الەمدىك باق سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق سىناقتار مەن بالليستيكالىق زىمىراندار ۇشىرۋدى توقتاتۋ جونىندەگى مالىمدەمەسىن جارىسا جاريالاۋدا. بۇل وقيعا جاھانداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قارۋمەن ەمەس, قاشاندا كەلىسسوزدەر ارقىلى بەيبىت جولمەن شەشۋگە ۇندەپ, وسى جولدا ارااعايىندىق جاساپ كەلە جاتقان قازاقستان جولىنىڭ بىرەگەيلىگىنە تاعى ءبىر مارتە دالەل بولىپ وتىر. بيىلعى قاڭتار ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا سولتۇستىك كورەيانى قازاقستاننىڭ جولىمەن جۇرۋگە شاقىرعانى بەلگىلى. «قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىز جولى وزگە ەلدەرگە ۇلگى ءارى تاجىريبە تۇرعىسىنان كومەك بولار ەدى. ءبىز تاۋەلسىز ەل بولىپ, مەملەكەتىمىزدى نىعايتتىق. وسى رەتتە سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعىن ءبىزدىڭ جولىمىزبەن جۇرۋگە شاقىرامىز», دەگەن-ءدى پرەزيدەنت.
كورەي حالىق دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى كيم چەن ىن سولتۇستىك كورەيا يادرولىق سىناقتاردى, بالليستيكالىق راكەتالار ۇشىرۋدى توقتاتاتىنىن, مەملەكەتتىڭ سولتۇستىگىندەگى يادرولىق پاليگوننىڭ جابىلاتىنىن مالىمدەدى. كيم چەن ىننىڭ ايتۋىنشا, پحەنيان يادرولىق قارۋ جاساۋ ماقساتىنا تولىق جەتكەندىكتەن, سىناق جۇرگىزۋگە قاجەتتىلىك جوق. بىراق سولتۇستىك كورەيا وزىندە بار يادرولىق قارۋدى ساقتاپ قالادى.
ءوز سوزىندە كيم چەن ىن يادرولىق سىناقتى ەكونوميكالىق وسىمگە جانە كورەيا تۇبەگىندەگى بەيبىت قارىم-قاتىناسقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن توقتاتقانىن ايتتى. كورەيانىڭ ورتالىق تەلەگراف اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, مۇنداي شەشىم وتكەن جۇما كۇنى كورەيانىڭ ەڭبەك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا قابىلدانىپ, 21 ساۋىردەن باستاپ كۇشىنە ەندى. قاۋلىدا سولتۇستىك كورەياعا قاۋىپ تونبەگەن جاعدايدا مەملەكەت يادرولىق قارۋدى قولدانبايتىنى, ەشقانداي جاعدايدا يادرولىق تەحنولوگيانى باسقا مەملەكەتتەرگە جىبەرمەيتىنى ايتىلعان.
سولتۇستىك كورەيانىڭ بۇل شەشىمى الەم ەلدەرىن تاڭعالدىرىپ, بۇل قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان تاقىرىپقا اينالدى. ال ناۋرىز ايىندا پحەنياننىڭ كەلىسسوزدەر تۋرالى ۇسىنىسىن قابىل العان دونالد ترامپ تۋيتتەر پاراقشاسىندا: «بۇل - سولتۇستىك كورەيا ءۇشىن, بۇكىل الەم ءۇشىن وتە جاقسى جاڭالىق. بۇل - وتە ۇلكەن پروگرەسس. ءبىزدىڭ ءسامميتتى اسىعا كۇتەتىن بولامىن», دەپ جازدى. ايتا كەتۋ كەرەك, دونالد ترامپقا دەيىن اقش-تىڭ ەشبىر پرەزيدەنتى سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعىمەن كەزدەسپەگەن. ال ترامپ پەن كيم چەن ىننىڭ كەزدەسۋى مامىردىڭ باسىندا وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سولتۇستىك كورەيا شەشىمى تۋرالى جاپونيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابە دە جاقسى پىكىردە ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي يادرولىق قارۋدى, بالليستيكالىق راكەتالاردى تولىعىمەن جويۋعا جەتكىزۋى ءۇشىن بار كۇشتى سالىپ, باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەرەك. ال ەۋرووداق كحدر-دىڭ شەشىمىن قۇپتايتىنىن, بىراق پحەنيانمەن ارادا «سولتۇستىك كورەياعا سانكتسيالار ارقىلى قىسىم كورسەتىپ, اشىق كوممۋنيكاتسيا كانالىن ساقتايتىن» ساياساتتى ۇستاناتىنىن ءبىلدىردى.
سولتۇستىك كورەيا سوڭعى ونجىلدىقتاردا ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى, يادرولىق قارۋ مەن ونى تاسىمالداۋ بويىنشا حالىقارالىق زاڭداردىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى الەم ەلدەرىنەن وقشاۋ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بولاتىن. ۆۆس باسىلىمىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, وسى كۇنگە دەيىن كحدر 6 رەت يادرولىق سىناق وتكىزىپ, اقش اۋماعىنا جەتەتىن زىمىراندى دا سىناقتان وتكىزگەن ەدى. دەگەنمەن, وسى جىلدىڭ باسىنان پحەنيان ديالوگقا دايىن ەكەنىن كورسەتتى. الدىمەن اقش, كەيىن ءوزىنىڭ ەڭ باستى جاۋى ساناعان وڭتۇستىك كورەيامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزە باستادى. ءتىپتى, پحەنچحانداعى وليمپيادانىڭ اشىلۋىندا وڭتۇستىك كورەيا مەن كحدر قۇرامالارى كورەي تۇبەگى تاڭبالانعان ءبىر تۋدىڭ استىندا شىققان ەدى. بۇل وليمپيادا ويىندارى ديپلوماتتارعا كەلىسسوز جۇرگىزۋ ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىك بولدى. سەبەبى ودان كەيىن سولتۇستىك كورەياعا شىعىستان, قىتايدان, ءتىپتى اقش-تان بىرنەشە دەلەگاتسيا باردى. كيم چەن ىن دا وڭتۇستىككورەيالىق مۋزىكانتتاردىڭ كونتسەرتىن تاماشالادى. وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر وتكىزۋگە دايىن ەكەنىن ايتتى. ءتىپتى, جىل سايىن وتكىزىلەتىن اقش-وڭتۇستىك كورەيا اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ قيمىلىنا دا تىم بايسالدى پىكىر ءبىلدىردى.
وڭتۇستىككورەيالىق رەنحاپ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, كحدر-دىڭ راكەتا-يادرولىق سىناقتى توقتاتاتۋ جونىندەگى باستاماسىن سەۋل دە وڭ قابىلدادى. «بۇل وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك اراسىنداعى, كحدر مەن اقش اراسىنداعى سامميتتەردى ءساتتى وتكىزۋگە جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ين.
20 ءساۋىر كۇنى وڭتۇستىك كورەيا مەن سولتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتتەرى تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, 27 ساۋىرگە جوسپارلانعان كورەياارالىق سامميت جۇمىسىن تالقىلادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ستراتەگيالىق كۋرس 27 ساۋىردە وتەتىن كورەياارالىق سامميت قارساڭىندا دايىندالعان. سامميت ەكى ەلدىڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان «بەيبىتشىلىك ۇيىندە» وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل كەزدەسۋ تۋرالى 10 ساۋىردە بەلگىلى بولعان ەدى. سوڭعى رەت وڭتۇستىك كورەيا مەن كحدر باسشىلارى نو مۋ حەن مەن كيم چەن ير 2007 جىلى پحەنيانداعى ەكىنشى كورەياارالىق سامميتتە كەزدەسكەن بولاتىن. ال ءبىرىنشى سامميت 2000 جىلى وتكەن. ء«ساۋىر ءسامميتى كورەيا تۇبەگىن دەنۋكلەاريزاتسيالاۋدىڭ ۇلى جولىن باستاپ, تۇبەكتە بەيبىتشىلىك ورناتىپ, كورەياارالىق بايلانىستىڭ دامۋىنا جاقسى اسەر ەتەتىن بولادى», دەيدى كندر-دە بولعان وڭتۇستىك كورەيا دەلەگاتسياسى.
وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ ايتۋىنشا, كورەيا ءسامميتى ينتەرنەت ارقىلى تىكەلەي ەفيردەن كورسەتىلەتىن بولادى. «ۇكىمەت تاريحي سامميتكە ارنالعان ارنايى ۆەب-سايتتى ىسكە قوستى. بۇل سامميت بۇرىنعىلارعا قاراعاندا «ەڭ اشىق» كەزدەسۋ بولادى. تىكەلەي ەفيردى www.koreasummit.kr پورتالى ارقىلى كورۋگە بولادى», دەدى وڭتۇستىك كورەيا وكىلدەرى.
جالپى, ساراپشىلار سولتۇستىك كورەيانىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ورالۋىن جاقسى باعالاپ وتىر. ولار كيم مىرزانىڭ ارانداتۋشىلىق سوزدەرى ازاياتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىك كورەيانىڭ كورشىلەرى وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا ءۇشىن دە جاڭا نارىق اشىلۋى مۇمكىن. ال قاراپايىم سولتۇستىككورەيا حالقىنا بۇل جاڭالىق ەرەكشە اسەر ەتسە كەرەك. سەبەبى كيمنىڭ ساياسي رەجىمى سالدارىنان ولار الەمنەن وقشاۋ ءومىر ءسۇرىپ قانا قويماي, ءتىپتى, وڭتۇستىك كورەياداعى تۋىستارىمەن كەزدەسۋ مۇمكىندىگىنەن دە ايىرىلعان بولاتىن. سونداي-اق الەمدىك ەكونوميكانىڭ مۇمكىندىكتەرىن دە پايدالانا المايتىن ەدى. ەندى وسى اپتادا وتەتىن كيم چەن ىن مەن مۋن چجە ين كەزدەسۋى وسى پروبلەمالاردى شەشۋگە وڭ اسەر ەتۋى مۇمكىن.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»