فۋتبولدى تەك سپورت ءتۇرى ەمەس, ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگى دەپ قابىلدايتىن برازيليادا ءۇش جىل بويى دوپ تەبۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىن باق. وسىنداي مۇمكىندىككە توعىز جىل بۇرىن, دالىرەك ايتساق, 2009 جىلى قازاقتىڭ 26 جەتكىنشەگى يە بولدى. ولار برازيليادا ءۇش جىل جاتتىقتى. سونداي-اق تاعى 26 بالا 2012-2014 جىلدارى جانە 26 ورەن 2015-2017 جىلدارى پەلە وتانىندا دوپ تەبۋدى ۇيرەندى.
قوش! ەندىگى ماسەلە «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەمەكشى, سول 78 جەتكىنشەك ۇكىلەگەن ءۇمىتتى اقتادى ما؟ ولار قازىر قايدا ءجۇر؟ بالالاردى برازيلياعا جىبەرۋدەگى ءاۋ باستاعى ماقسات – قازاق فۋتبولىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتىپ, قۇرامانىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ بولعانى انىق. ال وسى جوبا شىنتۋايتىنا كەلگەندە ىسكە استى ما؟ ولارعا جۇمسالعان اقشانىڭ ەسەبىن كىم بەرەدى؟ ءبىزدى مازالاعان وسى سۇراقتاردى اۋزى دۋالى ماماندار مەن اكادەميا تالىمگەرلەرىنە قويعان ەدىك.
ء«ار كوماندادان ەكى ويىنشى بارسىن»
الدىمەن ۇنەمى ءوز ويىن بۇكپەسىز جەتكىزەتىن داڭقتى قاقپاشى, فۋتبول ارداگەرى قۇرالبەك ورداباەۆقا حابارلاستىق. ارداگەر قاقپاشى ءبىلىم العان «برازيليالىقتاردان» بەيحابار ەكەنىن ايتتى. ەسەسىنە اعامىز بالالاردى شەتەلگە جىبەرۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن ۇسىندى. «تالانتتى بالانى بىردەن بايقايسىڭ عوي. بۇعان دەيىن برازيلياعا بارعان بالالالاردىڭ بىردە-بىرەۋىن تانىماي كەلگەنمىن. تەك, كەشە عانا ۇلتتىق قۇراما ساپىندا دوپ تەپكەن پاراگۋلگوۆ دەگەن بالانىڭ سول اكادەميادا ءتالىم العانىن ەستىپ قالدىم. قالعاندارى رەنجىمەسىن, ولاردى شىنىمەن دە تانىمايدى ەكەنمىن. دەگەنمەن بۇل جاسوسپىرىمدەردى شەتەلگە جىبەرمەۋ كەرەك دەگەن ءسوزىم ەمەس. كەرىسىنشە بارسىن, ۇيرەنسىن. تەك باسقا جولمەن. پرەمەر-ليگادا ونەر كورسەتەتىن ون ەكى كوماندادان ەڭ مىقتى دەگەن ەكى بالادان ىرىكتەپ الىپ, باس-اياعى 24 بالانى جىبەرۋ كەرەك. سوندا ەلگە كەلگەندە ولار ءوز كومانداسىنا بارادى. ەكىنشىدەن, ءار كوماندا ءوز شاكىرتىنىڭ ءوسۋ دەڭگەيىن باقىلايتىن بولادى. بۇل ولارعا وزدەرى ءۇشىن, ياعني كومانداسى ءۇشىن قاجەت. ەگەر بالانىڭ شەبەرلىگى ءبىر جىلدا وسپەيتىن بولسا, وندا ونىڭ ورنىنا باسقا بالا بارۋ كەرەك», – دەيدى قۇرالبەك دوسجان ۇلى.
سونداي-اق داڭقتى قاقپاشى قازاق فۋتبولىنداعى نەگىزگى پروبلەماعا دا توقتالدى. «پرەمەر-ليگاداعى كوپ كوماندالار بۇگىنگى كۇنمەن ءومىر سۇرەدى, تەك لەگيونەرلەرگە عانا يەك ارتادى. ولارعا ادام سەنگىسىز جالاقى تولەيدى. ودان دا ءار وبلىستان «قايرات» سەكىلدى ءوز فۋتبول اكادەمياسىن اشسىن. ول تۋرا «قايراتتىكىندەي» بولماي-اق قويسىن, سوعان جەتەعابىل اكادەميا دا جەتكىلىكتى. ەگەر وسىنداي پروبلەمالار شەشىلسە, اۋىلدىڭ تالاي بالاسى دوپ تەبۋدى ۇيرەنەر ەدى. سولاردىڭ اراسىنان مىقتى فۋتبولشىلار شىعادى دەپ ويلايمىن», دەيدى ايگىلى قاقپاشى.
ء«وزىمىز قولدان «جۇلدىز» جاسادىق»
ال «ولە برازيل» فۋتبول اكادەمياسىنىڭ (2009-2011 ج.ج.) جاتتىقتىرۋشىسى اۋەلبەك دەربىسباەۆ جوبا ءوز جەمىسىن بەرگەنىن العا تارتىپ, تالىمگەرلەرىن ءالى دە بيىك شىڭداردان كورەتىنىنە سەنىمدى. «برازيلياعا اتتانار الدىندا باسشىلار 26 بالانىڭ ىشىنەن بولاشاقتا ەكى-ۇشەۋى ۇلتتىق قۇراماعا قابىلدانسا, سونىڭ ءوزى جەتىستىك دەگەن-ءدى. شۇكىر, بالالار جامان بولعان جوق. جاستار قۇراماسىنا دەيىن, ءتىپتى الدى ۇلتتىق قۇراماعا دەيىن جەتتى. بولاشاقتا ءالى دە سولاردىڭ ىشىنەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ جەيدەسىن كيەتىندەر شىعاتىنىنا سەنىمىم مول», دەيدى مامان. ونىڭ سوزىنە سەنسەك, باق-تىڭ وسى برازيليادا وقىعان جاستارعا جاپپاي قىزىعۋشىلىق تانىتۋى دا بالالاردى «جۇلدىز اۋرۋىنا» ۇشىراتقان. «راۋان ساريەۆتەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىم. باسقالار ءۇش جىلدان كەيىن ەلگە قايتقاندا راۋان عانا «اتلەتيكومەن» كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, برازيليادا قالعان-تىن. ەلگە ورالعاننان كەيىن «قايرات», «جەتىسۋ», «ورداباسى» ساپىندا از-كەم دوپ تەپتى. «سەمىزدىكتى تەك قوي كوتەرەدى» دەمەي مە, راۋان «سەمىزدىكتى» كوتەرە المادى. بالانى ءوزىمىز قولدان «جۇلدىز» جاساپ جىبەردىك. سول كەزدە جۇرتتىڭ جاپا-تارماعاي نازارىنا شەكتەۋ قويىلعاندا, قازىر جاعدايى مۇلدەم باسقاشا بولار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟! سونداي-اق پرەمەر-ليگادا دوپ تەۋىپ جۇرگەن رافحات اسلان, بەرىك شايىحوۆ, ابىلاي دۇيسەن, ميراس تولەەۆ, ماگومەد پاراگۋلگوۆ جاقسى قىرىنان كورىنىپ ءجۇر. پاراگۋلگوۆ (سۋرەتتە) قۇرامانىڭ سوڭعى ەكى كەزدەسۋىندە الاڭعا شىقتى. سونىمەن قاتار برازيلياعا بارعان بالالاردىڭ كوبى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ليگادا ونەر كورسەتەدى. ايتپاقشى, ءبىر-ەكى بالا اۋدارماشى بولىپ تا قىزمەت ەتەدى. سونىڭ ءبىرى فارحاد جانىبەكوۆ قازىر شىمكەنتتەگى «وڭتۇستىك» فۋتبول اكادەمياسىندا يسپاندىق جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ جانىندا ءجۇر. يسپان ماماندارىنىڭ بىلگەندەرىن ۇيرەنىپ السا, فارحادتىڭ بولاشاقتا اتاقتى جوزە موۋرينيۋ سەكىلدى باپكەر بولۋى ابدەن مۇمكىن. ۆيكتور پاۆلەنيۋك تە «قايراتتىڭ» باس جاتتىقتىرۋشىسى كارلوس الوس فەررەردىڭ اۋدارماشىسى قىزمەتىن اتقارادى».
باپكەر ءا.دەربىسباەۆتىڭ دا بالالاردى شەتەلگە جىبەرۋ ءۇشىن ۇسىنعان جاڭا ءتاسىلى بار. «مەنىڭ ويىمشا جاس فۋتبولشىلاردى باسقا جۇيەمەن الىپ بارعان دۇرىس. مىسالى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ بالالارىن يسپانيا, پورتۋگاليا, برازيليا سەكىلدى دوپتى كوبىرەك باقىلاۋدا ۇستايتىن, تەحنيكاسىنا باسىمدىق بەرەتىن ەلدەرگە جىبەرۋ كەرەك. ال سۇڭعاق بويلى كەلەتىن سولتۇستىك ءوڭىردىڭ جەتكىنشەكتەرىن انگليا, گوللانديا بولماسا رەسەي اكادەميالارىنا جىبەرگەن ءجون. سەبەبىن تۇسىنگەن شىعارسىزدار؟ باستى نازاردى – بالالار وزگە كليماتقا تەزىرەك ءسىڭىسىپ, ءوز تەحنيكاسىن تاۋىپ الۋىنا اۋدارۋ كەرەك».
«ورالعان سوڭ ورنىمىزدى تاپپايمىز»
«ولە برازيل» اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى مۇحتار قالىمبەتوۆ بولسا «بايتەرەك» كومانداسى جابىلعاننان سوڭ جۇمىسسىز قالعانىن ايتتى. «2015 جىلى «بايتەرەك» كومانداسى تاراعاننان كەيىن بارلىعىمىز تەنتىرەپ قالدىق. كوبى «ەكى قولعا – ءبىر كۇرەك» ىزدەپ كەتتى. بىلتىر ءبىر جىل ەش جەردە ويناعان جوقپىن. قازىر كوماندا ىزدەستىرىپ جاتىرمىن. نەگىزى شەتەلگە بالالاردى جىبەرۋدى توقتاتپاۋ كەرەك. ويتكەنى برازيليادا جاسالعان جاعدايدىڭ ءجونى بولەك. بىرنەشە ءىرى حالىقارالىق تۋرنيرلەرگە قاتىستىق. چەمپيون بولدىق. جۇلدەگەرلەر قاتارىنان دا كورىندىك. پورتۋگال ءتىلىن ۇيرەندىك. قىسقاسى, جاس بالالاردى تەك برازيلياعا ەمەس, باسقا دا ەلدەرگە فۋتبول الىپپەسىن ۇيرەنۋگە جىبەرۋ قاجەت. «بايتەرەك» سەكىلدى ءبىرىنشى نە ەكىنشى ليگادا كوماندانىڭ بولعانى دۇرىس. سەبەبى ءۇش جىل بويى بىرگە ويناعاندار ءبىر جەرگە شوعىرلانسا, توككەن تەر بوسقا كەتپەس ەدى. ايتپەسە قازىر بالالار ەلگە كەلگەننەن كەيىن قايدا بارارىن بىلمەي قالدى».
مىنە, كەيىپكەرلەرىمىزدىڭ ويلارى وسىنداي. ءبىزدى قىنجىلتاتىنى – بۇل جوبانىڭ ءبىر لەگىنە عانا 260 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالىپ, باعدارلامانىڭ ءوز جەمىسىن بەرمەگەنىندە. بۇل جوبانىڭ ءاۋ باستا شيكى بولعانىن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ءوزى دە مويىندادى. پارلامەنتتىك تىڭداۋدا ءسوز العان مينيستر قازاقستاندىق جاستاردى برازيلياداعى فۋتبول اكادەمياسىندا وقىتۋ ەش سەرپىن بەرمەگەنىن جانە جوبا جۇزەگە اسپاعانىن ايتتى.
ءمينيستردىڭ پىكىرىنە ءبىزدىڭ الىپ-قوسارىمىز جوق. مەملەكەتتىڭ قازىناسىنان قارجى ءبولىپ وقىتقان وسى بالالار پەلەنىڭ وتانىنان ورالعاننان سوڭ قازاق فۋتبولىن جاڭا بەلەسكە شىعارادى دەپ سەندىك ەمەس پە؟ سوڭى قالاي سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتكەنى ءالى كۇنگە دەيىن باسى اشىق اڭگىمە.
ازىرگە فۋتبولىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى دەپ شيكى باعدارلاماعا سەنىپ جۇرگەندە, وزگە ەل قۇرامالارىنىڭ رەيتينگىسى قارىشتاپ ءوسىپ جاتقانىنا قىزىعا دا, قىزعانا دا قاراۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. جوعارىداعى دەرەكتەر مەن مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, جوبا تولىق ىسكە اسپاعانىن بايقايمىز. سوندىقتان بىزدەگى بار ماسەلە قاراجاتتىڭ از-كوپتىگىندە ەمەس, قولعا الىنعان جوبالاردىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسپاي, جارتى جولدا قالاتىنىندا بولىپ تۇر. دەمەك باعدارلامالارعا جۇمسالعان قارجى جەلگە ۇشتى دەگەن ءسوز.
الايدا «ەشتەن كەش جاقسى» دەمەي مە؟! الداعى ۋاقىتتا مۇنداي قاتەلىكتەرگە بوي الدىرماسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەس» دەگەن دە جاقسى ءسوز بار. وسى ءسوزدى فۋتبولدىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسقىسى كەلەتىندەر جادىندا ساقتاپ السا دەيمىز. بار بولعانى وسى!..
الماس ماناپ, «ەگەمەن قازاقستان»