىپ» پەساسىن كاسىبي اكتەرلار ەمەس, ستۋدەنتتەر ساحنالاعانى – تانىمدىق رۋحاني جاڭالىق. 

فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان»

پاۆلودار 

سۋرەتتى تۇسىرگەن رۋفينا تورپيششەۆا