ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىن وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى قىزمەتكەرلەرى جاقسى تابىستارمەن قارسى الىپ وتىر. ەلباسىمىز ن. نازارباەۆتىڭ اگرارلىق سالا الدىنا قويىپ وتىرعان ناقتى تاپسىرمالارىنا سايكەس, اۋىل ەڭبەككەرلەرى اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ساپالىق كورسەتكىشى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا تاماشا ەڭبەك ۇلگىلەرىن كورسەتىپ كەلەدى.
وبلىس اگروونەركاسىپ كەشەنى مال جانە ەگىن شارۋاشىلىعىنان تۇرادى. ول بۇگىندە تۇراقتى دامۋ ارناسىنا تۇسكەن.
وبلىستا جوعارى رەنتابەلدى داقىلداردىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ارتۋ ناتيجەسىندە سوناۋ 1994 جىلعى 51,1 مىڭ گەكتاردان بۇگىنگى كۇنگى 95,4 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتىپ, 1,9 ەسەگە ارتىپ وتىر.
وبلىستا الداعى جىلدارى قانت قىزىلشاسى كولەمىن 12 مىڭ, قىتاي بۇرشاعىن – 4 مىڭ, جۇگەرى كولەمىن 6 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ, جىلىجايلار سانىن 2015 جىلعا دەيىن 800-دەن اسىرۋ مەجەلەنۋدە. ويتكەنى, ەلباسى تاپسىرماسى مەن ۇكىمەت باعدارلامالارىنا ءسايكەس, ەلىمىز بويىنشا تۇتىنىلاتىن اق قانتتىڭ 20 پايىزى وتاندىق وندىرىستە ءوندىرىلۋى ءتيىس.
وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتايتىن جاڭا توڭازىتقىش كاسىپورىندار قۇرۋ, قولدا بار قويمالاردى كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزىپ, ىسكە قوسۋ جۇمىستارى دا باقىلاۋدا تۇرعان ماڭىزدى شارالار. بۇگىنگى كۇنى وبلىس بويىنشا جالپى سىيىمدىلىعى 58,7 مىڭ توننانى قۇرايتىن 60 قويما مەن توڭازىتقىش كاسىپورىندارى بار. ال بيىل جىل اياعىنا دەيىن جالپى سىيىمدىلىعى 6,9 مىڭ توننانى قۇرايتىن 2 جەمىس-كوكونىس قويماسى پايدالانۋعا بەرىلەدى.
وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, بيىلعى جىلى جۇرگىزىلگەن تۇگەندەۋ جۇمىستارى ءناتيجەسىندە وبلىس بويىنشا بارلىق اينالىمداعى 730,6 مىڭ گا جەردىڭ 637,8 مىڭ گەكتارى نەمەسە 87,2 پايىزى, بارلىق 171,1 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەردىڭ 89,5 پايىزى يگەرىلگەن. ال, يگەرىلمەگەن جەرلەردىڭ كوپشىلىگى مايدا شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەرلەرى. مايدا شارۋا قوجالىقتارى جەر ۇستىندەگى اعىن سۋدى ايتپاعاندا, جەر استى سۋلارىن تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءۇشىن پايدالانۋعا مۇلدەم قاۋقارسىز. ماسەلەن, ءبىر عانا ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ وزىندە جەر استى سۋىن تارتۋعا ارنالعان 110 ارتەزيان-ۇڭعىما بار. قورداي اۋدانىندا وسىنداي 41 ارتەزيان-ۇڭعىما تىركەلگەن. ولاردى ىسكە قوسۋ ارقىلى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا 3 مىڭ گەكتاردان اسا, قورداي اۋدانىندا 1 مىڭ گەكتاردان اسا جەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ, ول جەرلەرگە ەگىلگەن داقىلداردان جىل سايىن 200 ملن. تەڭگەدەن اسا تازا تابىس تابۋعا بولادى. وسى سەبەپتى, اۋدان باسشىلارىنا وسى اتالعان ارتەزيان-ۇڭعىمالاردى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, قارجىلاندىرۋ جانە ولارعا ەلەكتر جۇيەلەرىن تارتىپ, جاڭبىرلاتقىش, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن ورناتۋ شارالارىن ءجۇزەگە اسىرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز.
مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, مال ازىقتارىن ءوندىرىپ, دايىنداۋ شارالارىن جاقسارتۋ شارالارى دا قولعا الىنۋدا. بۇل رەتتە ەت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, ءمۇيىزدى ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, جۇگەرى مەن سويادان جانە مايلى داقىلداردان تەك قانا مال ازىعىن عانا ەمەس, باسقا دا كوپتەگەن ونىمدەر الۋعا بولاتىنىن ەسكەرگەن «اققۋ» كومپانياسى وسى داقىلداردى ءوسىرىپ, قايتا وڭدەۋگە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, 15 ملن. اقش دوللارىن سالىپ وتىر.
مال جانە قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى جەدەل قولعا الۋمەن بىرگە, مال ازىعى داقىلدارىن ءوسىرىپ, دايىنداۋعا, قايتا وڭدەۋ ارقىلى قۇراما جەم ءوندىرۋدى دامىتۋعا كىرىسىپ وتىرمىز. ەگەر, وتكەن جىلى مال ازىعى داقىلدارى 148,9 مىڭ گا القاپقا ورنالاستىرىلسا, بيىل ونىڭ كولەمى 155,2 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلىپ, 4,2 پايىزعا ارتتى. الداعى جىلدارى مال ازىعى داقىلدارى كولەمىن تاعى دا 2 ەسەگە جۋىق ارتتىرۋ كوزدەلۋدە.
ەتتى ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالىن كوبەيتۋ ماقساتىندا بيىل وبلىسقا 1600 باس انالىق ءىرى قارا ساتىپ الۋ تاپسىرىلسا, بۇل تاپسىرما 2 ەسەدەن اسا ارتىعىمەن ورىندالىپ, بارلىعى 3797 باس انالىق سيىر مالى, 89 باس بۇقا ساتىپ الىندى. بۇل مالداردى ساتىپ الۋعا تاپسىرىس بەرگەن شارۋاشىلىقتارعا «سىباعا» جانە «ەت باعىتىنداعى ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالدىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ» باعدارلامالارى شەڭبەرىندە «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» جانە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامدارى ارقىلى بارلىعى شارۋالارعا 600 ملن. تەڭگەدەن اسا نەسيە-قارجى بەرىلدى. الدىمىزدا كەلەسى جىلدان باستاپ 2015 جىلعا دەيىن وبلىسىمىزعا شەتەلدەردەن 4100 باس ەت باعىتىنداعى ءمۇيىزدى ءىرى قارا اكەلۋ, 2012 جىلى 1 مىڭ باس مالعا ارنالعان رەپرودۋكتور, 1 مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭىن قۇرۋ تاپسىرمالارى, سونداي-اق, 2012 جىلى ەكسپورتقا – 150 توننا, 2013 جىلى – 800 توننا, 2014 جىلى – 1500 توننا, 2015 جىلى – 2970 توننا ءمۇيىزدى ءىرى قارا ەتىن ەكسپورتتاۋ مىندەتتەرى تۇر.
ءسۇت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا قالالار مەن ءىرى ەلدى مەكەندەر ماڭىنان مامانداندىرىلعان شارۋاشىلىقتار مەن ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىن اشۋ نەگىزىندە «ءسۇت بەلدەۋلەرىن» قۇرۋعا كۇش سالىنۋدا. بۇلارمەن قاتار, جەكە اۋلالار مەن مايدا شارۋا قوجالىقتارى وندىرگەن ءسۇت ونىمدەرىن دايىنداۋ-وتكەرۋ پۋنكتتەرى مەن اۋىلدىق تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆتەرى ارقىلى ورتالىقتاندىرىلعان تۇردە جيناۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
يران, يراك, اراب ەلدەرىنىڭ «حالال» ستاندارتىنا سايكەس سويىلىپ, دايىندالعان قوي ەتىنە سۇرانىستارىنىڭ ارتۋىمەن بىرگە, ەت باعىتىنداعى قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتا «مەركى ەت كومبيناتى ۇستىمىزدەگى جىلى يران ەلىنە «حالال» ستاندارتىنا سايكەس قوي ەتىن ەكسپورتتاۋدى جۇزەگە اسىرا باستادى.
تاراز قالاسىندا ورنالاسقان بيازى ءجۇندى جۋىپ, تازالاپ, ودان توپس شىعاراتىن «پوش-تاراز» فابريكاسى الداعى جىلدان باستاپ يتاليالىق فيرمامەن بىرلەسىپ, ءجىپ ءيىرۋ جانە توقىما بۇيىمدارىن شىعارۋ ءوندىرىسىن جولعا قويۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جىلقى شارۋاشىلىعى بويىنشا تەك قانا قىمىزعا عانا ەمەس, جىلقى ەتىنە دە سۇرانىس ۇلكەن. جىلقى ەتىنە شەتەلدەردىڭ سۇرانىسى دا جوعارىلاپ كەلەدى. بۇل تاراپتا قورداي اۋدانىنداعى قاراكەمەر اۋىلدىق وكرۋگىندە سالىنعان مال سويۋ پۋنكتىنىڭ جىلقى ەتىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىكتەرى قالىپتاسىپ وتىر.
وبلىستاعى قولدا بار 433 اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ كوپشىلىگى جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاپ, قايتا مودەرنيزاتسيالاپ قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.
قازىر تاراز قالاسىندا قولعا الىنىپ جاتقان ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى جوسپارلاپ وتىرعان «تاراز» اگرووڭدەۋشى لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىمەن بىرگە اتالعان ورتالىقتا 5 اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك ءونىمدەرىن ساقتايتىن قويما, 20 قايتا وڭدەۋ كاسىپورنى, قوقىستاردى قايتا وڭدەۋ جانە بيوگاز ءوندىرۋ زاۋىتتارى, 2 كولىكتىك-لوگيستيكالىق تەرمينال, ونىمدەردى اۆتوكولىكپەن جانە پويىزبەن تاسىمالداۋ جولدارى جانە باسقا دا قاجەتتى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەرى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جوبا اياسىندا 1 مىڭنان اسا ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ, 11 مىڭنان اسا اۋىل تۇرعىندارى ورتالىق ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن دايىنداۋ جۇمىستارىنا تارتىلادى.
استانا قالاسىندا وتكەن اگروونەركاسىپ كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «اۋىل – ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى الاپاتتى دا باستارىنان وتكەردى. دەگەنمەن, سول قيىندىقتاردى جەڭىپ, اۋقىمدى جاڭعىرتۋلار ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارىشتاپ دامىتا الدىق. ءبىز جاسامپاز 20 جىلدا اۋىل ەڭسەسىن تىكتەپ, اگروونەركاسىپتى ورگە سۇيرەدىك», – دەپ اتاپ كورسەتتى. ايتسا ايتقانداي, ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ شىندىعى دا وسى.
مۇراتباي جولداسباەۆ, جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
تاراز.