قۇرالاي ۇسىنعان قاعيدالار

تانىمال پسيحولوگ, التى با­لا­نىڭ اناسى قۇرالاي وشاق­باەۆا كوپتەن بەرى قازاق ايەل­دە­رىنە ارناپ ءتۇرلى سەمينار وت­كىزىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك جە­لىل­ەردە قۇرالايدان مىڭداعان قىز-كەلىنشەك قيىندىقتان قۇ­تىلۋدىڭ, باقىتتى بولۋدىڭ جولىن سۇراپ جاتادى. ول تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن كەشىپ جۇرگەن بارشا قازاق ايەلى جاراستىقتى عۇمىر كەشىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرسە دەيدى. ول ۇسىنعان قاراپايىم قاعي­دالار ەڭبەكقورلىققا, قورشاعان ورتانى جاقسى كورۋگە, ىزگىلىكتى قارىم-قاتىناسقا شاقىرادى.

كۇن ءتارتىبى

ادام ايمەن ۇيىقتاپ, كۇنمەن ويانۋى كەرەك. تۇسكە دەيىن توسەگى جينالماي جاتقان ايەلدىڭ جەكە ءومىرى دە جيناقى بولمايدى. ءوزىڭدى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن كۇن تارتىبىنە قويىلاتىن تالاپتارىڭىز مىقتى بولعانى ءجون. تاڭ اتىپ, كۇن شىق­قان ساتتە ءۇيدىڭ كۇنى – ايەل دە ويانىپ, ەرتە تۇرعانى دۇرىس. سا­عات تۇنگى ون بىردەن كەشىكپەي ۇيىق­تاۋ ادامنىڭ فيزيكالىق, پسيحولوگيالىق ساۋلىعىنا وتە پاي­دالى. بۇل اناۋ ايتقانداي عىلىمي جاڭالىق ەمەس, قا­را­پايىم عانا تابيعات زاڭى. كۇن ءتار­تىبى مەن ۇيقى دۇرىس بولماسا, سوڭى جالقاۋلىق پەن سالاقتىققا ۇلاسادى.

جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس

ادام قۇلاعى جاقسى دىبىس­تارعا ءۇيىر بولعانى دۇرىس. جاقسى اڭگىمە, جاقسى ءان-كۇي تىڭداۋ ارقىلى ادام اعزاسى تازالانادى. وسەك-اياڭعا ۇيىرسەكتىكتەن قارا كۇشتەردىڭ ىقپالىنا وڭاي ەرىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. وتباسىڭا, جۇ­مىسقا, جەكە اۋەستىگىڭە نازار ءبولۋ ءۇشىن قانشاما كۇش-قۋات قاجەت. ال ىزگىلىككە باعىشتالعان دۇنيەلەردى وقىپ, كورۋ, ايتۋ ارقىلى ىشكى قۋاتىڭىز ارتا تۇسەدى. «باسىمدى اۋىرتپاشى», «ميىمدى اشىتپاشى» دەگەن سياقتى اۋىزعا قالىپ بولىپ كەت­كەن سوزدەردى ءجۇردىم-باردىم اي­تا سالۋدان اۋلاق بولۋ قاجەت. وسى­دان سوڭ باسىڭىز, يا ميىڭىز اۋىرىپ جاتسا تاڭعالماڭىز. جاق­­­­سى ءسوز جاندى جادىراتادى. اۋىز­دان شىققان ءسوزدىڭ ەنەر­گەتيكاسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جال­عاساتىن دۇنيە. مۇنداي تانىم قازاق حالقىنىڭ داستۇرىندە دە ساقتالعان. ارۋاقتى سىيلاۋ, اتا­دان قالعان ميراس, ءسوز كيەسى, قار­عىس ۇعىمدارىنىڭ نەگىزگى ءمانىسى وسىندا جاتسا كەرەك.

جومارت بولۋ

عالامدىق كۇشتەردىڭ بۇلجى­ماس ەرەجەسى – جومارت بولۋ. قا­يى­رىمدىلىق قىلۋ, قولىڭدا بار­مەن ءبولىسۋ بايلىق پەن سات­تىلىككە باستايتىن جول. جول ءجۇ­رۋ ەرەجەسى سياقتى عالامنىڭ دا قالىپتاسقان قاعيداسى بار. «الا­عان قولىم بەرەگەن» دەگەن. جو­مارتتىق پەن جاناشىرلىق, مەيىر­باندىق شىنايى يگىلىككە, ىزگىلىككە باعىتتالۋى ءتيىس. اي­گىلى ءال-فارابي بابامىزدان «جومارتتىق دەگەن نە؟» دەپ سۇ­را­عاندا, «ول – ىسىراپ پەن ساراڭ­دىقتىڭ ورتاسى»,  دەپ ادەمى جا­ۋاپ بەرگەن ەكەن.

دايىنداعان ايا ءومىرتاي,

«ەگەمەن قازاقستان»