ەرماحاننىڭ تاعدىرشەشتى جەكپە-جەگى

دوسىم قىدىربەك رىسبەك ۇلى ەكەۋمىزدىڭ مۇمكىندىگىمىزشە جارىس قالدىرمايتىن ادەتىمىز. وتىرمىز.

شارشى الاڭعا اركادي تو­پاەۆ شاقىرىلدى. اتى ار­كادي بولعانىمەن, قۇنانباي قاجى مەشىت سالعان اتاقتى قار­قارا­لىنىڭ تازا قازاعى. قارالىعى قازاننىڭ ءتۇپ كۇيەسىندەي بولماسا دا سو­عان جاقىن اركادي كەرمە ار­قاننان ىشكە قابىلانداي قارعىپ ءتۇستى. ناعىز بابىندا ەكەندىگى بايقالادى. قوس قولىن يەگىنە سۇيەپ, رينگتىڭ ەكى بەلدەۋ ارقانىنا كەزەك-كەزەك ارقاسىمەن سەرىپپەدەي سوعىلادى.

قارسى بەتتەن ەرماحان يب­رايىموۆ شىقتى. ءجاسوسپىرىم, جاستار اراسىندا جاسىنداي جارقىلداپ جۇرگەن بۇل دا ءبىر بۇلا جىگىت. رەفەريدىڭ ىسقىرىعىنان كەيىن ايقاس باستالىپ كەتتى. ەكەۋى دە حالىقارالىق جارىستا ولجا سالىپ جۇرگەن وعلاندار بولعان سوڭ اڭدىسىپ قايتەدى, گۇرزى جۇدىرىقتار ءبىر-بىرىنە تيگەندە وت شاشپاعانىمەن, تاۋدان قۇلاعان قويتاستاي دۇرسىلدەيدى. گۇمپ-گۇمپ. ەكى قولىن يەگىنەن ايىرماي شىر اينالعان اركادي ەرماحان ءسال بوساسا باستىرمالاتا ۇرادى. دوبالداي قولعاپ تيگەن جەرىن وپىرىپ تاستارداي. قالاي جان قالىپ ءجۇر. مىنا جاقتا وتىرىپ ءبىز تۇرشىگىپ وتىرمىز.

توپاەۆ ناعىز بابىندا ەكەن. ەكىنشى راۋندتا ەرماحان ال­قى­­نىڭقىراپ قالدى. اشىلىپ قالا بەرەدى. شوقپارداي جۇدى­رىق وڭدى-سولدى ءتيىپ جاتىر. مۇر­نىنان قان كەتتى. ەرما­حان­نىڭ. تو­پاەۆ ال­قىنۋدى بىلمەيدى, تەكە­جاۋ­مىت ار­عىماقتاي جالت-جۇلت ەتىپ ەر­ماحانعا جالىن ۇستات­پايدى.

رەفەري اركاديدىڭ قولىن كو­تەرەدى.

– ەرماحاندى سويىپ سالدى-اۋ.

ءبىر-بىرىمىزگە سولاي دەستىك. قاسىمىزدا قولادان قۇيعانداي شومبال كىسى وتىر ەدى. كۇرسىندى.

– ەرماحان مەنىڭ بالام ەدى. بابىندا ەمەس.

قىدىربەك ەكەۋمىز ىن­عاي­سىز­دانىپ قالدىق. ساعي اقساقالمەن وسى­لاي تانىسقانبىز. كەيىن تاع­دىر ايداپ تۋعان اعا-ىنىدەي بولىپ كەتتىك قوي. الماتىدا كورشى تۇر­دىق.

سۇيتسە, وقيعا بىلاي بولىپتى.

ەرماحان الماتىدا وليمپيا­داشىلار دايىندايتىن سپورت-ينتەرناتىندا ءتالىم الادى. ساعي اعا شوپان. بالاسى ءۇشىن جانى بو­لەك اكە جارىس جىبەرمەيدى. وسى جەك­پە-جەكتەن كۇن بۇرىن ۇلى ەكەۋى بىرگە جاتقان. ءتۇن ور­تا­سى اۋادى, ەرماحان كەلمەيدى. ۇيا­لى تەلەفون ول زاماندا جوق. دەگبىر­سىزدەنگەن اكەدە مازا بولماي, ءالسىن-ءالسىن دالاعا شىعادى. قارا سۋىق. الماتىنىڭ جىلاۋىق اسپانى دىم بۇركىپ تۇر. تاڭعا جۋىق كەلەدى بالاسى. ابدەن توڭعان. قوياننىڭ كوجەگىندەي ءدىر-ءدىر ەتەدى. الدىندا جانالقىمعا الىپ ۇرىسقان اكە ۇرپيگەن ءتۇرىن كورگەن سوڭ بايەك بولىپ, ىستىق ءسۇت ىش­كىزىپ, كورپەگە وراپ تاس­تايدى. ەرتەڭىندە بۇلاۋ بولىپ تەرلەگەن ەرماحان دۋشقا تۇسكەن سوڭ شاي-سۋىن ءىشىپ, باسى سالبىراپ جارىسقا كەتەدى. سوڭعىسى ءبىز ايتقانداي. ودان كەيىنگىسىن ساعي اعا ايتقان.

توپاەۆتان وڭباي تاياق جەگەن ۇلىنا ايتپاعانى قالماعان اشۋلى اكە الدىنا سالىپ ونى اۋىلىنا الىپ قايتادى. وكپە ايتاتىنداي بار. مەكتەپتە جۇرگەنىنەن باستاپ بوكس جارىستارىنان قالماپتى. باسقا مەملەكەتتەردەگى جارىستارعا دا بارعان. سۇيتكەن, ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن بالاسى...

ىزاعا بۋلىققان اكە ەرما­حان­دى قويعا سالادى. ات بەرسە بو­لار ەدى تاقىمىنا, بىراق ىشتەگى اشۋ ىرىق بەرمەيدى. ەسەك بەرەدى. ەرماحاندا ءۇن جوق. ەرىنەن ىعىپ زىر جۇگىرگەن اناسىنىڭ بەرگەن ايرانى مەن تاماعىن قورجىنعا الىپ, تاڭ قۇلانيەكتەنگەندە قويدى قىرعا ايداپ كەتەدى. كەشەگى اتاقتى بوك­سش­ى, بۇگىندە ەسەك مىنگەن قوي­شى. ارا-تۇرا شەشەسىنە شاعى­نادى. اكەمە ايتىڭىز, ات بەرسىن دەپ.

ساعي اعا كەسەك كىسى. مىنەزى مورت. ايتقانىنان قايتۋى قيىن. شە­شە بايعۇستىڭ جۇرەگى نا­زىك. ەكى ورتادا بوزتورعايداي شى­رىل­دا­عانىمەن, ەرىنە ءسوزى وتپەيدى.

ەرماحان ەسەكپەن قوي باعىپ جۇرە بەرەر مە ەدى, تاعدىردىڭ ءوزى جاقسىعا قيىستىرادى.

جاقسىلىق اۋىلىنا ستۋدەنتتەر بريگاداسى كەلگەن. ءۇي سالادى. ىشىندە ءىرى دەنەلى سويقان جىگىت بار. بوكسشى ەكەن. ءبارى ودان ىعادى. اۋىلدىڭ ءبىر-ەكى تەنتەگى سىرتتان كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ قىزدارىنا قىرىنداماق بولعان, اناۋ ءبىر-ەكى سۇيكەپ دومالاتىپ تاستاپتى. ءۇش-تورتەۋ بولىپ جابىلسا دا الا الماعان. ۇرعانىن مۇرتتاي ۇشى­رادى. اۋىلدا ءوزى توبەلەسپەسە دە ءسوزى جىلدام, ەرەگىسپە جىگىتتەر بو­لا­دى عوي. بويى شاعىن, دەنەسى سي­دام, تارامىسىنا ءىلىنىپ تۇرعان. سول:

– ەرماحانمەن جەكپە-جەككە شىعاسىڭ با؟ – دەيدى.

– ونىڭ كىم؟

– ول دا بوكسەر. اتاقتى بوكسەر.

– ول قايدا؟

– قوي باعادى. جاقسى توبە­لەسەدى.

– مىنا مەن قويشىمەن توبە­لەسەمىن بە, ءاي كەتشى ءوزىڭ قىرتپاي.

ىلدىم-جىلدىم الگى جىگىت ال­گى سويقان ستۋدەنت بوكسشى مەن ەر­­ما­حاندى توبەلەسۋگە كوندىرەدى عوي.

ءانى-مىنە دەگەنشە اۋىل قۇلاق­تانىپ قالادى. مال شارۋاشى­لىعىمەن اينالىساتىن اۋىلدا قايدان شارشى الاڭ بولسىن. ەكى جىگىتتى امبارعا كىرگىزىپ جىبەرەدى.

بۇل اۋىلدىڭ بەتكە ۇستار تەن­تەكتەرىن تومپىلداتىپ ۇرىپ جىققان ستۋدەنت ەرماحاندى اۋەلدە كوزگە ىلمەپتى. ات ەمەس ەسەك ءمىنىپ كەلگەن قويشىنىكى جاي جەلىك دەپ قالعان شىعار. ەرم­ا­­حان­نىڭ العاشقى سوققىسى با­ۋىرىن ەكىنشى جاعىنا اۋدارىپ جى­بەرە جازداعاندا قانداي پالەگە ۇشىراعانىن ۇعىپ ۇلگەرگەن. ار جاعىن ول بىلمەيدى. شىقشىتتان تي­گەن جويقىن سوققى بۇعان دەيىن دەسى قايتپاعان سابازدى تالدىرىپ تاستاعان.

ەندى جاقسىلىق اۋىلىنىڭ ارۋاعى كوتەرىلسىن. الاقايلاپ ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراعان جۇرتتىڭ الدى ساعي اعاعا كەلگەن.

بۇل كىسى ءبارىن ەستىپ, ءبىلىپ وتىر. وقۋشى كەزىندە حالىقارالىق جارىستان تالاي مارتە جەڭىمپاز بولىپ كەلگەن ۇلىنىڭ جەڭەتىنىن بىلگەن. تەك, توپاەۆى قۇرعىر. الگى ءتىلى مەن جاعىنا سۇيەنگەن ەكى ءجۋرناليستىڭ ءوزىن جەر قىلعانى ءوتىپ كەتكەنى.

– اكەسى-اۋ, اۋىل ءسۇيىنشى سۇراپ ءجۇر...

ەرماحاننىڭ اناسى. ازاماتى رايىنان قايتسا دەگەن ۇمىتتە.

ونسىز دا بالاسىنىڭ ساعىن سىندىرۋدان ىشتەي ازاپ شەگىپ جۇرگەن اكە شىداي المادى. اقىلىن ايتىپ, الماتىعا شىعارىپ سالدى.

الماتىدا ەرماحاندى كۇتىپ تۇرعاندار از ەدى. قۇراماداعى ورىن تولىق. ءۇشىنشى, ءتورتىنشى نومىرلەر تولىپ ءجۇر.

سەرىك قوناقباەۆ سول تۇستا كاسىپقوي بوكستان حالىقارالىق تۋرنير وتكىزىپ جۇرگەن. بيلەت ساتىپ الاتىنداي اقشا تاپشى. ەرماحان بالۋان شولاق سارايىنىڭ ارتقى ەسىگىنەن «سسسر سپورت شەبەرى» دەگەن كۋالىگىن كورسەتىپ ىشكە ەنگەن. ەسبولات نۇرمانوۆقا سەكۋندانت بولىپ جۇرگەندە تۇرسىنعالي ەدىلوۆپەن بەتپە-بەت كەلىپ قالدى. ەدىلوۆ ول كەزدە قولى ءجۇرىپ تۇرعان كاسىپكەر, بوكس مەنەدجەرى. قايدا جۇرگەنىن سۇرادى. بۇل جايىن ايتقان.

– ەرتەڭ «سپارتاكقا» بار, –دەدى تۇرسىن. – بولدىرەۆقا ايت, مەن جىبەردى دە. جاتتىعۋدى باستا!

تاڭەرتەڭ سومكەسىن اسىنىپ «سپارتاكقا» كەلگەن. قازاقستاننان بوكستان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى ۆالەري راچكوۆتىڭ تۇ­ساۋىن كەسكەن ستانيسلاۆ بول­دى­رەۆ ەسىكتەن ەنگەن مۇنى كورىپ جات­تىعۋدى توقتاتتى.

– جىگىتتەر, قاراڭدار. سەن­دەر­دىڭ كوز الدارىڭدا وليمپيا ويىن­­دارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ەرما­حان يبرايىموۆ تۇر. بىراق, ول وليم­پيا ويىندارىنىڭ جەڭىم­پازى بو­لا المايدى. ويتكەنى ول – جال­قاۋ!

ءوڭ بە, ءتۇس پە. ەرماحان ساسىپ قالدى. اتاقتى بولدىرەۆ قالاي سىلتەيدى. قۇداي-اۋ, قايداعى قولا. مۇنى, قازاقستان قۇراماسىندا ورنى جوق يبرايىموۆتى وليمپيا ويىندارىنا كىم اپارماق. بىراق, بولدىرەۆ ەشقاشان وتىرىك ايتقان ەمەس, ءىشى جىلىپ قويا بەردى.

P.S. قازاقتىڭ حاس باتىرى ەرماحان يبرايىموۆ 1996 جىلى اتلانتا وليمپياداسىندا قولا, سيدنەي وليمپياداسىندا التىن مەدال جەڭىپ الدى.

باقتيار تايجان,

«ەگەمەن قازاقستان»

قىزىلوردا وبلىسى