700 مىڭعا جۋىق ادام تاماشالاعان ۆيدەو
ءيا, بۇل ۆيدەونى تەك يۋتۋب جەلىسى ارقىلى عانا 700 مىڭعا جۋىق ادام تاماشالاپتى. باسقا الەۋمەتتىك جەلىلەردە قانشالىقتى قارالىمعا يە بولعانىن سانامادىق. «بۇل نە ۆيدەو؟» دەپ وتىرعان بولارسىزدار. بۇل – قازاقتىڭ كۇمىس كومەي, سىبىزعى ءۇندى, بۇلاق سىڭعىرلى, قۇراق سىبدىرلى ءانشىسى ءمادينا ەراليەۆانىڭ «كۇرەڭ كۇز» ءانىن ناقىشىنا كەلتىرە شىرقاعان ۇرجارلىق نازىم مۇقانباەۆانىڭ ۆيدەوسى. بۇل ۆيدەو جىل باسىندا ء«ۇرجاردىڭ ءمادينا ەراليەۆاسى», «نازىم قارىنداسىمىز شىعىستىڭ ءماديناسى. داۋىسىن ەستىپ, تۋرا ءبىر ءمادينا ەراليەۆا ءتىرىلىپ كەلگەندەي كوزىمە جاس الدىم» دەگەن تامسانىس پەن تاڭعالىسقا تولى پىكىرلەرمەن جەلدەي ەسىپ, بارلىق الەۋمەتتىك جەلى, ۋاتساپ ارقىلى ەل اراسىنا كەرەمەت تارادى. ەلمەن بىرگە ءبىز دە ەلەڭ ەتىسىپ, ءاندى ورىنداۋشىنى ىزدەدىك. تاپتىق. ءۇرجار اۋدانىنىڭ ورتالىعى – ءۇرجار اۋىلىندا تۇرادى ەكەن. سونداعى ابىلاي حان اتىنداعى مەكتەپ-بالاباقشاسىندا مۋزىكا پانىنەن ساباق بەرەتىن كورىنەدى. الايدا قازىر بالا كۇتىمىمەن ۇيدە وتىر ەكەن. ۇيالى تەلەفون ارقىلى اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ونىڭ اباي اۋدانى مەدەۋ اۋىلىنىڭ تۋماسى ەكەندىگىن, مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن سەمەيدەگى مۇقان تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىن تامامداعانىن, 1996 جىلى بۇرىنعى ماقانشى اۋدانىنىڭ قارابۇتا اۋىلىنىڭ ءبىر جىگىتىنە تۇرمىسقا شىققانىن, 1998 جىلى ءانشى عيبرات ازۋباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن ءۇرجار اۋىلىنا كەلىپ, 2-3 جىل مادەنيەت ۇيىندە جۇمىس ىستەگەنىن, 2007 جىلدان بەرى جوعارىدا اتالعان ءبىلىم ورداسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىن بىلدىك. ال بۇگىندە بۇكىل ەلدى شارلاپ كەتكەن ۆيدەو 2013 جىلى ءتۇسىرىلىپتى.
«سول جىلى ۇرجارداعى اۋداندىق گازەتتە جۇمىس ىستەيتىن شەكەر دەگەن اپايىمىز 60 جاسقا تولىپ, مەرەيتويىنا مارتەبەلى قوناقتاردىڭ قاتارىندا بەلگىلى اقىن يسرايىل ساپاربايدى دا شاقىرىپتى. جۋرناليست اپايىمىز اقىن اعامىزبەن تانىستىرايىن دەدى مە, تويدا ءان سالۋعا مەنى دە شاقىردى. سول تويعا قاتىسقان ءبىر كىسى مەنىڭ ءمادينا ەراليەۆانىڭ «كۇرەڭ كۇز» ءانىن شىرقاعانىمدى ۇيالى تەلەفونىنا ءتۇسىرىپ الىپ, يۋتۋبقا سالىپ جىبەرەدى. ونى اۋەلدە ءوزىم دە بىلمەدىم. ول ۆيدەونى تەك 2015 جىلى كوردىم. ورال قالاسىندا تۇراتىن ساۋلە قارابالينا دەگەن جۋرناليست اپايىمىز بيىل مەنىڭ م.ەراليەۆانىڭ ءانىن ايتقانىمدى يۋتۋبتان كورەدى دە, ينستاگرامداعى ەلىمىزدىڭ بەلگىلى دەگەن 20 ءانشىسىنىڭ پاراقشاسىنا سالادى. سولاردىڭ ىشىندە ماقپال ءجۇنىسوۆا اپايىمىز ماعان ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ءوزىنىڭ پاراقشاسىندا جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ: «ساحناعا ەرتەرەك كەلۋىڭ كەرەك ەدى. دەگەنمەن ءالى دە كەش ەمەس. مۇمكىندىكتەر بولسا, جىبەرىپ الما» دەگەن سىڭايدا پىكىرىن جازدى. وسىدان كەيىن مەنى ىزدەۋشىلەر كوبەيە باستادى. قىزىلوردا, اتىراۋ وبلىستارىنان حابارلاسىپ, ء«مادينا ەراليەۆانىڭ اندەرىن ايتىپ بەرىڭىزشى» دەپ تويلارىنا شاقىرىپ جاتقان كىسىلەر بار. ءتىپتى الماتىدان ءبىر-ەكى جاس پروديۋسەرلەر تەلەفون سوعىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى», دەيدى نازىم.
تالانتتى تانىعان تۇراروۆ
ۇرجارداعى مۋزىكا ءپانى مۇعالىمىنىڭ ءمادينا ەراليەۆانىڭ شىعارماشىلىعىنا, ونەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا اباي اۋدانىنداعى «قالامقاس» حالىقتىق ءان-بي ءانسامبلىنىڭ بۇرىنعى كوركەمدىك جەتەكشىسى مۇرات تۇراروۆ اسەر ەتكەن ەكەن. ونەر جاناشىرى 1992 جىلى مەدەۋ اۋىلىنا ءبىر كەلگەنىندە 10-سىنىپتا وقىپ جۇرگەن, ەس بىلگەنىنەن ءان سالاتىن بويجەتكەنگە «وسى ءان سەنىڭ داۋىس ىرعاعىڭا كەلەتىن سەكىلدى» دەپ ايگىلى ءانشىنىڭ «قىز سىنى» ءانىن ورىنداۋعا كەڭەس بەرەدى. «وعان دەيىن بىرەسە ماقپال جۇنىسوۆاعا, بىرەسە جانار ايجانوۆاعا, بىرەسە روزا رىمباەۆاعا ەلىكتەپ, اندەرىن ايتىپ جۇرەتىنمىن. مۇرات تۇراروۆ مەنىڭ ونەردەگى باعىتىمدى ايقىنداپ بەردى دەسەم ارتىق ايتپاعان بولارمىن. سول كەزدەن بەرى ءمادينا ەراليەۆانىڭ اندەرىن شىرقاپ كەلە جاتىرمىن», دەگەن ول, 1993 جىلى ايگىلى انشىمەن بەتپە-بەت كەزدەسىپ, بىرگە ءان سالۋدىڭ ءساتى تۇسكەنىن شۋاقتى شاعىن ساعىنىشپەن ەسكە الدى.
ءيا, سول جىلى م.ەراليەۆا گاسترولدىك ساپارمەن سەمەي وڭىرىنە كەلىپ, ابىرالىلىق ونەرپاز, اقىن سەيىتقالي قالىبەكوۆتىڭ شاقىرۋىمەن اۋەلى قاينار, كەيىن مەدەۋ اۋىلىندا كونتسەرت بەرەدى. «ول كەزدە مەنىڭ داۋىسىم قازىرگىدەي ەمەس, بالا داۋىس بولاتىن. «ەگەر دە سەن ءوزىڭنىڭ تۇراقتى داۋىسىڭدى تاۋىپ, بولاشاقتا مىقتى ءانشى بولعىڭ كەلسە مىندەتتى تۇردە الماتىعا بار» دەپ اقىل-كەڭەسىن ايتتى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ء«وزىمدى ءوزىم باعالاماعان سەكىلدىمىن»
بۇگىندە نازىم مۇقانباەۆا اۋدان كولەمىندەگى مەرەكەلىك شارالار مەن ءارتۇرلى تويلاردا م.ەراليەۆانىڭ «كۇرەڭ كۇز», «سىبىزعى ساز سىرناي», «قايىقتا», «شىڭداعى شىنارىم», «ساعىنامىن» سەكىلدى بەس ءانىن تامىلجىتا شىرقاپ ءجۇر. «نەگە تەك قانا بەس ءانىن؟» دەرسىزدەر. مۇنىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. «جومارتتىڭ قولىن جوق بايلايدى» دەمەكشى, نازىمنىڭ «قازاقتىڭ اقبايانىنىڭ» وزگە اندەرىن ورىنداۋعا ءانشى اندەرىنىڭ مينۋستارىنىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كورىنەدى. «اۋىلدى جەرلەردە انگە ارانجيروۆكا جاساتۋ قيىن شارۋا. قازىر حيت انشىلەردىڭ ورىندايتىن اندەرىنىڭ مينۋسىن ينتەرنەتتەن وپ-وڭاي تاۋىپ الاسىڭ. الايدا م.ەراليەۆانىڭ اندەرىنىڭ مينۋسى ينتەرنەتتە جوق. ونى جازۋ ءۇشىن وتە مىقتى اپپاراتۋرا كەرەك. سودان كەيىن ەرىكسىز, امالدىڭ جوقتىعىنان ءتورت-بەس ءانىن ايتۋمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇرمىن. جاقىندا الماتىعا بارعاندا ءانشىنىڭ ۇلىمەن كەزدەستىم, سول كەزدە اناسىنىڭ ءبىراز اندەرىنىڭ مينۋستارىن سۇرادىم. «تاۋىپ بەرەمىن» دەدى. تابىلسا, جاقسى بولار ەدى» دەگەن ول الداعى ۋاقىتتا ءۇرجار اۋدانىندا ءمادينا ەراليەۆا اندەرىنەن كەش وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ايتپاقشى, ءانشىنىڭ ۇلى ارسەن الماتىدا نازىممەن كەزدەسكەندە اناسىنىڭ ونەرىن ناسيحاتتاپ جۇرگەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىرىپ, كەلەشەكتە م.ەراليەۆاعا قاتىستى كونتسەرتتەردەن قالدىرماي, شاقىرىپ وتىراتىنىن ايتىپتى.
حالىق ءارتىسى ماقپال ءجۇنىسوۆانىڭ ءوزىن بەتپە-بەت كورمەسە دە, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى باتاسىن الىپ, قولداۋ-قوشەمەتىنەن قاناتتانىپ, قايراتتانعان نازىم مۇقانباەۆا شاقىرتۋلار بولسا ۇلكەن كونتسەرتتەرگە قاتىسىپ, ءمادينا ەراليەۆانىڭ اندەرىن اۋەلەتە شىرقاپ, كورەرمەننىڭ ىقىلاسىنا بولەنگىسى كەلەتىنىن ايتادى. شەراعاڭ, شەرحان مۇرتازا ايتپاقشى, ءار قوعامنىڭ, ءار ادامنىڭ ء«بىر كەم دۇنيەسى» بولادى دەسەك, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ دە ءبىر وكىنىشى, ء«بىر كەم دۇنيەسى» بار. «مەكتەپ دەپ ءجۇرىپ, وتباسى دەپ ءجۇرىپ ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن اڭعارماپپىز. «ونەرىڭدى ورىستەتشى. كونتسەرتتەرگە قاتىسشى, ءبىز سەنى قولدايىق, كەرەك بولسا دەمەۋشى دە بولايىق» دەپ قولداۋ بىلدىرگەن جەرلەستەرىم دە بولدى. بىراق بىرەۋلەردىڭ الدىنا بارىپ, ماعان دەمەۋشى بولشى دەپ جالىنىپ-جالپايعاندى ىڭعايسىز كوردىم. ونەر جاناشىرى بەردىبەك ساپارباەۆ شىعىستا اكىم بولىپ تۇرعاندا ماعان ەرەكشە قولداۋ كورسەتىپ, وسكەمەندەگى قانشاما كونتسەرتكە شاقىردى. وسكەمەننىڭ انشىلەرى رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنا باراتىن بولىپ, وعان دا شاقىرتتى. جۇمىس, وتباسى جاعدايىمەن سونىڭ ەشقايسىسىنا بارا المادىم. ونەردەن گورى وتباسىنا كوپ كوڭىل بولگەنىم راس. كەيدە ويلايمىن, سول كەزدە وبلىستاعى كونتسەرتتەردىڭ بارىنەن قالماسام, قازىر وسكەمەندەگى ءبىر مەكەمەدە نەمەسە مادەنيەت ۇيىندە جۇمىس ىستەپ جۇرەر مە ەدىم دەپ. ءوزىمدى ءوزىم باعالاماعان سەكىلدىمىن. «اتتەڭ-اي, ۋاقىتىمدى وتكىزىپ الىپپىن» دەپ كەيدە وكىنەتىنىم بار», دەيدى بۇگىندە ءۇرجاردىڭ عانا ەمەس, شىعىستىڭ ءماديناسى اتانىپ جۇرگەن زامانداسىمىز.
«جىگىتتىڭ جاقسى بولۋى – ناعاشىدان, ءۇيدىڭ جاقسى بولۋى – اعاشىنان» دەمەكشى, قازاق انىنە وزگەشە بوياۋ, وزگەشە قالىپ اكەلىپ, ودان ءارى ارلەندىرە, بايىتا تۇسكەن ءمادينا ەراليەۆانىڭ اندەرىن اينىتپاي ايتىپ, كوپشىلىكتى تەبىرەنتىپ جۇرگەن ءۇرجاردىڭ قاراپايىم تۇرعىنى ءداستۇرلى ءاننىڭ ءدۇلد ۇلى جانىبەك كارمەنوۆكە ناعاشىلى-جيەندى, ياعني «اقسەلەۋدى تامساندىراتىن» ءانشىنىڭ اناسى نازىمنىڭ اتاسىنىڭ قارىنداسى بولىپ كەلەدى ەكەن.
ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ءۇرجار اۋدانى