استانانىڭ حالىقارالىق اۋەجايى اۋدانىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلى ىشىندەگى ءمانى مەن ماڭىزى جاعىنان ۇلكەن وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «ەۋروكوپتەر قازاقستان» بىرلەسكەن كاسىپورنى ەكى بىردەي ەس 145 تىكۇشاقتارىن قۇراستىرىپ شىعاردى. بۇل وتاندىق ماشينە جاساۋ تاريحىنداعى العاشقى قادام بولىپ وتىر.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا استانا ماڭىندا وتكەن تىكۇشاقتاردىڭ العاشقى بۋىنىن تانىستىرۋ راسىمىنە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي گروموۆ, «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك پرەزيدەنتى بولات سماعۇلوۆ پەن «ەاDS-قازاقستان» كومپانياسىنىڭ باسشىسى سيلۆەر دەلونە قاتىستى. وسى جەردە تىكۇشاقتاردىڭ ۇشۋى جانە قونۋى سىناقتان وتكىزىلدى. ءسويتىپ, ءبىز تۇڭعىش رەت قازاقستان تاريحىندا ءوز ەلىمىزدە قۇراستىرىلعان ەكى تىكۇشاقتىڭ سىناقتان وتكەنىنە كۋا بولدىق. بۇرىن مۇنداي شاعىن ۇشاقتاردى ءبىز كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاعان ەمەسپىز. ەندى مىنە, ەلىمىزدە العاش رەت جاسالعان تىكۇشاقتاردى قولىمىزبەن ۇستاپ, ىشىنە كىرىپ, قىزىقتاپ كوردىك. بۇل دا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىز. تىكۇشاقتاردى تانىستىرۋ راسىمىندە «ەاDS-قازاقستان» كومپانياسىنىڭ باسشىسى سيلۆەر دەلونە دە ەلىمىزدىڭ 20 جىل ىشىندە ءوز اۋە ماشينەلەرىن قۇراستىرىپ جاتقانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «بۇل تىكۇشاقتار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىن كورسەتەدى, – دەدى س.دەلونە. – قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامۋى ارقاسىندا سىزدەرگە كوپتەگەن ينۆەستورلار كەلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ ءوزى قانشاما. بۇل پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەن بەرى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى, ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدا اتقارعان جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ وسىنداي ساليقالى ساياساتىنىڭ ءناتيجەسىندە فرانتسيا قازاقستانمەن تىكۇشاقتار قۇرىلىسى بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويعان بولاتىن. سول كەلىسىمدەردى ءبىز ءىس جۇزىنە اسىرىپ كەلەمىز. وعان دالەل استانادا قۇراستىرىلعان مىنا تىكۇشاقتار». سونىمەن بىرگە ول بۇدان باسقا تاعى 4 تىكۇشاقتىڭ قۇراستىرىلعانىن, ولاردىڭ ءبارى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ال جالپى, فرانتسۋز مامانىنىڭ ايتقانىنداي, بولاشاقتا تىكۇشاقتار قۇرىلىسى سالاسىن دامىتۋدا ەكى ەل اراسىندا تاعى بىرنەشە جوبا ىسكە اساتىن بولادى. قازىرگى كەزدە بارلىق كۇش-جىگەر استانا ماڭىندا ەس 145 تىكۇشاعىن شىعاراتىن زاۋىت پەن قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ قاجەتى ءۇشىن ۇشۋ جانە تەحنيكالىق قۇرالدار وقىتۋ ورتالىعىن سالۋعا باعىتتالىپ وتىر. بۇل زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن 2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. س.دەلونەنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ جوسپارلى ءونىمى جىلىنا 8-10 تىكۇشاق بولماق. ياعني, كەم دەگەندە 8 تىكۇشاق جىل سايىن قۇراستىرىلاتىن بولادى.
ال العاشقى تىكۇشاقتاردىڭ قۇراستىرىلۋىنا كەلسەك, ولار قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ونەركاسىپتىك انگارلارىندا قازاقستاندىق مامانداردىڭ كۇشىمەن ىسكە استى. ولاردىڭ ءبارى گەرمانياداعى «Euro copter» كاسىپورىندارىندا ارنايى دايىندىقتان وتكەن كورىنەدى. «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك پرەزيدەنتى بولات سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىز ەس 145 تىكۇشاعىن قۇراستىرۋدان كوپ پايدا تاباتىن بولامىز. بۇل ەكى قوزعالتقىشتى تىكۇشاق الەمدەگى كوپ قىزمەتتى تانىمال مودەلدەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. تىكۇشاقتىڭ بۇل ءتۇرى جەدەل مەديتسينالىق جاردەمگە, قۇتقارۋ قىزمەتىنە, پوليتسيا مەن شەكارا قىزمەتىنە ارنالعان. جەلتوقسان ايىنىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە جاڭا ەس 145 تىكۇشاقتارى قورعانىس مينيسترلىگى مەن ءتوتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ پاركىن تولىقتىراتىن بولادى. ولار 9 ورىنعا ارنالعان. ونىڭ سالونى امبەباپتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. تىكۇشاق پايدالانۋعا جانە قىزمەت كورسەتۋگە وتە جەڭىل. ونىڭ ۇزىندىعى – 13,03 مەتر, بيىكتىگى – 3,96 مەتر, سالماعى – 3585 كگ. بولسا, شەكتەۋلى جىلدامدىعى ساعاتىنا 278 كم., ال ۇشۋ ۇزاقتىعى 4 ساعات ەكەن. تىكۇشاق 5 مىڭ مەتر بيىكتىككە كوتەرىلە الادى.
داستان كەنجالين.
----------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرمەك سارباسوۆ.