ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا تۋريزم مەن تۋريستىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدان تۇسەتىن تابىستى كوبەيتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. مۇنداي جاۋاپتى ىسكە رەسپۋبليكا وڭىرلەرى دە لايىقتى ۇلەس قوسا الاتىنى انىق. وسى ورايدا اقتوبە ايماعىندا ءتۋريزمنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ باعىتىندا قانداي شارالار قولعا الىنعان؟
ءبىز بۇل ساۋالدى ەڭ الدىمەن اقتوبە وبلىستىق سىرتقى قاتىناستار جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرمەك كەنجەحان ۇلىنا قويعان ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا تەك 2017 جىلدىڭ ءىىى توقسانىندا قوناقۇيلەر مەن حوستەلدەرگە 80مىڭعا جۋىق قالا قوناقتارى تىركەلگەن. مۇنىڭ ءوزى الدىڭعى 2016 جىلدىڭ سايكەس, ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا جوعارى دەيدى ول.
ارينە, قوناقتىڭ كەلگەنى جاقسى. «قوناق ءوزىنىڭ ىرىسىمەن كەلەدى» دەمەي مە دانا حالقىمىز! ايتسە دە بۇعان دەيىن جاسالعان زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلار وڭىرگە اياق باسقانداردىڭ دەنى كوبىنە ىسكەرلىك جاعدايلارعا بايلانىستى كەلەتىنىن كورسەتەدى. ونىڭ ەسەسىنە وڭىردەگى تاريحي-مادەني مۇرالارمەن, تابيعي لاندشافتى نىساندار مەن ارحەولوگيالىق ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىمەن, سونداي-اق تاريحي تۇلعالار جانە حالقىمىز باستان كەشكەن قيان-كەسكى وقيعالارعا بايلانىستى جاساقتالعان كيەلى ورىندارمەن تانىسۋعا نيەت بىلدىرگەن ساياحاتشىلاردىڭ بارىنشا از ەكەنى بايقالادى.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە وڭىردە وتاندىق جانە شەتەلدىك تۋريستەردىڭ نازارىن اۋدارىپ, قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزا الاتىن مۇنداي تۋريستىك نىساندارعا لايىقتى ورىندار جەتكىلىكتى. سونىڭ بىرقاتارىنا توقتالا كەتەر بولساق, ءوڭىر اۋماعىنداعى «ايدارلى اشا» گەومورفولوگيالىق-گەولوگيالىق قۇيما تاسى وعان بارعانداردىڭ ءبارىن تاڭ قالدىرۋمەن كەلەدى. بۇدان ءى عاسىر بۇرىن سول ءداۋىردىڭ عالىمدارى وسى تۇستاعى وزەننەن قۇيما تاسقا اينالعان مولليۋسكالاردىڭ قابىرشاقتارىن تاپقان. بۇل كورىنىس مۇندا ەرتە زامانداردا تەڭىز بولعانىن ايعاقتايدى. تابيعاتتىڭ قۇدىرەتىندە شەك بار ما؟ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە توپىراقتىڭ قىرىق قابات قىرتىسى قوپارىلىپ, جەردىڭ بەتىنە كوتەرىلگەن. وسى قىرتىستاردا ەڭ ەجەلگى وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ سۇلبالارى تابىلعان.
نەمەسە عىلىمي-استروفيزيكالىق اينالىمعا ىرعىز – جامانشين دەگەن اتاۋمەن ەنگىزىلگەن الىپ اسپان دەنەسى قۇلاعان جەردى الايىقشى. ميلليونداعان جىلدار بۇرىن بۇگىنگى ىرعىز دالاسىنا الىپ جۇلدىز تاستىڭ قالدىعى اعىپ تۇسكەن اۋماقتىڭ ديامەترى 13 كيلومەتردى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ تەرەڭدىگى شامامەن 300 مەتر ەكەنى بەلگىلى. كەيىننەن مەتەوريتتىڭ جەرگە قۇلاۋى سالدارىنان قارا ءتۇستى قۇمىرسقا پىشىندەس, سالماعى تەمىردەن جەڭىل, اعاشتان اۋىر كوزدىڭ جاۋىن الاتىنداي ۇساق تاس بولشەكتەر تۇزىلگەن. عالىمداردىڭ تۇجىرىمداۋىنشا بۇلاردىڭ حيميالىق قۇرامى جونىنەن جەر بەتىندەگى ءارى جەر استىنداعى زاتتاردىڭ بىردە بىرىنە ۇقسامايدى. ءسويتىپ الەمدە مۇلدەم كەزدەسپەيتىن دۇنيەلەر قازىر جابايى تۋريستەردىڭ توناۋىنا ءتۇسىپ جاتىر دەپ قىنجىلادى ەسىمى اقتوبە ايماعىنا كەڭىنەن تانىمال ولكەتانۋشى بەكارىستان مىرزاباي.
ىرعىز – تورعاي رەزەرۆاتى اۋماعىنان تابىلىپ, كەيىن ياعني 1725 جىلى ماسكەۋدەگى پالەونتولوگيا مۋزەيىنە قويىلعان الىپ اڭنىڭ قاڭقاسى, كورىساي – ءمورساي اڭعارىنداعى تەرەڭىگى 150 مەترلىك قۇلاندار مەكەنى, مارتوكتەگى ەڭ كونە وسىمدىك –پاپوروتنيك توعايلارى تۋريستەردىڭ ارنايى ىزدەپ ءجۇرىپ كورەتىن نىساندارى قاتارىنان ورىن الا الادى. سونىمەن بىرگە قوبىلاندى باتىر, ابات-بايتاق, جانە ەسەت باتىر كەسەنەلەرى, ابىلقايىر حان قازا بولعان جەردەگى حان مولاسى سەكىلدى تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسكەرتكىش-كەسەنەلەرى دە ەشكىمدى ەنجار-سەلسوق قالدىرا المايدى.
وڭىردە ءتيىستى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار, سونىڭ ىشىندە تۋريزم باسقارماسى تاراپىنان وسىنداي كيەلى دە قاستەرلى نىسانداردى ناسيحاتتاۋ مەن دارىپتەۋ, ونىڭ ىشكى قۇپيالارى مەن تىلسىم سىرلارىن اشىپ كورسەتۋ جۇمىستارى كەمشىن سوعىپ جۇرگەندەي كورىنەدى. سونداي-اق تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى مەن مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى دە وڭىرگە كەلەتىن تۋريستەر لەگىن تومەندەتپەسە, وسىرە الماسى انىق. تۋريستەردىڭ قاتارىن تولىقتىرا تۇسۋدە جول بويىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر دە ەلەۋلى ءرول اتقارماق. وكىنىشكە قاراي قازىرگى كۇنى ونىڭ جاي-كۇيى دە سىن كوتەرمەيدى.
دەگەنمەن, تۇتاستاي العاندا بيىل وڭىردە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا كۇرت بەتبۇرىس جاسالعانى ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى. سوعان سايكەس جالپى قۇنى 50 ميلليارد 100 ميلليون تەڭگە تۇراتىن 30 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. اتاپ ايتقاندا, بۇلاردىڭ باسىم بولىگىن جول بويىندا قىزمەت كورسەتەتىن قۇرىلىمدار, ساپاسى جوعارى قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالعان بەس جۇلدىزدى قوناقۇيلەر جانە اكۆوپارك كەشەنى قۇرايدى. بۇعان قوسا مارتوك اۋدانى اۋماعىنداعى مارالدىڭ مۇيىزىنەن الىناتىن پانتو پرەپاراتىمەن ەمدەيتىن شيپاجاي ەمحانا مەن دەمالىس ورنىنىڭ ەسىگى دە بيىلعى جىلى تۋريستەر ءۇشىن ايقارا اشىلماق.
قىسقاسى, بۇگىندە اقتوبە ايماعىندا ىشكى جانە سىرتقى ءتۋريزمدى دامىتۋ ىسىندە سەڭ قوزعالدى دەۋگە بولادى. ونىڭ تۇپكى ناتيجەسىنە الداعى ۋاقىتتىڭ ءوزى تورەشى بولا الادى دەمەكپىز.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە