ۇمىتكەرلەردى تىركەۋ كەزەڭى باستالدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ل.ج.سۇلەيمەنمەن اڭگىمە

– ءلاززات جاڭىلىسقىزى, ەل نازارىنداعى باستى ناۋقان – سايلاۋ ۇدەرىستەرى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ – سايلاۋ ناۋقانى باستالعانىنا جارتى ايدان استى. وسى ۋاقىت ىشىندە ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى «سايلاۋ تۋرالى» زاڭ تالاپ­تا­رىنا سايكەس اتقارىلۋى ءتيىس بار­لىق جۇمىستار مەن ءىس-شارالاردى ءوز ۋاقىتىندا جانە بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىپ كەلەدى. مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ جارلى­عى­مەن سايلاۋ تا­عاي­ىندالعان كۇننەن باستاپ ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن دا تا­عاي­ىنداعان بولاتىن. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى جانە ءماسلي­حاتتاردىڭ كەزەكتى ساي­لاۋى 2012 جىلدىڭ 15 قاڭتارىنا بەلگىلەنگەنىن قازاقستان جۇرتشى­لى­عى جاقسى بىلەدى. ەكى سايلاۋدىڭ دا ءبىر كۇنگە تاعايىندالۋى ەلىمىز ءۇشىن قارجىلىق جاعىنان دا, ۇي­ىمداستىرۋشىلىق جاعىنان دا اسا ءتيىمدى. سوندىقتان دا ەكى سايلاۋ قاتار وتكىزىلىپ وتىر. – ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋىنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى قانداي؟ – ءماجىلىس سايلاۋىنىڭ دا, ءماسليحاتتار ساي­لاۋىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشەلىگى مەن تالاپتارى بار. مىسالى, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن ساي­لاۋدا تەك ساياسي پارتيالار عانا كانديداتتار ۇسىناتىن بولسا, ال ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنا رەس­پۋب­ليكالىق, جەرگىلىكتى قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن قاتار, جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ دا ءوزىن ءوزى ۇسىنۋىنا قۇقىعى بار. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە تىركەلگەن ساياسي پار­تيا­لار سەزدەرىن وتكىزىپ, ءماجىلىس دەپۋتات­تىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ ۇدەرىسىن اياقتادى. ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنا «نۇر وتان», «اق جول», پاتريوتتار پار­تياسى, جسدپ, رۋحانيات, ادىلەت, اۋىل, كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتيا پارتيا­لىق تىزىمدەرىن ۇسىندى. ال ءماسليحاتتار ساي­لاۋى­نا كەلسەك, 5 جەلتوقسانداعى مالىمەتتەر بوي­ىن­شا 1161 ازامات ءوز قۇقىقتارىن پاي­دالانا وتى­رىپ, ءماسليحاتتار ساي­لاۋ­ىنا تۇسۋگە ءوز وتىنىشتەرىن بەردى. قا­زىرگى كەزدە ەلىمىزدە سايلاۋ ناۋقانى قالىپتى جاعدايدا ءوتىپ جاتىر. – سايلاۋدىڭ ءىس-شارالارىنا قاتىستى وتىنىشتەر دە ءتۇسىپ جات­قان شىعار؟ – سايلاۋ ساياسي ناۋقان بولعان­دىق­تان, ءار­قي­لى قيىن ماسەلەلەردىڭ تۋىندايتىنىن ءتاجىري­بە­دەن كورىپ ءجۇرمىز. جالپى العاندا, قازىرگى ۋا­قىتتا ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سى­نا 12 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ولار­دىڭ 8-ءى ساياسي پارتيالاردان, 1-ەۋى ءماسليحاتتان, 3-ەۋى بۇقارالىق اقپا­رات قۇ­رالدارى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردان ءتۇسىپ وتىر. تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ 11-ءى سايلاۋ تۋرالى زاڭ­نامانى تۇسىندىرۋگە بايلا­نىس­تى. ولارعا قاجەتتى تۇسىنىكتەمەلەر دەر شاعىندا جولداندى. تاعى ءبىر ءوتىنىش جالپىۇلتتىق سوتسيال-دە­مو­كراتيالىق پارتياسىنان تۇسكەن ەدى. بۇل ءوتىنىش ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسىنىڭ 2 جەل­توق­سان­داعى وتىرىسىندا قارالىپ, پارتيانىڭ ءوتىنىشى قاناعاتتاندىرىلدى. وسى جەردە توقتالىپ وتەيىن, جال­پىۇلتتىق سوتسيال-دەموكرا­تيا­لىق پارتياسى ۋچاسكەلىك سايلاۋ كو­ميسسيالارى قۇرامىنا پارتيا­لار­دىڭ كە­ڭەس­شى داۋىس قۇقىعى بار وكىل­دەرىن ەنگىزۋ مەرزىمىن ۇزارتۋدى سۇراعان ەدى. كوميسسيا ءوزىنىڭ وتى­رى­سىندا جسدپ-نىڭ ءوتىنىشىن قا­راپ, ناتيجە­سىندە بۇل مەرزىمدى 15 جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارت­تى. تەك ساي­لاۋ بولاتىن كۇنى عانا ەمەس, كەڭەسشى داۋىسپەن قاتىساتىن ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميس­سياسىنىڭ ءمۇ­شە­لەرى سايلاۋ ناۋقانى باستالعان­نان باستاپ وسى ساياسي كەزەڭنىڭ بارلىق ءراسىم­دەرىنە تۇگەلدەي قا­تىسىپ, ونداعى جۇمىستاردى بىرلەسە اتقارۋى ءتيىس. – ال سايلاۋشىلاردىڭ تىزىمدەرىن جاساۋ دا ماڭىزدى ءىس-شارا. وسى باعىتتاعى ۇدەرىستەر قالاي جۇرگىزىلۋدە؟ – بۇل ماسەلەدە ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى­نىڭ, سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار­دىڭ ءتاجى­ري­بەسى بار. سەبەبى, وسى جىلدىڭ ءساۋى­رىن­دە ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. وندا سايلاۋشىلاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرى بويىنشا تىزىمدەرى قالىپتاستىرىلدى. دەگەنمەن, ەلىمىزدىڭ اۋماقتارىندا ىشكى كوشى-قوننىڭ بەلسەندى بو­لۋى­نا باي­لانىستى بۇگىندە سايلاۋشىلار تىزىمدەرى قايتا تاعى دا پىسىقتالىپ جاتىر. ونداعى ماقسات – كامەلەتتىك جاسقا تولعان ءارى قازاقستان ازا­ما­تى بولىپ تابىلاتىن تۇرعىن­دار­دىڭ بار­لى­عىن سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ. سول ارقىلى ازامات­تار­دىڭ كونستيتۋتسيامەن كەپىلدەندىرىلگەن سايلاۋ قۇقىعىن جۇزەگە اسى­رۋىنا مۇمكىندىك بەرىلەدى. ال سايلاۋ كۇنى تىزىمگە ەنگىزىلگەن سايلاۋ­شى­لاردىڭ ءوز ۋچاسكەلەرىنە كەلىپ, داۋىس بەرگەندەرى ءجون دەمەكپىن. ويتكەنى, بۇل ارقايسىمىزدىڭ ازا­ماتتىق بورى­شىمىز بولىپ تابىلادى. – سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنبەي قالىپ, وكپە-رەنىش ورىن الاتىن جاعدايلار دا كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس... – ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى مەن سايلاۋ تۋ­را­لى زاڭناماسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى­نىڭ جاسى 18-گە تولعان ازاماتتارى تەگىنە, الەۋ­مەتتىك, لاۋازىمدىق جانە ءمۇ­لىك­تىك جاع­دايى­نا, جىنىسىنا, ءناسى­لىنە, ۇلتىنا قاراماستان, سايلاۋدا داۋىس بەرۋگە قاتىسۋعا قۇقىلى. ءاربىر سايلاۋشى ءوزىنىڭ وسى قۇقى­عىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اۋداندىق, قالالىق اكىمدىكتەر سايلاۋشىلار ءتىزىمىن قالىپتاستىرادى. بۇل رەتتە اكىمدىكتەردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى ولاردىڭ دۇرىستىعى ءۇشىن جاۋاپتى بولادى. سايلاۋ تاعايىندالعان كۇن­نەن باستاپ ازاماتتار تۇرعى­لىق­تى جەرى بويىنشا اكىمدىككە بارىپ سايلاۋشى رەتىندە تىركەلە الادى. ال 2011 جىلعى 30 جەلتوقسان­نان باستاپ ءار­بىر سايلاۋشى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە سايلاۋ­شى­لار تىزىمىندەگى ءوزى تۋرالى دەرەكتەردى, سون­داي-اق ءوزىنىڭ سايلاۋشىلار تىزىمىندە بار نە جوق ەكەندىگىن بىلۋىنە تولىق قۇقىلى. جاسىراتىنى جوق, ءبىزدىڭ سايلاۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى وسى ماسەلەگە بەي-جاي قارايدى. سونىڭ سالدارىنان ءتۇسىنىس­پەۋ­­شى­لىك­­تەر, داۋ-دامايلار تۋىنداپ جا­تا­دى. ونى بولدىرماۋدىڭ ەڭ باستى جولى – 30 جەل­توق­سان­نان باستاپ ساي­لاۋشىلار وزدەرىنىڭ سايلاۋ ۋچاس­كەلەرىنە بارىپ, تىزىمدەگى وزدە­رى تۋرالى ءما­لىمەتتەردى تەكسەرۋى ءتيىس. تەگى, ءوز ەسىمى جانە اكە­سى­نىڭ اتى, تۋعان جىلى, ايى مەن كۇنى دۇرىس جا­زىلعان با, سونىڭ بارىنە ءمان بەرگەنى ءجون. بۇل, ارينە, ازاماتتىڭ بەلسەندىلىگىن تالاپ ەتەتىن ءجايت. – تىركەۋدەن وتكەن ساياسي پار­تيا­لاردىڭ ۇگىت جۇمىستارى قاي كۇننەن باستالادى؟ – جالپى, سايلاۋ تاعايىندال­عان­نان كەيىن سايلاۋ ۇدەرىستەرى كانديداتتار ۇسىنۋ, تىركەۋ جانە سايلاۋ وتەتىن كۇنى كەزەڭدەرىنەن تۇرادى. قازىرگى ۋا­قىت­تا سايلاۋدىڭ كانديداتتار ۇسىنۋ كەزەڭى اياقتالىپ, تىركەۋ كەزەڭى باستالدى. ول 16 جەل­توقسانعا دەيىن جالعاسادى. ال ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى 16 جەل­توقساننان باستاپ, كەلەسى جىلدىڭ 13 قاڭتارى كۇنگى ساعات 24.00-گە دەيىن جۇرگىزىلەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن ءاليسۇلتان قۇلانباي.