ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا ەلىمىزدە كوپتەگەن يگى ىستەر قولعا الىنعانى ءمالىم. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ورداباسى تاۋىندا ءۇش بيگە مونۋمەنت ورناتىلىپ «قازىعۇرت تاۋى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى.
ال وتىرار قالاشىعى مەن ارىستانباب كەسەنەسىن بايلانىستىراتىن ەجەلگى جول قايتا جاڭعىرتىلىپ, ونىڭ بويىنا ۇلتتىق قولونەرشىلەردىڭ شەبەرحانالارى بوي تۇزەمەك.
بۇل تاياۋ ارادا ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس, جوسپارداعى جۇمىستاردىڭ بىرقاتارى عانا. ەلباسى ماقالاسىندا پاتريوتيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالاتىنىن ايتا كەلە, «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىنعان بولاتىن. «تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرلەرىنە ايرىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شىنايى ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى. بۇل كەز كەلگەن حالىقتى انشەيىن بىرىگە سالعان قاۋىم ەمەس, شىن مانىندەگى ۇلت ەتەتىن مادەني-گەنەتيكالىق كودىنىڭ نەگىزى.
ەكىنشى, باسقا ايماقتارعا كوشىپ كەتسە دە تۋعان جەرلەرىن ۇمىتپاي, وعان قامقورلىق جاساعىسى كەلگەن كاسىپكەرلەردى, شەنەۋنىكتەردى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن جاستاردى ۇيىمداستىرىپ, قولداۋ كەرەك», – دەگەن بولاتىن ەلباسى باعدارلامالىق ماقالاسىندا. وڭتۇستىكتە تۋعان جەرىنىڭ, اۋىلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوماقتى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر كوپ. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا, اۋىلداعى اعايىننىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا مۇددەلى ازاماتتاردىڭ بىرقاتارى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا ەندى. ەلباسى ايتقانداي, «ەل دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ازاماتتاردىڭ وزدەرى مەن ولاردىڭ تابىسقا جەتۋ تاريحى ادەتتە قۇرعاق فاكتىلەر مەن تسيفرلاردىڭ تاساسىندا قالىپ قويادى. شىن مانىندە, قازاقستاننىڭ ءاربىر جەتىستىگىنىڭ ارتىندا الۋان ءتۇرلى تاعدىرلار تۇر...».
وسى ورايدا ءبىز ەل دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ازاماتتاردىڭ ءبىرى – جەكە كاسىپكەر سىرىم ەرتاەۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, تابىسقا جەتۋ تاريحىن بىلمەك بولعان ەدىك.
«قايىپ اتا» جشس ديرەكتورى سىرىم ماحامبەت ۇلى – «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا تاڭدالعان كاسىپكەر, مەتسەنات. ەلگە جاساپ جۇرگەن قايىرىمدىلىق ىستەرى جونىندە ايتۋدى مۇلدە ۇناتپايتىن ازاماتتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار مەن از قامتىلعان وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتىپ, قارجىلاي كومەك بەرىپ جۇرگەنىنەن حاباردارمىز. كاسىپكەردىڭ كوپبالالى, جالعىزىلىكتى انالارعا باسپانا سالىپ بەرىپ, بالا تاربيەسىمەن الاڭسىز اينالىسۋىنا جاعداي جاساپ جۇرگەنىن ايتۋشىلار دا از ەمەس. بۇل ءىستى كاسىپكەر ءوز اۋىلىندا عانا ەمەس, كورشى ەلدى مەكەندەردە دە جالعاستىرۋدا. جىلىنا 3-4 تۇرعىن ءۇي مۇقتاج جاندارعا تەگىن بەرىلەدى. وسىلايشا ول وزگە ارىپتەستەرىنە ۇلگى كورسەتۋدە. سونداي-اق كاسىپكەرلىكتى مەڭگەرگىسى كەلەتىندەرگە ۇيرەتۋدەن جالىقپايتىنىن جاستار ءجيى ريزاشىلىقپەن ايتادى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن كاسىپكەر قايبىر جىلى قازىعۇرتتىڭ باۋرايىن مالعا تولتىرعان بولاتىن. اتا كاسىپ مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ جاتقان سىرىم ماحامبەت ۇلى بەرتىنىرەكتە سايرام اۋدانى, قايناربۇلاق اۋىل وكرۋگىنەن مال سويۋ بەكەتىن جانە ەت ونىمدەرىن تەرەڭدەتىپ وڭدەۋ تسەحىن سالىپ, ىسكە قوستى. قۋاتتىلىعى – كۇنىنە 30 توننا ءونىم وندىرەتىن, 28 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن كاسىپورىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ساپاعا ءمان بەرىلەدى.
«ەلباسى باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «وزىمدىكى عانا تاڭسىق, وزگەنىكى – قاڭسىق» دەپ كەرى تارتپاي, اشىق بولۋ, باسقالاردىڭ ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن قابىلداي ءبىلۋ, بۇل – تابىستىڭ كىلتى, ءارى اشىق زەردەنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى», ەكەنىن ايتتى. وزگەلەردىڭ تاجىريبەسىن الىپ, ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ مۇمكىندىگىن پايدالانۋدى اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا ءبىز مال سويۋ تسەحىن اشار الدىندا شەتەلدەردى ارالاپ, وسى سالاداعى وزىق تەحنولوگيالارمەن تانىستىق. ەلىمىزدىڭ ءونىمىن ەكسپورتقا شىعارۋدى كوزدەدىك. كورگەن-ۇيرەنگەنىمىزدى, ىزدەنىستەن تۇيگەنىمىزدى ساراپتاپ, ءوز تسەحىمىزدا قولداندىق. ناتيجەسىندە, ەت ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋدامىز.
يران ەلىنەن سۇرانىس كوپ, العاشقىدا 10 مىڭ قوي جىبەردىك, بۇگىندە كۇنىنە 2-3 مىڭ جونەلتۋدەمىز. سونداي-اق قىتاي, رەسەي ەلدەرىنەن سۇرانىس تۇسۋدە. ولارعا سەمىز مال ەمەس, سالماعى كەمىندە 10 كەلى, ءارى كەتكەندە 20 كەلىدەن اسپايتىن مال ەتى قاجەت. بىزدە ونداي قويلار جوق. اسىلداندىرىپ, سەمىرتۋگە بەيىمبىز. وسى ورايدا ولاردىڭ تاعامتانۋ مادەنيەتىن زەرتتەپ, تالاپقا ساي ونىمدەردى جىبەرۋگە باسىمدىق بەرۋدەمىز. كوپتەگەن اۋىلداردان, ءتىپتى وزگە وبلىستاردان كەلىپ مال شارۋاشىلىعى باعىتىندا كاسىپكەرلىكتى مەڭگەرۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتۋشىلار كوپ. ولاردىڭ وقىپ-ۇيرەنۋىنە بارلىق جاعداي جاساۋدامىز جانە تەگىن. ياعني بىزدە كاسىپكەرلىك مەكتەبى جۇمىس ىستەۋدە», دەيدى سىرىم ەرتاەۆ.
بۇگىندە «قايىپ اتا» جشس ەت ونىمدەرى ەكسپورتى كولەمىن ارتتىرا تۇسۋدە. دەگەنمەن ەتتى تەرەڭ وڭدەپ, كورەيا, جاپونيا ەلدەرىنە دە جونەلتۋدى كوزدەپ وتىرعان سەرىكتەستىككە بىلىكتى تەحنولوگ قاجەت. «جاستارمەن كەزدەسۋدە اۋىلعا قاجەتتى ماماندىقتاردى, ونىڭ ىشىندە تەحنولوگ ماماندىعىن مەڭگەرۋگە ۇندەۋدەمىز. ەگەر تالاپكەرلەر بولسا, ءبىزدىڭ كاسىپورىندا جۇمىس ىستەتىپ, ەۋروپاعا وقۋعا ءوز قاراجاتىمىزبەن جىبەرۋگە دايىنبىز. سونداي-اق بۇگىندە مال دارىگەرى, زووتەحنيك سىندى ماماندىقتار دا سۇرانىسقا يە.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى مال ونىمدەرى, ەت اراب ەلدەرىندە دە جوعارى باعالانادى. ويتكەنى ءشوبىمىز قۇنارلى, تابيعاتىمىز, كليماتىمىز مال وسىرۋگە قولايلى. ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە بولسىن. جاستاردى مال شارۋاشىلىعىنا دەن قويۋعا شاقىرۋدامىز. كاسىپكە دەگەن ماحاببات بارلىق قيىندىقتى جەڭەتىنىن ايتۋدامىز. ەتتى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدى قولعا الامىز, ول ءۇشىن مال سانىن كوبەيتۋ قاجەت. اتاكاسىپتى جاڭعىرتا ساپالى مال ازىعىن دايىنداپ, ساپالى ءونىم شىعارىپ, الەمگە تانتىتۋىمىز قاجەت», دەيدى كاسىپكەر.
قازىعۇرت, سايرام اۋداندارىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ وتىرعان كاسىپكەر بۇل ءىستى باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا جۇرگىزۋدە ەكەن. ورال قالاسىنىڭ ماڭايىنان جەر الىپ, قورا تۇرعىزعان سەرىكتەستىك ەندى 2-3 مىڭ باس مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن سالماق, قوي سانىن كويبەيتپەك. مىنە وسىلايشا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ىزدەنىمپازدىعىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن اۋىل, اۋدانداعى اعايىننىڭ العىسىنا بولەنىپ, «100 جاڭا ەسىمگە» ەنگەن سىرىم ماحامبەت ۇلى كاسىبىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, تۋعان جەرگە سۇيىسپەنشىلىگىن تۋعان ەلگە – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمگە ۇلاستىرىپ وتىر.
ايتا كەتەلىك, وڭتۇستىكتە «تۋعان جەر» ارنايى جوباسى نەگىزىندە 50 جوبا دايىندالىپ, 153 ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال «تاربيە جانە ءبىلىم» كىشى باعدارلاماسى اياسىندا 19 جوبا, «رۋحاني قازىنا» اياسىندا – 20, «اتامەكەن» اياسىندا – 10, «اقپارات تولقىنى» اياسىندا 2 جوبا ىسكە اسادى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»