جاقسى ءومىر ءسۇرۋ – ءار اۋىلدىڭ قالاۋى

التىنبەك ابدوللاەۆ,  اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى: 

– ەلباسى اگرارلىق سەكتوردى ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ تالابىن قويعانى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان بىرقاتار پوزيتسيالار بويىنشا ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەر قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ, حالىقارالىق نارىقتاردا با­سەكەگە قابىلەتتىلىكتى قامتا­ماسىز ەتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا جىل وتكەن سايىن مەملەكەتتىك قار­جىلاندىرۋ مولشەرىنىڭ ارتا تۇسكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. وعان مىسال رەتىندە وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا 32 ميلليارد تەڭگەنىڭ 7200 شاعىن نەسيەسى بەرىلگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. بيىل ونىڭ كولەمى 62 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلىپ, قىزمەتتى پايدالانۋشىلاردىڭ سانى ەكى ەسە كوبەيەتىن بولادى. بۇل جۇمىس وبلىستىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىندا ودان ءارى بەلسەندىلىكپەن جالعاسارى كۇمانسىز. بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءونىم ءوندىرىسى 510,6 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ازىق-ت ۇلىك ءونىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى 2,8 پايىزعا ارتىپ, 93,6 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. سىرتقا 141,8 ميلليون دوللاردىڭ ونىمدەرى جونەلتىلدى. كەلتىرىلگەن تسيفرلار قۇرعاق, جاداعاي كورىنگەنىمەن, استارىندا جەر ەمگەن شارۋا ادامدارىنىڭ قانشاما ماڭداي تەرى, قاجىرلى ەڭبەگى جاتىر دەسەڭشى! 2017 جىلى اگروقۇرىلىمدارعا 41,6 ميلليارد تەڭگە دەمەۋقارجى ءبولىنىپ, 11 باعدارلاما اياسىندا قولداۋ كورسەتىلدى. ۇساق شار­ۋا­شىلىقتاردى بىرىكتىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 11,2 مىڭ اۋىل­دىق جۇمىسقا تارتىلدى. ولار­دىڭ اراسىندا جۇمىسسىز جۇر­گەندەرى دە, ءىسى شاتقاياقتاپ, كەرى كەتكەندەرى دە بار. 1739 شا­رۋا­شىلىق سۋبەكتىلەرى نەسيەلىك جانە ليزينگتىك مىن­دەت­تەمەلەر بو­يىنشا سىياقى­لار­دىڭ سۋبسي­ديالاۋ شارالارىن پايدالانىپ, 6,4 ميلليارد تەڭگە الدى. سوڭعى بەس جىلدا وڭىر­لىك اگرو­قۇرىلىمدارعا قۇيىل­عان قارجى 5,5 ەسە كوبەيىپ, 34,1 ميل­ليارد تەڭگە بولدى. بۇرىن­دارى اۋىل ەڭبەككەرلەرى تەك ەگىن­شى­­لىكپەن اينالىسىپ كەلسە, ەندى مال شارۋاشىلىعىمەن دە شۇعىل­دانا باستاۋى وتە قۇپ­تارلىق. ونىڭ ناتيجەسى جامان ەمەس. ەت ءوندىرۋ – 13,6, ءسۇت ءوندىرۋ 26,1 پايىزعا ءوستى. 

ءوز ءىسىن اشۋعا نيەت ەتكەندەردى قولداۋ, ولارعا مۇمكىندىك بەرۋ, جاڭا سالالاردى يگەرۋ بار دا, شيكىزات وندىرىسىنەن ساپالى وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا كو­شۋ­دىڭ, وعان باعىتتالۋدىڭ ءجونى بولەك. ەل قازىناسىنان قاراس­تى­رىلعان 1,1 ميلليارد تەڭگەگە 38 كووپەراتيۆ وزىق قۇرال-جاب­دىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. تۇرعىنداردى باۋ-باقشا, ارا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا شاقىرعان ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ باستاماسى قولداۋ تاۋىپ, كەڭ ءورىس الىپ كەلەدى. شىعىندى كوپ قاجەت ەتپەيتىن سالالارمەن اينالىسۋشىلارعا شاعىن نەسيە ۇسىنىلاتىن بولادى.

اسەمگۇل قايىردەنوۆا,  «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى: 

– ەسىل اۋدانىندا «جان» شا­رۋا قوجالىعىنىڭ قۇرىل­عانىنا كوپ بولا قويعان جوق. ونىڭ جەتەكشىسى اقشولپان راما­زانوۆا ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ قار­جىلىق قولداۋىنا ءۇش رەت جۇ­گىندى. العاشقىدا وسىمدىك جا­نە مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن جە­ڭىل­دەتىلگەن نەسيە السا, ەندى ەتتى باعىتتاعى ءىرى قارا مالىن وسى­رۋگە تاۋەكەل ەتتى. از ۋا­قىت­تىڭ ىشىندە ءوز ءىسىن دوڭگە­لەتىپ, بىر­نەشە ادامدى جۇمىسپەن قام­­تىپ وتىر. مۇنداي مىسالدار از ەمەس. ءوز كاسىبىن اشۋعا ۇم­تى­­لۋشىلار قاتارىنىڭ كو­بەيىپ كەلە جاتۋىنىڭ سىرىن نەسيەلەۋ شارتتارىنىڭ تيىم­دى­لىگىنەن ىزدەگەن ءلازىم. 2013 جىل­مەن سالىستىرعاندا نەسيە مولشەرى 6 ميلليون تەڭگەدەن 19 ميلليون تەڭگەگە دەيىن كوبەي­تىلدى. نەسيە مال جانە اۋىل شا­رۋا­شىلىعى كووپەراتيۆتەرى باع­دارلامالارىنا 7 جىلعا دەيىن بوساتىلادى. سىياقىنىڭ جىل­دىق مولشەرى – 6 پايىز. اۋىلدا ورنالاسقان جىلجىمالى, جىلجىمايتىن م ۇلىك تە كە­پىلگە قويىلادى. باسپانانىڭ سا­لىنعان جىلىنا, اۋدان ورتا­لى­عىنان الشاقتىعى جانە قابىر­عالارىنىڭ ماتەريالدارىنا قويىلاتىن تالاپتار الىنىپ تاس­تالدى. بۇدان باسقا دا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. بەس الەۋمەتتىك باستامادا كوزدەلگەن شارالار نەسيەلەۋ شەڭبەرىن ودان ءارى كەڭەيتۋدىڭ باستى تەتىكتەرىن ايقىنداپ بەردى. اسىرەسە اۋىل-ايماقتار ءۇشىن ايرىقشا ماڭىز­عا يە. ويتكەنى ەلدى مەكەن­دەردەگى ءوزىن-ءوزى ەڭبەكپەن قامتى­عان­داردىڭ ۇلەسى 60 پايىزدان اسادى. جەكە سەكتوردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, ۇساق وتباسىلار­دى مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندى­رۋگە تارتۋ ارقىلى ءوندىرىس كولە­مىن ۇلعايتۋعا, كاسىپكەرلىكتى ور­كەن­­دەتۋگە ۇلكەن سەپ. تۇرعىن­دار­دى جۇمىسپەن قامتۋ مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە سوڭعى بەس جىلدا 8,4 ميل­ليارد تەڭگەگە ەكى­جارىم مىڭ­نان استام اۋىل كاسىپكەرلەرى قار­جى­لاندىرىلدى. بىلتىر 712 كاسىپكەر جەكە كا­سىپ­تەرىن اشۋ جانە كەڭەيتۋ ماق­ساتىمەن 2,5 ميلليارد تەڭگە نەسيە راسىمدەپ, 812 جۇمىس ورنىن قۇردى. 

ەلباسى ۇسىنىپ جۇرگەن ۇتىم­­دى جوبالار قارجىلاندىرۋ كو­لەمىن كوبەيتۋمەن قوسا ەڭ­بەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, جۇمىس­سىزدىقتى ەڭسەرۋگە زور مۇم­كىن­دىكتەر بەرەتىنىن جەرگىلىكتى تاجىريبە ايقىن كورسەتىپ كەلەدى. وڭىردە 9,3 مىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ بىرىگۋىمەن 129 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قۇرىلسا, 33-ءى 471 ميل­ليون تەڭگەگە ءىرى قارا مالىن ساتىپ الىپ, قازىر ءسۇت ون­دى­رۋ­مەن اينالىسادى. 20 اۋىل­شا­رۋا­­شىلىق كووپەراتيۆىن, 13 ءسۇت قا­بىلداۋ پۋنكتىن, 5 مال سويۋ قوسىنىن اشۋعا 2 ميل­ليارد تەڭگە ءبولىندى. 12 كووپەراتيۆ 58,6 ميلليون تەڭگەگە قارجىلاندىرىلىپ, 12 تانكەرمەن, 5 ءسۇت تاسيتىن اۆتوكولىكپەن جابدىقتالدى. 192 جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق 482 ميلليون تەڭگە نەسيەگە قول جەتكىزدى. 13 كووپەراتيۆكە قۇرىلعىلار ساتىپ الۋ ءۇشىن 70 ميلليون تەڭگە بەرىلدى. شاعىن نەسيەنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعانداردىڭ ءبىرى – ميحايل تۋشين. ول يەسىز قالعان ەسكى مونشانى قالپىنا كەلتىرىپ, جارتىلاي دايىندالعان ونىمدەر وندىرەتىن, ەت سۇرلەيتىن تسەح اشتى. ناۋبايحانا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ نارىقتى جان-جاقتى زەرتتەگەنى ىسىنەن دە, سوزىنەن دە كورىنەدى. تاپسىرىستار جەتكىلىكتى. بەس اۋىل­داسىن تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىردى. 

ءبىزدىڭ قور ارقىلى مەم­لە­كەت­تىڭ قارجىلىق قولداۋىنا يە بول­­عاندار قاتارى ءوسىپ كەلەدى. پرەزي­دەنتتىڭ شاعىن نەسيە بەرۋ­دى كو­بەيتۋ باستاماسى اياسىندا تىڭ جو­بالار مەن اۋقىمدى باع­دارلا­ما­لارعا دا دەمەۋ جاسايتىن بولامىز.

جازىپ العان ء ومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان»

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى