شيپاجاي ساراڭ ەكەن
اسقازانىمدا «كوتەرىلىس» باستالىپ, تاماق ىشسەم باس سالىپ ءىشىم جەلدەنىپ, كەكىرەتىن بولدىم. تۇنىمەن دوڭبەكشىپ, تۇرسام سەكىرەتىن بولدىم. شايناعانىم جۇتقىنشاققا جەتىسىمەن, وڭەشتەن وتىسىمەن, سويقان بولادى. بۇيرەگىم بۇلكىلدەپ, جۇرەگىم دۇرسىلدەپ, تاباندا ءىشىم ويپاڭ-تويپاڭ بولادى.
ىشەكتەرىم شۇرىلداپ «اندەتەدى», ءاپ ساتتە مەنەن ءال كەتەدى. ءسويتىپ تاماق ابدەن باتقانشا ازاپتى اسقازاننان كورەمىن. قىسقاسى كۇندە «ولەمىن». وسى ب ۇلىكتەن, قورقىنىشتان, كۇدىكتەن, قۇتىلسام دەگەن ۇمىتپەن, «تۇرلىاعاش» شيپاجايىنا باردىم.
بالا-شاعامنىڭ اۋزىنان جىرىپ, باقانداي جەتپىس مىڭعا جولداما الدىم. ەم-دومى شۇكىر-اۋ, بىراق داستارقان مازىرىنە قايران قالدىم. ەرتە دە, كەشكە دە, ارانىمىز اشىلعان تۇستە دە, بەرەتىنى ارپادان, قاراقۇمىق پەن سوكتەن جاسالعان بوكپەن, الدىڭا كەلگەن سوڭ تالعاپ, تاڭداپ جاتپايسىڭ.
ەت تاماعىنىڭ ىدىسىنان تىسكە باسار ءتۇيىر تاپپايسىڭ. كۇنارا مۇزداعان, ۇزاق تۇرعان, تۇزداعان, بالىق بەرەدى, ءيىسىن مۇڭكىتىپ الىپ كەلەدى.
ول – ول ما؟ قىزىعى ءالى الدا: المالارى تاستاي, ۇزىلگەن بولار جاستاي, ءتىسىمىز وتپەگەن سوڭ بالتا سۇرادىق جاراتىن.
پىشاق ىزدەدىك, قابىعىن الاتىن. كەيىن ونى دا بەرمەيتىن بولدى, كوك الماسى كەلمەيتىن بولدى. بىلجىراعان قىزاناق بەرەدى, ونىسى ەزىلىپ, ءب ۇلىنىپ كەلەدى.
ساپاسى جوق, ءدامى «ولگەن», شاماسى تالاي توقپاق كورگەن, ونى تابەتىڭ تارتپايدى. ءجۇزىم, المۇرت, الشاسىنا, جەمىس-جيدەكتىڭ بارشاسىنا مەيىرىمىز قانباي, كوبىنىڭ ءدامىن دە الماي اشقۇرساق بوپ قايتتىق.
باس دارىگەرگە نازىمىزدى ايتتىق, ول تەندىرگە جاپتى دا قارعادى. وتىرىك اياپ, وتىرىك ك ۇلىپ باسقا ارەكەتكە بارمادى. تاماعىنا جارىماعان سوڭ. ىشكەنىمىز بويىمىزعا دارىماعان سوڭ, اقشامىزعا شايحانادان جۇرەك جالعاپ جۇردىك. «تۇرلىاعاش» – ەمى شيپا, دارا مەكەن, بىراق داستارقانى كەدەي ساراڭ ەكەن.
وتەگەن جاپپارحان
قىزىلوردا
امبەباپ
«بولار بالا و باستان...» دەمەكشى, ىلدەباي ەس ءبىلىپ, ەتەك جاپقاننان-اق قاتارىنىڭ قارا ۇزەرى بولدى. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ قاتىسپاعان ۇيىرمەسى بولمادى دەسە دە بولادى. سىنىپتىڭ سىرتتانى, قوعامدىق جۇمىستىڭ بەلسەندىسى, سپورتتىڭ سايىپقىرانى بولا ءجۇرىپ ارتىستىك ۇيىرمە قۇرىپ, ءان دە ايتتى, بي دە بيلەدى... نەسىن ايتاسىڭ, جىگىتكە جەتى ونەردە از ەكەنىن كوكەيىنە ءتۇيىپ ءوستى. ونىسىنىڭ شاپاعاتىن مىنا نارىقتىق زاماندا ءبىر كىسىدەي-اق كورىپ ءجۇر ەمەس پە.
ىلدەكەڭ مەڭگەرمەگەن ماماندىق نەكەن-ساياق-اۋ... قۇرىلىسشى دا بولدى, كولىگىمەن ادام تاسىپ ناپاقاسىن تاپقان كۇندەرى دە ەسىندە. ارتىستىگى ەلەنىپ, توي-تومالاقتى دا باسقارىپ كوردى. ءان-جىردىڭ كورىگىن قىزدىرىپ, ونىڭ دا ءبىر بەلەستەرىن باعىندىرعان كۇندەرى دە بولدى. ءسويتىپ جۇرسە دە بولاشاق بىلىمدە ەكەنىن ەسىنەن شىعارماي, ادەبيەتتىڭ وقۋىن تاۋىسىپ, كانديداتتىعىنىڭ دا تاقىرىبىن الىپ قويعان. وقۋ-توقۋىنىڭ سوڭعىسى زاڭ جاعى بولعانىنا تاۋبە دەيدى. مىنە, «امبەباپ» اتتى سەرىكتەستىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىر ءىستى بولعان ازاماتتان ادۆوكات بولۋعا ۇسىنىس تۇسكەن. ونىسىن قۇپ الىپ قۇلشىنا كىرىسىپ ەدى, تۋرا سول سوت باستالار كۇنى ءبىر دوكەي حابارلاسىپ, بالاسىنىڭ ۇيلەنۋ تويىن باسقارىپ بەرۋدى وتىنگەنى... قاشقاقتاپ كورىپ ەدى, اناۋدا بەرەرىن اسىرىپ.... قايتسىن, سوتتىڭ العاشقى كۇنى ادۆوكاتسىز ءوتتى.
كەلەسى سوت پروتسەسى بولاتىن كۇن تاقاعاندا ءبىر مىقتىنىڭ ۇيىنە «ەۋرورەمونت» جاساۋ تاپسىرىسى توپ ەتە قالىپ... مول اقشاعا كۇمپ ەتە قالعان باسى, ءبارىن ۇمىتىپ «ەۋرودان» مۇرتى مايلانىپ شىققان كۇنى بىلسە – الگى ءىستىڭ ءۇشىنشى كەزەگى ارتتا قالىپتى.
ۇيات بولعاندا, ءبىر بەلدى شەنەۋنىكتىڭ تۋعانى قايتىس بولىپ, بۇنىڭ «امبەبابىنا» ونىڭ جونەلتىلۋىنە تاپسىرىس ءتۇسىپ, بۇل ءوزى سوندا باس ۇيىمداستىرۋشى بولىپ جۇرگەندە الگى ءىستى بولعان ازاماتتىڭ اعاسى تاپ كەلىپ... كىرەرگە قارا جەر قارس ايىرىلماي, ايتەۋىر ودان كەلەسى سوتتا جەر باسىپ امان جۇرسە بەل ورتاسىندا بولاتىنىن, ايتەۋىر ءبىر سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتىپ, ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ ارەڭ-پارەڭ قۇتىلعانىن ايتساڭشى.
ءبىر قىرسىقسا ءبىراز قىرسىق بىرگە كەلەدى ەكەن, سول ۋادەلەسكەن كۇنگە قۇداي ۇرىپ قالا كۇنى تاپ كەلىپ, قالانىڭ ىردۋ-دىردۋ دۋمانىن وتكىزۋ بۇنىڭ موينىنا جۇكتەلىپ... ونىڭ قاراجاتى الدىن-الا «امبەباپ» ەسەبىنە ءتۇسىپ...
نە كەرەك, شاھاردىڭ شات-شادىمانىنان قۇتىلىپ بارىپ الگى «ادۆوكاتتىعىنىڭ» تامىرىن باسىپ كورسە – ءىس ءبىتىپ, ازاماتى بەس جىلدى ارقالاپ تەمىر تورعا كەتە بارىپتى.
ىلدەباي ءبىر ءسات ويعا بەرىلىپ, سوت پروتسەسىنە ارالاسىپ باسى-قاسىندا بولعاندا الاتىن بەس مىڭ كوكقاعازىن كوز الدىنا ەلەستەتىپ وتىر ەدى, «امبەبابىنىڭ» ەسەپشىسى سوڭعى تابىستارى 50 مىڭ كوكقاعاز ەكەنىن ايتقاندا بارىپ كوڭىلى جايلانىپ, ىشتەي «بەس مىڭ ءپىشتۋ» دەپ بەتىن سيپادى.
ەرسۇلتان ماعجان
الماتى
گوگولدىڭ تابىلۋى قيىن
پاتۋەسىزدەۋ ساعالباي اڭگىمە باستادى. – مەنىڭ باسىمدا تالاي رومان, درامانىڭ سيۋجەتى ءجۇر. شىركىن, جازاتىن ادام تابىلسا, سواۆتور بولۋعا كەلىسەر ەدىم. – اڭگىمەنىڭ ءوزى سول جازۋدا عوي, يدەيا اركىمدە بار, – دەپ مەرگەنباي وعان ءۋاج ايتتى. – جوق, يدەيادا كوپ نارسە جاتىر, – دەپ وزەۋرەيدى ساعالباي. – ەگەر يدەياسىن پۋشكين ايتپاسا گوگولدىڭ «رەۆيزورىنداي» كەرەمەت شىعارما دۇنيەگە كەلەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن! – سەن ءتىپتى پۋشكيندەي بولعانمەن, سەن ايتاتىن يدەيانى جازىپ شىعاتىن گوگولدەي قۇدىرەتتى تابۋىڭ قيىن بولار, اينالايىن, – دەپتى مەرگەنباي.
مۇمكىندىك كوپ
– ايەلدىڭ اۋزىن بۋدىق, – دەپ كەنجەك قۇرداسى ك ۇلىپ كەلدى. – قالايشا؟ – ءبىر كوڭىلى ءوسىپ تۇرعان كەزدە اشۋ شاقىرعان, كوپ سويلەگەن ايىپپۇل تولەسىن دەگەن كەلىسىم جاساستىق. ەندى – راحات! بۇرىنعىداي ايقاي جوق. وقىرايىپ كەلە جاتسا ادەمىلەپ تىستالعان كەلىسىمدى كورسەتە قويسام جىم بولادى. – راسىندا, نازار اۋدارارلىق نارسە ەكەن, – دەيدى مەرگەنباي ۇنەمى ۇيلەرىندە داۋ بىتپەيتىن قۇرداسىنا. – سەندەر اقىماق بولماۋ جونىندە دە كەلىسىم جاساپ كورسەڭدەرشى. بالكىم, ادام بولىپ كەتەرسىڭدەر. بار نارسەگە جۇگىنسەيشى
ۇنەمى مەرگەنبايدىڭ مازاعىنا ۇشىراپ جۇرەتىن وسپان جۇرتتىڭ كوزىنشە ىزاسىن بىلدىرەدى. – ەگەر باياعى زامان بولسا مەن سەنى دۋەلگە شاقىرار ەدىم, – دەيدى. – نە ءۇشىن, اينالايىن-اۋ؟ – ارىما تيىسكەنىڭ ءۇشىن! – ونداي نارسە سەندە بار ما ەدى؟ – دەپ مەرگەنباي قۇرداسىن تاعى ءبىر شاعىپ الادى. – بار نارسەگە جۇگىنسەيشى.
وزىڭە وكپەلە
ماناباي كەلدى. بۇرىن كەلمەۋشى ەدى. ازىراق جۇتىپ تا العان. الىستاۋ بولسا دا اعايىن جىگىت. – كەشە تالايدى قولىمنان ءوسىرىپ ەدىم, ەندى سونىڭ ءبىرى دە كىمنىڭ ارقاسىندا وسكەنىن ەسىنە العىسى كەلمەيدى, وزدەرى اسپاننان سالبىراپ تۇسكەندەي, قاراعىسى جوق, – دەپ نالىدى ول. – ءتىپتى مەنىڭ ورنىمنان تۇسكەنىمە كوڭىل بىلدىرۋگە دە جارامادى. – رەنجىپ قايتەسىڭ, وزىڭە ۇقساستاردى وسىرگەنسىڭ عوي, – دەدى مەرگەنباي.
ماماديار جاقىپ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
ونەردەگى وكىرەڭ وقيعا
جاڭا قازاقتار كەزدەسىپ قالادى: – وسى سەن كىتاپ وقيسىڭ با؟ – وقىمايمىن, بىراق تىڭدايمىن. – سەنىڭ ايتىپ تۇرعانىڭ اۋديوكىتاپ پا؟ – جوق-ا, قازىر اقشاسىن تولەسەڭ, جازۋشىلار ساعان كىتاپتارىن وزدەرى كەلىپ وقىپ بەرەدى. * * * ەكى سۋرەتشىنىڭ اڭگىمەسىنەن: – كەشە سۋرەت كورمەسىنە بارىپ ەدىم, كورۋگە بولاتىن جالعىز سۋرەت سەنىكى ەكەن. – قالعاندارى ناشار ما ەكەن؟ – جوق, قالعان سۋرەتتەردىڭ الدى – قۇجىناعان ادام. * * * – كەشە وپەرا تەاترىندا بولدىم. كەرەمەت اسەر الدىم. – قانداي قويىلىم بولدى؟ – «مانچەستەر» «ميلاندى» ويسىراتا ۇتتى. – تەاتردا قايداعى فۋتبول؟ – اسحاناسىندا ۇلكەن تەلەديدار بار ەكەن... * * * انىقتاما: اقش-تىڭ كينوسى – قۇتىرعان, باتىستىڭ كينوسى – شىتىرمان, كارىستىڭ كينوسى – اقىلمان, نەمىستىڭ كينوسى – اقىرعان, ورىستىڭ كينوسىندا ءمىن جوق, قازاقتىڭ كينوسىندا دىم جوق.
بىردە...
ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆپەن ازىلدەسكىسى كەلىپ جاناسا بەرەتىن ءبىر قارجى ءمينيسترى بىردە ۇلكەن باسقوسۋدا بايانداما جاساپتى. ءۇزىلىس كەزىندە ءبىر توپ دەپۋتات جازۋشىنى ورتاعا الىپ, ۇيىرىلىسە قالادى. مينيستر توپقا تاياپ كەلىپ: – مۇحا, مەنىڭ باياندامام قالاي شىقتى؟ – دەپ سۇراپتى. سوندا مۇحاڭ: – ەل سەنەن اقىل سۇرار دەيسىڭ بە؟ اقشاڭدى بەرسەڭ بولدى دا, – دەپتى. * * * باۋىرجان مومىش ۇلىنا ءبىر جازۋشى: – باۋكە, موسكۆا ماڭىنداعى شايقاستار تۋرالى كىتاپ جازىپ ەدىم, ۇستىنەن قاراپ شىقپاس پا ەكەنسىز. سودان سوڭ ەكەۋمىز سواۆتور بولساق, – دەپ تىلەك ءبىلدىرىپتى. – دۋراك, – دەپتى باۋكەڭ شارت سىنىپ. – ىشىندە ءبىر سويلەمىم جوق, مەن قالايشا سواۆتور بولماقپىن. ودان دا العىسوز جازىپ بەر دەمەيسىڭ بە؟! * * * جازۋشى مۇحتار ماعاۋين جۇمىس ىستەپ وتىرىپ ءالسىن-ءالسىن قارا شاي ىشە بەرىپتى. مۇنىسىنا جۇبايى ۋايىمداپ: – بايقاسايشى, اسقازانىڭدى بۇلدىرەسىڭ عوي, – دەيدى. سوندا مۇحتار: – ەشتەڭە ەتپەيدى, «الاساپىراندى» بىتىرسەم, اسقازاننىڭ كەرەگى دە جوق, – دەگەن ەكەن. * * * جازۋشى ديداحمەت ءاشىمحانوۆ قالتاي مۇحامەدجانوۆقا: – ماشينە ساتىپ الايىن دەسەم, ايداي بىلمەيمىن. پراۆوم جوق, – دەيدى. سوندا قالتاي: – ەي, تسيركتە مايمىل دا ۆەلوسيپەد تەۋىپ ءجۇر عوي. مايمىل عۇرلى جوقسىڭ با؟! – دەگەن عوي. * * * اقىن جۇماتاي جاقىپباەۆ بىردە سىرلاسىپ وتىرعاندا: – قانداي كەرەمەت ولەڭدەر جازدىم! ەشكىم باعالاپ, قادىرلەپ جاتقان جوق! بۇل قازاققا ەندى نە ىستەۋىم كەرەك؟ – دەپتى. – سىزگە ەندى ءولۋ كەرەك! – دەپتى بايانعالي. – ولسەڭىز – بىردەن كلاسسيك اتاناسىز! ءومىرى كورمەگەن قۇرمەتىڭىزدى كورەسىز, ەستىمەگەن جىلى ءسوزىڭىزدى ەستيسىز, مىنبەگەن ماشينەڭىزدى ءمىنىپ, ءومىرى جاتپاعان تىنىش جەرگە بارىپ جاتاسىز! جۇمەكەڭ كلاسسيك بولۋدان باس تارتىپ: – قوي, ودان دا «كونياك» ءىشىپ الايىقشى! – دەي بەرگەن ەكەن.
كورگەن بىلگەنوۆ
استانا
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر