اتىراۋدا كاسىپكەرلەر فورۋمى ءوتتى

اسىرەسە اۋىل كاسىپ­كەرلەرىنە قولداۋ كور­سەتۋ جۇ­مىستارىنا ايرىقشا ءمان بەرىلۋدە. وبلىستىق كاسىپ­كەر­­لەر فو­رۋمىندا ايماق باسشى­سى نۇرلان نوعاەۆ بيلىك پەن بيز­نەس ارا­سى­نداعى بايلانىس جا­يىن بايان­داپ, وسىنداي مالى­مەت­تەر­دى ايتتى. «مەملەكەت باسشى­سى كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قول­داۋعا ءار­دايىم كوڭىل ءبولىپ كەلە­دى. مۇن­داي كەزدەسۋلەر سالا­داعى پروبلەمالاردى ايقىنداپ, كەدەرگىلەردى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتىراۋ وبلىسى نەگىزىنەن مۇناي­لى ءوڭىر بولعانىمەن, سوڭ­عى جىلدارى ەكونوميكانى ءار­تاراپ­تاندىرۋ, اۋىل شارۋا­شى­لىعى كەشەنىن دا­مىتۋ, ءونىم وڭدەۋ بويىنشا اتقا­رىلعان جۇ­مىس­تار جاقسى ناتيجە بەرە باس­تادى», دەدى وبلىس اكىمى. 

مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا ءوز ءىسىن باستاعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دا سانى ارتتى. الايدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن اۋىل كاسىپكەرلەرىنىڭ سەرىك­تەس­تى­گىندە ءالى دە كۇرمەۋلى جايتتار كەزد­ەسەدى. سونىڭ ىشىندە نەسيە ال­عان كەزدە اۋىل حالقىندا كە­­پىل­دىك م ۇلىكتىڭ جوقتىعى نەمە­سە تا­لاپ­قا ساي ەمەستىگى ءجيى پرو­ب­لە­ما تۋ­عىزادى. وسىنى ەسكەرگەن جەر­­گىلىكتى اتقارۋشى بي­لىك اۋىل بيز­نەسىن شاعىن نەسيەلەۋ باع­­دار­­لاماسىن ەنگىزدى. «بيز­نەس ايماق» دەپ اتالعان بۇل باع­­دار­­لا­ما بويىنشا 2017 جى­لى وب­لىس­­­تىق بيۋدجەتتەن 350 ملن تەڭ­گە ءبو­­لىنىپ, 67 جوبا جۇ­زەگە اس­تى, 123 جۇمىس ورنى قۇ­رىل­دى. «ال­تىن كەمە» باع­دار­­لا­ما­سى 13 جو­بانىڭ جۇزەگە اسىپ, 25 جۇ­­مىس ورنىنىڭ اشى­لۋىنا مۇ­م­­كىن­­دىك بەردى. «بيز­نەستىڭ جول كار­­تاسى-2020» باع­دار­لاما­سى بو­­يىن­شا 1 543,5 ملن تەڭگە ءبو­لىن­دى. وعان 312 جوبا قار­­جى­­لان­دى­رى­لىپ, 1210 ادام قىز­­مەتپەن قامتىلعان.

بيزنەس يەلەرىنىڭ باستى پروبلەمالارى

اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى, وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان فورۋمعا قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا وكىل بولات پالىمبەتوۆ قاتىستى.

سوڭعى ەكى جىلدا كاسىپكەر­لەر­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جو­نىن­دە 12 420 ءوتىنىش ءتۇستى, سو­نىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسى بويىنشا 378 ءوتىنىش كەلدى. وسى پرو­ب­لە­ما­لار­­دىڭ 90 پايىزى وڭىر­لىك سي­­پات­تا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. جەر الۋ, قۇرىلىس سەكىلدى جەر­گى­­لىك­تى دەڭگەيدە شەشىلۋى ءتيىس ما­­­سە­­لە­­لەر, دەدى بيزنەس-ومبۋدس­مەن. كوم­­­­مەر­تسيالىق ماقساتتا جەر تە­­لى­­مىن الۋ بيزنەس يەلەرى ءۇشىن باس­­­­تى ماسەلەنىڭ ءبىرى. جەر كو­دەك­­سى بو­يىنشا جەرگىلىكتى ات­قا­رۋ­­شى ور­گ­­ان­دار ينتەرنەت سايت­تار­دا باس جوس­­پاردىڭ سىزباسىن, ەلدى مە­كەن­­­دەر­دىڭ ناقتى جو­­بالانۋى مەن ين­­جە­­نەرلىك كوم­­مۋ­­ني­كا­تسيا­لاردى كور­­سە­تۋگە مىن­دەتتى. 2017 جىلى ين­­­تەر­­نەت سايت­­تاردا باس جوس­پار­لار مەن جو­با­لاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­­تار­دىڭ 70%-ى جاريالانعان. اتى­­راۋ وب­­­لى­­سىندا 16 قۇجاتتىڭ 8-ءى عا­نا ين­تەرنەتكە شىققانىن ايت­­­­قان بولات پالىمبەتوۆ جاريا­لا­­نىم­­­­­دار كاسىپكەرلەرگە تۇسىنىكتى, قول­­­­جە­­تىمدى بولۋى ءتيىس ەكەنىن ەس­­كەر­ت­­تى. وسى ماسەلەنى شەشۋ جو­­لىن­­­­دا جاسالىپ جاتقان جۇ­مىس­­تار­­­عا توقتالعان وبلىس اكىمى نۇر­لان نوعاەۆ «ەندى بارلىق ما­­سەلە ەلەك­­ترون­دى گەوپورتال ار­قى­­لى شە­­­شى­­لەد­ى, جەر تەلىم­دەرىنە قا­ت­ىس­­­تى شا­ر­الار دا اشىق بولادى», دەدى. 

بيزنەستەگى تاعى ءبىر وزەكتى پرو­بلەما كاسىپكەرلىكتى سۋبسيديا­لاۋ. «بىرقاتار وڭىرلەردە كاسىپ­كەر­لەر بالاباقشالار مەن اۋىل شارۋا­شىلىعىن سۋبسيديالاۋ ما­سە­لەسىن كوتەردى. ءبىز مەملەكەت-جە­كە­مەنشىك ارىپتەستىگى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز, وندا ءار تاراپ قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا مۇددەلى. وكىنىشكە قاراي, كەلىسىمشارتتار مەن اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى اكتىلەرگە قول قويۋعا كەلگەندە كاسىپكەرلەردىڭ تالابىن ورىنداۋدان كوبىنەسە نەگىزسىز جانە كەيدە ءتىپتى ويدان شىعارىلعان سەبەپتەرگە بايلانىستى باس تارتۋ ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. كەيبىر سۋبسيديالاردى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىن لاۋازىمدى تۇلعا ولاردى ءوز قالتاسىنان شىعاراتىنداي اسەر قالدىرادى. سۋبسيديالاردى ءبولۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرامىنا بيزنەس-قوعامداستىق وكىلدەرىن قوسۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن», دەدى بولات پالىمبەتوۆ. 

مەملەكەت قولداۋى كاسىپكەرلىكتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتەدى

اتىراۋ ايماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 43 مىڭعا جەتتى. مەملەكەتتىك قىز­مەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى م.كاريەۆ دەپارتامەنت­پەن وتكەن جىلى كاسىپكەرلىك سۋبەك­تى­لەرىن قورعاۋمەن بايلانىس­تى جۇمىس ساپاسى 75 پايىزعا ار­تىپ, 53 كاسىپكەردىڭ قۇقىعى قور­­عال­­عانىن ايتتى. – 2016-2017 جىل­­دارى كاسىپكەرلەردىڭ قىزمە­تىنە زاڭسىز ارالاسۋ, قۇقىقتارىن بۇزۋ­مەن بايلانىستى قوزعالعان قىل­­مىستىق ىستەر بويىنشا سوت ۇكى­م­دەرى شىعارىلىپ, كىنا­لى تۇل­­عالار قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلدى.

دەپارتامەنت اتىراۋ وبلىس­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 6 مەملەكەتتىك ورگان مەن مەكەمەنىڭ قىزمەتىنە سىرتقى تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, بىرقاتار كەمشىلىكتەر انىقتادى, – دەيدى م.كاريەۆ. – ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىق­تارىن شەكتەيتىن ارەكەتتەر مەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر دە بار. 

اگەنتتىكتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە, سونىڭ ىشىندە اتىراۋدا دا «قوعامدىق باقىلاۋ كارتاسى» جوباسى ىسكە استى. قوعامداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى عانا ەمەس, بيزنەستىڭ اشىق, اكىمشىلىك كەدەرگىلەرسىز دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قولايلى بايلانىس رەتىندە بۇل جوبانىڭ ماڭىزى جوعارى. 

وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالا­تا­سىنىڭ باسشىسى ابدول­لا ىدى­رىسوۆ وتكەن جىلى كا­سىپ­كەر­لەر پالاتاسىنا ءوڭىر كا­سىپ­كەرلەرىنەن 179 ارىز تۇسكەنىن, ولاردىڭ 98-ءى كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىنە ساي شەشىمىن تاپقانىن ايتتى. بىلتىر رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى 5 اكىمشىلىك كەدەرگى جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى 9 توسقاۋىل انىقتالعان. «تورتەۋى وڭ شەشىمىن تاۋىپ, ۇشەۋى «اتا­مەكەن» ۇكپ-نىڭ پروبلەما­لار تۋرالى تىزىلىمىنە ەنگىزىل­دى, ءبىر ماسەلە قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىن­ىڭ اكىمشىلىك كودەكسىنە وز­گە­رىستەر ەنگىزۋ ارقىلى شەشىل­دى», – دەدى ا.ىدىرىسوۆ.

مەملەكەتتىك ورگاندارداعى كەيبىر قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ – سىبايلاس جەمقورلىق تاۋە­كەل­دەرىن بولدىرماۋدىڭ سە­نىم­دى جولى. وسىعان وراي كا­سىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ باسشىسى مەم­لەكەتتىك ەكولوگيالىق سا­راپ­تامانىڭ قورىتىندىسىن شى­عارۋ, اۋىلشارۋاشىلىق داقىل­دارىن ءبىر تۇردەن ەكىنشىسى­نە اۋىس­تىرۋ ءۇشىن رۇقسات بەرۋ, ارنايى سۋ­دى پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ, جەر­دىڭ ماقساتتى بەلگىلەرىن وز­گەرتۋ, ۆەتەرينارلىق سەرتيفي­كات بەرۋ سەكىلدى قىزمەتتەردى اۆتو­مات­تاندىرۋ قاجەت ەكەنىن باسا ايتتى. 

بيزنەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋ از ەمەس. اتاپ ايتقاندا, جاپپاي تەكسەرۋلەر الدىن الا باقىلاۋعا اۋىستى­رىل­دى, مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ باسقارۋ فۋنكتسيا­لارى 30%-عا قىسقاردى, كاسىپكەرلەرگە قويى­لاتىن تالاپتار 56%-عا ازايدى, تەكسەرۋ مەرزىمى دە 50%-عا قىس­قار­تىلدى. مۇنىڭ ءبارى بيزنەستىڭ بەرەكەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان قادامدار ەكەنى انىق.

باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»

اتىراۋ