پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆانىڭ توراعالىعىمەن ماجىلىستە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلار كۇن جاقىن
جيىندا بايانداما جاساعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ بيىل ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن 87 ملن تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. ول مۇناي ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا تەڭىز, قاراشىعاناق جانە قاشاعان كەن ورىندارىنىڭ باسىمدىقتارى تۋرالى ايتا كەلە, دەپۋتاتتاردىڭ وسى سالانىڭ وزگە دە ماسەلەلەرىن قامتىعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
ۇكىمەت ساعاتىن اشقان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.يسيمباەۆا دەپۋتاتتار تاراپىنان مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ ءۇشىن زاڭنامالار بويىنشا تولىق قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
– ونىڭ ايعاعى – كەن جانە مۇناي-گاز سالاسىن رەتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن كوزدەيتىن جەر قويناۋى تۋرالى كودەكس قابىلدانعاندىعى. سونداي-اق وڭدەۋشى سەكتورعا قاتىستى سالىقتىق ساياساتتىڭ وزگەرۋى وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامۋىنىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرىن ايتپاعاندا, مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا جاڭا قارقىن بەرۋى ءتيىس, – دەدى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ال ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ ءوز بايانداماسىندا 2017 جىلى جانە بيىلعى جىلدىڭ 4 ايى ىشىندە مۇناي-گاز سالاسىنىڭ سەكتورلارى بويىنشا ەلەۋلى ءوسىم بايقالعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنايدى وڭدەۋ سەكتورىندا ءوسىمنىڭ درايۆەرى – تەڭىز, قاراشىعاناق, قاشاعان مۇناي-گاز جوبالارى بولىپ قالۋدا. وتكەن جىلى قاشاعاننىڭ وندىرىستىك يگەرىلۋ دارەجەسىنە شىعۋىنا بايلانىستى رەسپۋبليكا بويىنشا جىلدىق مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 86,2 ملن تونناعا دەيىن وسكەن. ونىڭ ىشىندە قاشاعاننىڭ ۇلەسى – 8,3 ملن توننا. ال بيىلعى جىلى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 87 ملن تونناعا جەتەدى دەپ بولجانعان.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامىنا سۇيەنەر بولساق, 2022 جىلدان كەيىن تەڭىز كەن ورنىندا مۇناي ءوندىرۋ جىلىنا 26-دان 39 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايۋى ءتيىس. سونداي-اق قاراشىعاناق كەن ورنىنان مۇناي بۇرعىلاۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. جالپى 2025 جىلعا قاراي ەلىمىزدە جىلىنا 104 ملن توننا مۇناي ءوندىرۋ جوسپارلانعان. بۇل سالا تىكەلەي ينۆەستيتسيا ءۇشىن دە تارتىمدى بولىپ قالا بەرمەك. تيىسىنشە, مۇناي ونىمدەرىنە ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى دە جوعارىلاپ كەلەدى.
– بىرىنشىدەن, پاۆلودار جانە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋدىڭ اياقتالۋىمەن موتور وتىنىنداعى يمپورتتىق تاۋەلدىلىك ۇلەسىن تومەندەتتى. بۇگىن نارىقتى وتاندىق مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىلۋى بەنزينگە – 90 پايىز, ديزەل وتىنى بويىنشا – 90 پايىز, اۋە كەروسينىنە – 58 پايىزدان استامدى قۇرادى. وسى جىلى شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ اياقتالادى. 2018 جىلى مۇناي وڭدەۋ كولەمى 1 ملن توننادان اسا جوعارىلايدى جانە 16 ملن توننانى قۇرايدى, – دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
ق.بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جاڭعىرتىلۋى جانە اۆتوماتتاندىرىلۋى ەسەبىنەن 2019 جىلى يمپورتقا تاۋەلدىلىك جويىلماق. ونىڭ ۇستىنە مۇناي وڭدەۋ كولەمى جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 300 مىڭ تونناعا ۇلعايتىلعالى وتىر.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بۇگىندە كەدەندىك وداق شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىن, فيسكالدىق رەجىمدەگى ايىرماشىلىق ەسكەرىلە كەلە باعانىڭ قاتىسۋشى ەلدەرمەن تەڭدىگى باقىلاۋعا الىنعاندىعىن دە جەتكىزدى. ماسەلەن, قازىر رەسەي فەدەراتسياسىندا اي ماركالى بەنزيننىڭ ءليترى – 214 تەڭگە بولسا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 160 تەڭگەنى قۇرايدى. وعان قوسا «Global Petroleum» حالىقارالىق اگەنتتىگى بەنزين باعاسىنا بايلانىستى رەيتينگتە ەلىمىزدى بەنزيننىڭ باعاسى بويىنشا – 12, ديزەلدىك وتىن بويىنشا – 14-ورىنعا ورنالاستىرعان. دەمەك, الەمدە تەك 11 ەلدە عانا جانارماي باعاسى بىزدەن تومەن.
ق.بوزىمباەۆ ءوز بايانداماسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سالىناتىن جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ورنالاساتىن جەرى مەن قارجىلاندىرۋ كوزى كۇز ايلارىندا بەلگىلى بولاتىندىعىن دا اتاپ ءوتتى.
استانانى گازداندىرۋ جوباسى دايىن
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنداعى» باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى استانا قالاسى مەن ەلىمىزدىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك وڭىرلەرىن گازداندىرۋ ەكەندىگى بەلگىلى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بۇل جوبانىڭ الداعى شىلدە ايىندا باستالاتىندىعىن جەتكىزدى.
– «قىزىلوردا – جەزقازعان –قاراعاندى – تەمىرتاۋ – استانا» باعىتى بويىنشا 1-ءشى كەزەڭ 2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن اياقتالادى. 1-ءشى كەزەڭىنىڭ الدىن الا قۇنى 267,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. مەن باسقاراتىن جۇمىس توبىنا بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ قۇزىرەتى ەگجەي-تەگجەيلى بەكىتىلدى. قاراعاندى, اقمولا وبلىستارىنىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىمەن ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى مەن ايماقتىق جەلىلەر قۇرىلىسىنىڭ مەرزىمىن ەسكەرە وتىرىپ, ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسى بويىنشا جول كارتالارى ازىرلەندى. 1-كەزەڭ ءوزىنىڭ باعىتى بويىنشا 171 ەلدى مەكەندى قامتۋى ءتيىس, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
جيىندا اتالعان ماسەلە بويىنشا ءسوز العان استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قوسمان ايتمۇحامەتوۆ ەلوردانىڭ ينفراقۇرىلىمدارى گاز جەلىسىنە قوسۋعا دايىن ەكەندىگىن مالىمدەدى.
جالپى ەلىمىز بويىنشا بۇگىنگى كۇنگە 1320 ەلدى مەكەن گازداندىرىلعان.
ق.بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى سۇيىتىلعان گازدىڭ ءوندىرىسى دە جىلما-جىل ارتىپ كەلەدى. قازىر ونىڭ شەكتىك باعاسىن رەتتەيتىن زاڭ جوباسى ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا بەرىلىپ, اتالعان سالانى دامىتۋدىڭ جوباسى ۇسىنىلعان.
وتاندىق مامانداردىڭ ۇلەسى باسىم
مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى پوليەتيلەن مەن پوليپروپيلەن ءوندىرىسىن دە جولعا قويماق. بۇگىندە وسى باعىتتاعى اۋقىمدى جوبالارعا ينۆەستورلار ىزدەستىرىلۋدە.
ءونىم دەمەكشى, مۇناي-گاز سالاسىنداعى قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ باعىتىندا دا كەشەندى شارالار قولعا الىنعان. ماسەلەن تاۋار, جۇمىس پەن قىزمەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قولداۋ مەن تالداۋلاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندىق ۇلەس سوڭعى جەتى جىلدا ءۇش ەسەگە كوبەيگەن. اتاپ ايتقاندا, 2011 جىلعى 680 ملرد تەڭگەدەن 2017 جىلى 2,1 ترلن تەڭگەگە جەتكەن.
سونىمەن قاتار قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ دا سانى ءوسىپ, شەتەلدىك جۇمىسشىلار سانى جەتى جىلدا 31 پايىزعا ازايعان.
ق.بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەن ورىندارىن يگەرۋشىلەر وتاندىق تاۋار, جۇمىس پەن قىزمەت كولەمىن 50 پايىزدان تومەندەتپەۋ جانە جەرگىلىكتى مامانداردى وقىتۋ مىندەتتەلەدى. بۇل – شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ بارلىعىنا ورتاق تالاپ.
بولاشاقتا جۇمىستان بوساپ قالعان ازاماتتاردى تەڭىز جوبالارىنا, مۇناي-حيميالىق زاۋىتتار قۇرىلىسىنا جۇمىلدىرۋ كوزدەلگەن.
وسى رەتتە ۇكىمەت ساعاتىنا قاتىسىپ, دەپۋتاتتار ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وكىلى مۇناي-گاز سالاسىندا ءدال قازىر 10 مىڭعا جۋىق بوس جۇمىس ورنى بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتاتتار دا اتالعان سالانىڭ جەتىستىكتەرى مەن قاتار كەمشىلىكتەرىنە دە, قولعا الىناتىن ماسەلەلەرگە دە نازار اۋداردى. اسىرەسە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى مەن وزگە دە قۇزىرلى ورگان وكىلدەرىنە اتالعان سالاداعى جوبالار اياسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ تالاپتارىن ساقتاۋ, كوكتەمگى دالالىق جۇمىستار كەزىندە ديقانداردى جەڭىلدەتىلگەن جانار-جاعارمايمەن قامتۋ, يمپورتتى ازايتۋ جانە تاعى باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ساۋالدار بەرىلدى.
جيىن قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەتكە ارنايى ۇسىنىمدار ازىرلەنبەك.
سەرىك ابدىبەك, «ەگەمەن قازاقستان»