وڭىرگە قاتىستى تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, شىمكەنت قالاسىنداعى العاشقى الەۋمەتتىك نىساندار بۇگىندە «ەسكى قالاشىق» اتالىپ كەتكەن مولتەكاۋداندا سالىنىپتى. وسى «ەسكى قالاشىق» اۋماعىن جانە ۇزىندىعى 78 شاقىرىم بولاتىن «قوشقار اتا» وزەنىن بۇكىل حالىقتىق يگىلىككە اينالدىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار جوبالار جۇزەگە اسىرىلماق.
«ەسكى قالانى جاڭعىرتۋ» جوباسى اياسىندا وزەن جاعالاۋىندا «قوشقار اتا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى ءۇش كەزەڭنەن جۇرگىزىلەدى. جوبا بويىنشا, 208 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 3976 پاتەرلى 61 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق, «قاراسۋ» جانە «قوشقار-اتا» وزەندەرىنىڭ بويى اباتتاندىرىلادى. وزەن جاعالاۋى حالىق سەرۋەندەيتىن دەمالىس ورنىنا اينالادى. بۇگىندە اتالعان جوبا اياسىندا ورداباسى الاڭىنان وزبەك كوشەسىنە دەيىنگى وزەن بويىمەن ءجۇرىپ وتەتىن 300 مەتر اياق جول كوگالداندىرىلىپ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
- وزەننىڭ جاعالاۋىن اباتتاندىرۋدى تەك قانا ەكولوگيالىق تازالىق دەپ تۇسىنبەۋ كەرەك. مۇندا تۋريزم يندۋسترياسى دەگەن ۇلكەن ماسەلە جاتىر. قوناققا كەلگەن شەتەلدىكتەردىڭ تاماشالاۋىنا ساۋلەتتى عيماراتتار ازدىق ەتەدى. ولار نەگىزىنەن تاريحي-مادەني جەرلەرگە كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتادى. وسى رەتتە قوشقار اتا وزەنىنىڭ ۇلكەن مانگە يە ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ياعني, وسى ارقىلى تۋريستەردى كوپتەپ تارتۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەدى قالانىڭ جاڭا كەلبەتى بويىنشا جاسالعان جوبالارمەن تانىسقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ.
وزەن بويىن زاڭسىز يەمدەنگەن 96 جەر ۋچاسكەسى انىقتالىپ, قاجەتتى جەرلەر مەملەكەت قاجەتتىلىگىنە قايتارىلۋدا. سونداي-اق, د.قوناەۆ داڭعىلى «ەسكى قالاشىق» ارقىلى ۇزارتىلادى. ياعني, جول قۇرىلىسىنىڭ I كەزەڭىندە تۇركىستان كوشەسىنەن ايتەكە بي كوشەسىنە دەيىن, ۇزىندىعى 580 مەتر, ەنى 42 مەتردى قۇرايتىن جول سالىنسا, II كەزەڭدە ايتەكە بي كوشەسىنەن ۆولودارسكي كوشەسىنە دەيىن, ۇزىندىعى 480 مەتر, ەنى – 42 مەتر بولاتىن قۇرىلىس جۇمىستارى اتقارىلماق. سونداي-اق, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا وبلىس اۋماعىندا قايتا جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەتىن ەسكەرتكىشتەر قاتارىنا ەنگەن «ەسكى قالاشىقتا» ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى باستالعان. تاريحي دەرەكتەرگە سايكەس, بۇل اۋماقتا حIII عاسىردا سالىنعان تسيتادەل بار. جالپى «ەسكى قالاشىق» شىمكەنتتىڭ تاريحي بولىگىنە اينالماق.
ايتا كەتەيىك, جاعالاۋىندا قوشقار اتا كەسەنەسى ورنالاسقان وزەن 2010 جىلى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ەرەكشە قورعالاتىن اۋماق مارتەبەسىن العان بولاتىن. ودان بەرگى ۋاقىتتا وزەننىڭ باستاۋىنان ورداباسى الاڭىنا دەيىنگى اۋماققا شامامەن 1,5 شاقىرىم جەردە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, اباتتاندىرىلدى.
ەركىن دوسىمباي,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.